Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Η Τουρκία αξιοποιεί την ιδιότητά της ως μέλος του ΝΑΤΟ ως έναν άτυπο «Δούρειο Ίππο» για να διεισδύσει στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολεμικής βιομηχανίας, παρακάμπτοντας τα θεσμικά εμπόδια της ΕΕ.
- Η Άγκυρα εφαρμόζει μια υπολογισμένη στρατηγική διμερών προσμετρήσεων, υπογράφοντας συμφωνίες συμπαραγωγής, μεταφοράς τεχνολογίας και προμήθειας προηγμένων συστημάτων με ευρωπαϊκά κράτη.
- Η Γαλλία μετατοπίζει τη θέση της για το σύστημα SAMP/T και η Γερμανία χαλαρώνει το εμπάργκο για Eurofighter, αποδεικνύοντας πώς η νατοϊκή ιδιότητα της Τουρκίας κάμπτει τις ευρωπαϊκές αναστολές.
Η Άγκυρα χρησιμοποιεί την ιδιότητα του μέλους του ΝΑΤΟ, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι η συμμαχική άμυνα είναι αλληλένδετη με την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Μέσω αυτού του αφηγήματος, η Τουρκία παρακάμπτει τα θεσμικά εμπόδια της ΕΕ, με το ΒΕΤΟ της Ελλάδας και της Κύπρου για την συμμετοχή στον μηχανισμό SAFE, συνάπτοντας κομβικές διμερείς αμυντικές συμφωνίες με ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη και αποκτώντας πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η τακτική της διμερούς είσδυσης
Ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να οικοδομήσει μια αυτόνομη αμυντική στρατηγική, η Τουρκία αξιοποιεί την ιδιότητά της ως μέλος του ΝΑΤΟ ως έναν άτυπο «Δούρειο Ίππο» για να διεισδύσει στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολεμικής βιομηχανίας. Προβάλλοντας τον εαυτό της ως απαραίτητο ανατολικό πυλώνα της Ατλαντικής Συμμαχίας και διατηρώντας τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ, η τουρκική ηγεσία υποστηρίζει με σθένος ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια είναι εντελώς ανέφικτη χωρίς τη δική της ενεργή στρατιωτική συμμετοχή.
Αντί να επιζητεί μια αμφίβολη θεσμική έγκριση από τις Βρυξέλλες —όπου συναντά συχνά ανυπέρβλητα πολιτικά εμπόδια— η Άγκυρα εφαρμόζει μια υπολογισμένη στρατηγική διμερών προσμετρήσεων. Εκμεταλλεύεται την πιεστική ανάγκη των ευρωπαϊκών κρατών για ταχεία αμυντική ενίσχυση, χαμηλότερο κόστος παραγωγής και βιομηχανικές συνέργειες. Έτσι, υπογράφει συμφωνίες συμπαραγωγής, μεταφοράς τεχνολογίας και προμήθειας προηγμένων συστημάτων. Με αυτόν τον τρόπο, η Τουρκία ενσωματώνεται σταδιακά στην ευρωπαϊκή αμυντική εφοδιαστική αλυσίδα, καθιστώντας την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας οργανικά εξαρτημένη από τις δικές της στρατιωτικές και βιομηχανικές δυνατότητες.
Οι διμερείς συμφωνίες ανά χώρα
Γαλλία
Η Γαλλία, που παραδοσιακά τηρούσε την πλέον αυστηρή στάση απέναντι στην τουρκική αναθεωρητική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο, εμφανίζεται πλέον να μετατοπίζει τη θέση της υπό το βάρος των νατοϊκών ισορροπιών. Υπό το πρίσμα της συμμαχικής συνοχής, το Παρίσι άναψε το πράσινο φως για ουσιαστικές συνομιλίες σχετικά με τη συμμετοχή της Τουρκίας στο γαλλοϊταλικό αντιαεροπορικό και αντιβαλλιστικό σύστημα SAMP/T της Eurosam, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει να το εντάξει στο εγχώριο πλέγμα της «Χάλυβδινης Ομπρέλας». Παράλληλα, η γαλλική Safran Electronics & Defense υπέγραψε στρατηγική συμφωνία με την τουρκική Baykar, συμφέροντος του γαμπρού του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η συμφωνία αφορά την ενσωμάτωση προηγμένων γαλλικών ηλεκτροοπτικών συστημάτων (όπως το Euroflir) και συστημάτων πλοήγησης στα τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Αυτή η στροφή της Γαλλίας αποδεικνύει πώς η τουρκική διπλωματία μετατρέπει τη νατοϊκή αναγκαιότητα σε εμπορικές και τεχνολογικές παραχωρήσεις από χώρες που προηγουμένως προέβαλλαν σθεναρό βέτο.
Ιταλία
Η Ιταλία αποτελεί διαχρονικά τον πλέον πρόθυμο εταίρο της Άγκυρας στη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Ρώμη και Άγκυρα έχουν αναπτύξει μια βαθιά βιομηχανική συνεργασία, με αιχμή του δόρατος την κοινοπραξία LBA Systems μεταξύ του ιταλικού αμυντικού κολοσσού Leonardo και της τουρκικής Baykar. Η συμφωνία αυτή επιτρέπει την προσαρμογή, την παραγωγή και την πιστοποίηση τουρκικών drones (όπως το TB3) στα ευρωπαϊκά πρότυπα, ενώ παράλληλα εξετάζονται προηγμένα επιχειρησιακά σενάρια κοινής δράσης επανδρωμένων εκπαιδευτικών αεροσκαφών M-346 με τουρκικά μη επανδρωμένα Kızılelma. Επιπλέον, η Ιταλία πρωτοστάτησε στην αποστολή συστοιχίας SAMP/T στην Τουρκία στο πλαίσιο συμμαχικών νατοϊκών σχεδιασμών, πιέζοντας σταθερά για την πλήρη συμπαραγωγή του συστήματος με τις τουρκικές εταιρείες Aselsan και Roketsan. Μέσω της Ιταλίας, η Τουρκία αποκτά έναν σταθερό δίαυλο διοχέτευσης των αμυντικών της προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά.
Γερμανία
Η Γερμανία, παρά τις κατά καιρούς έντονες πολιτικές διαφωνίες και τους αυστηρούς περιορισμούς στις εξαγωγές όπλων, έχει χαλαρώσει αισθητά το άτυπο εμπάργκο απέναντι στην Άγκυρα, επικαλούμενη τις υποχρεώσεις της εντός της νατοϊκής συμμαχίας. Το Βερολίνο ενέκρινε τις διαπραγματεύσεις για την πώληση των μαχητικών αεροσκαφών Eurofighter Typhoon στην Τουρκία, ικανοποιώντας ένα πάγιο τουρκικό αίτημα για την ταχεία ανανέωση της πολεμικής της αεροπορίας. Παράλληλα, η γερμανική αμυντική βιομηχανία διατηρεί μια μακροχρόνια και εξαιρετικά κρίσιμη συνεργασία συμπαραγωγής με την Τουρκία στον ναυτικό τομέα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κατασκευή των υπερσύγχρονων υποβρυχίων τύπου 214 (κλάση Reis) με εκτεταμένη μεταφορά γερμανικής τεχνογνωσίας στα τουρκικά ναυπηγεία. Η γερμανική στάση επιβεβαιώνει ότι η νατοϊκή ιδιότητα της Τουρκίας λειτουργεί ως καταλύτης για την κάμψη των ευρωπαϊκών αναστολών και την εξασφάλιση κρίσιμων στρατιωτικών τεχνολογιών.
Ισπανία
Η Ισπανία συνιστά ένα από τα πλέον αντιπροσωπευτικά παραδείγματα στενής αμυντικής συμπαραγωγής και μεταφοράς τεχνολογίας με την Τουρκία. Η ισπανική ναυπηγική εταιρεία Navantia σχεδίασε το τουρκικό αμφίβιο σκάφος και ελικοπτεροφόρο TCG Anadolu, το οποίο βασίστηκε στο ισπανικό Juan Carlos I, προσφέροντας στην Άγκυρα μια πρωτοφανή δυνατότητα προβολής ναυτικής ισχύος. Η συνεργασία των δύο χωρών επεκτείνεται πλέον στον σχεδιασμό και την κατασκευή ενός δεύτερου, ακόμη μεγαλύτερου αεροπλανοφόρου (TCG Trakya), για την κατασκευή των 2 καταδρομικών, εκτοπίσματος 9.000 τόνων καθώς και σε κοινά προγράμματα ναυπηγικής τεχνολογίας, μη επανδρωμένων σκαφών και ναυτικών συστημάτων αεράμυνας. Η Μαδρίτη αντιμετωπίζει σταθερά την Τουρκία ως απαραίτητο στρατηγικό εταίρο εντός του ΝΑΤΟ. Παράλληλα, η Μαδρίτη προμηθεύτηκε από την Άγκυρα το εγχώριας σχεδίασης και ανάπτυξης εκπαιδευτικό HURJET, το οποίο εφοδιάζει με δικούς της κινητήρες.