Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Βραχυπρόθεσμα, το Ιράν απέδειξε ότι μπορεί να αξιοποιεί με επιδεξιότητα νέα μέσα πίεσης, όπως η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ωστόσο έχει υποστεί σοβαρές απώλειες στις στρατιωτικές του δυνατότητες και την οικονομία του.
- Η αδυναμία του Ντόναλντ Τραμπ να αποφασίσει τους στόχους του και η στοχοποίηση της ιρανικής ηγεσίας, έδωσαν στην Τεχεράνη ισχυρά διαπραγματευτικά όπλα, αποδυναμώνοντας περαιτέρω τη διπλωματική θέση των ΗΠΑ.
- Μακροπρόθεσμα, οι εσωτερικές αντιφάσεις και οι χρόνιες αποτυχίες του ιρανικού καθεστώτος, σε συνδυασμό με το κόστος του πολέμου, ενδέχεται να οδηγήσουν σε ιστορικές πολιτικές αλλαγές και στην ανάδειξη ενός «Ιρανού Γκορμπατσόφ».
Καμία συμφωνία με το Ιράν δεν ήταν ποτέ εύκολη υπόθεση. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι μια συμφωνία βρίσκεται κοντά, ακόμη και μετά τις περιορισμένες στρατιωτικές συγκρούσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν, γεγονός που αποδεικνύει ότι οι τρέχουσες προσπάθειες για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την παράταση της εκεχειρίας δεν αποτελούν εξαίρεση, σημειώνει η Washington Post.
Μόνο όταν οι εχθροπραξίες τερματιστούν οριστικά θα είναι δυνατό να γίνει πλήρης αποτίμηση των αποτελεσμάτων. Βραχυπρόθεσμα, το Ιράν απέδειξε ότι μπορεί να αξιοποιεί με επιδεξιότητα τα μέσα πίεσης που διαθέτει. Ωστόσο, σε βάθος χρόνου, οι εσωτερικές αντιφάσεις και οι χρόνιες αποτυχίες της Ισλαμικής Δημοκρατίας ενδέχεται να οδηγήσουν σε ιστορικές αλλαγές προς το καλύτερο στην Τεχεράνη.
Τα νέα όπλα πίεσης της Τεχεράνης
Tο Ιράν διαθέτει πλέον δύο ισχυρά μέσα πίεσης τα οποία δεν είχε αξιοποιήσει πριν από τη σύγκρουση: τη διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και τις επιθέσεις στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις των αραβικών κρατών του Κόλπου.
Αυτή η νέα δυνατότητα προσφέρει στην Τεχεράνη σημαντικά στρατηγικά οφέλη από τον πόλεμο.
Παράλληλα, όμως, το Ιράν έχει υποστεί σοβαρές απώλειες στις στρατιωτικές του δυνατότητες, στην αμυντική βιομηχανία και στην ήδη καταρρέουσα οικονομία του. Μετά το τέλος του πολέμου, η ηγεσία της χώρας θα βρεθεί αντιμέτωπη με τις εσωτερικές αντιφάσεις του καθεστώτος και την αποτυχία του να ανταποκριθεί στις ανάγκες των πολιτών, χωρίς πλέον να μπορεί να επικαλείται τον πόλεμο ως δικαιολογία.
Τα λάθη του Τραμπ
Όπως επισημαίνεται, λίγοι πίστευαν ότι το Ιράν θα μπορούσε να αποκτήσει τόσο μεγάλη διαπραγματευτική ισχύ, μετά τους ισχυρισμούς ΗΠΑ και Ισραήλ ότι έπληξαν περισσότερους από 13.000 στόχους στη χώρα.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η αδυναμία του Ντόναλντ Τραμπ να αποφασίσει αν στόχος του ήταν η αλλαγή καθεστώτος ή απλώς η αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν.
Σύμφωνα με τον Ντένις Ρος, πρώην ειδικό σύμβουλο του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα και νυν σύμβουλο του Ινστιτούτου της Ουάσινγκτον για την Πολιτική της Εγγύς Ανατολής, αν οι αμερικανικές επιθέσεις είχαν περιοριστεί αποκλειστικά σε βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους κρουζ, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και εγκαταστάσεις παραγωγής τους, η Ουάσινγκτον θα είχε αποδυναμώσει σημαντικά τις δυνατότητες της Τεχεράνης χωρίς να της δώσει κίνητρο να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ.
Αντίθετα, όταν η κυβέρνηση Τραμπ έθεσε στο στόχαστρο την ίδια την ηγεσία του καθεστώτος, οι Ιρανοί θεώρησαν ότι δεν είχαν πλέον τίποτα να χάσουν και μετέτρεψαν το ενδεχόμενο κλεισίματος των Στενών στο σημαντικότερο διαπραγματευτικό τους χαρτί.
Η αποτυχία επαναλειτουργίας των Στενών
Ο Τραμπ προσπάθησε αργότερα να περιορίσει αυτή την πίεση επιβάλλοντας αποκλεισμό στις ιρανικές εισαγωγές και εξαγωγές.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, μόνο η χρήση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε πραγματικά να στερήσει από το Ιράν αυτό το πλεονέκτημα και να αλλάξει τους υπολογισμούς της Τεχεράνης.
Μια τέτοια επιχείρηση όμως θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη, λόγω της απειλής από νάρκες, ταχύπλοα σκάφη, drones και βαλλιστικούς ή πυραύλους κρουζ του Ιράν.
Παράλληλα, αρκετά κράτη του Κόλπου φέρονται να εξέφρασαν ανησυχίες ότι μια τέτοια κίνηση θα προκαλούσε ιρανικά αντίποινα εναντίον τους, χωρίς να είναι βέβαια ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να τους προσφέρουν επαρκή προστασία.
Τελικά, ο Τραμπ υποχώρησε, όπως έκανε και σε άλλα σημεία της σύγκρουσης, γεγονός που αποδυνάμωσε περαιτέρω τη διπλωματική του θέση.
Το Ιράν δεν θα επιστρέψει εύκολα στο προηγούμενο καθεστώς
Ακόμη και αν η Τεχεράνη αποδεχθεί την ομαλή διέλευση πλοίων από τα Στενά, δεν θα προκαλέσει έκπληξη εάν, λίγους μήνες αργότερα, αρχίσει να αμφισβητεί ορισμένες μεταφορές ή να επιβάλλει νέες χρεώσεις ναυσιπλοΐας.
Με αυτόν τον τρόπο, το Ιράν θα επιχειρήσει να δείξει στους γείτονές του ότι δεν σκοπεύει να επιστρέψει στην προπολεμική κατάσταση, εκτιμώντας ότι ο Τραμπ δεν θα καταφύγει σε στρατιωτική δράση για «περιορισμένες» παραβιάσεις συμφωνιών.
Οι κυρώσεις και το πυρηνικό πρόγραμμα
Η εξέλιξη των πραγμάτων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το εύρος της οικονομικής ανάσας που θα προσφέρει ο Τραμπ στο Ιράν μέσω άρσης κυρώσεων ή αποδοχής ενός ταμείου ανοικοδόμησης.
Αμερικανοί αξιωματούχοι διαμηνύουν ότι ουσιαστική χαλάρωση των κυρώσεων δεν πρόκειται να υπάρξει εάν το Ιράν δεν ανταποκριθεί στις απαιτήσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα, κυρίως όσον αφορά την απομάκρυνση του αποθέματος 440 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60%.
Η ανάλυση επισημαίνει ότι η συμφωνία ενδέχεται να καταρρεύσει ακριβώς εξαιτίας διαφορετικών ερμηνειών γύρω από αυτό το ζήτημα, αλλά και λόγω άλλων ανοιχτών μετώπων, όπως η εύθραυστη εκεχειρία στον Λίβανο.
Η πραγματική απειλή για το καθεστώς
Ακόμη και αν ο Τραμπ δεν πετύχει όλους τους στόχους που έχει κατά καιρούς διακηρύξει, όπως η «άνευ όρων παράδοση» του Ιράν, ο περιορισμός του πυραυλικού του προγράμματος ή ο τερματισμός της στήριξης προς τις συμμαχικές του οργανώσεις στην περιοχή, ενδέχεται να πετύχει κάτι διαφορετικό και ίσως σημαντικότερο: να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για εσωτερική αλλαγή στο Ιράν.
Η εκτεταμένη διαφθορά και η χρόνια κακοδιαχείριση του καθεστώτος αναμένεται να επιδεινωθούν από τις προσπάθειες της νέας ηγεσίας να ανοικοδομήσει τον στρατό και την αμυντική βιομηχανία της χώρας.
Αυτό θα απαιτήσει τεράστιους οικονομικούς πόρους, οι οποίοι δύσκολα μπορούν να συνυπάρξουν με τις ανάγκες της πολιτικής οικονομίας, την ανεργία και τη διαχρονική αδυναμία του κράτους να εξασφαλίσει βασικές υπηρεσίες όπως νερό, ηλεκτρικό ρεύμα και σταθερό νόμισμα.
Ο φόβος ενός «Ιρανού Γκορμπατσόφ»
Μετά τον δωδεκαήμερο πόλεμο του περασμένου Ιουνίου, πολλοί Ιρανοί άρχισαν να αμφισβητούν το υψηλό κόστος που επωμίστηκε η χώρα, καθώς και τη στρατηγική του εκλιπόντος αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ να επενδύει σε δίκτυα συμμαχικών οργανώσεων στην περιοχή.
Οι φωνές αυτές παραμένουν προς το παρόν σιωπηλές, όμως η δυσαρέσκεια συνεχίζει να συσσωρεύεται. Ακόμη και αν η Δύση προσφέρει οικονομική βοήθεια, η δυνατότητα της Τεχεράνης να αντιμετωπίσει τα εσωτερικά της προβλήματα θα παραμείνει περιορισμένη.
Οι πιέσεις ίσως να μην οδηγήσουν στην κατάρρευση του καθεστώτος, αλλά θα μπορούσαν να δημιουργήσουν αυτό που φοβόταν περισσότερο ο Χαμενεΐ: την ανάδειξη ενός «Ιρανού Γκορμπατσόφ», ενός ηγέτη που θα δώσει προτεραιότητα στην εσωτερική ανάπτυξη, θα επιδιώξει προσέγγιση με την κοινωνία και θα εγκαταλείψει τη διαρκή αντιπαράθεση με τον υπόλοιπο κόσμο.
Η ανάλυση καταλήγει ότι υπήρχαν πιθανώς καλύτεροι τρόποι για να ενισχυθούν οι αντιφάσεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ωστόσο, ο πόλεμος που επέλεξε ο Τραμπ μπορεί τελικά να αποδειχθεί η σύγκρουση που, μακροπρόθεσμα, θα ανοίξει τον δρόμο για πραγματικές πολιτικές αλλαγές στην Τεχεράνη.