Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Ένα ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα επτά ημερών έχει βάλει το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ, προσφέροντας στον Ντόναλντ Τραμπ τη δυνατότητα να δει τα Στενά του Ορμούζ να ανοίγουν ξανά πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές.
- Το αντάλλαγμα, όμως, κάθε άλλο παρά απλό είναι: άρση περιορισμών στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και, ίσως το δυσκολότερο για την Ουάσινγκτον, πίεση προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου ώστε να σταματήσουν οι ισραηλινές επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
- Το ερώτημα δεν είναι απλώς εάν το Ιράν προσφέρει στον Τραμπ μια έξοδο από την κρίση, αλλά πόσο υψηλό πολιτικό και στρατηγικό τίμημα είναι διατεθειμένος να πληρώσει ο Αμερικανός πρόεδρος για να την πάρει.
Ένα ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα επτά ημερών έχει βάλει το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ, προσφέροντας στον Ντόναλντ Τραμπ τη δυνατότητα να δει τα Στενά του Ορμούζ να ανοίγουν ξανά πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές. Το αντάλλαγμα, όμως, κάθε άλλο παρά απλό είναι: άρση περιορισμών στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και, ίσως το δυσκολότερο για την Ουάσινγκτον, πίεση προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου ώστε να σταματήσουν οι ισραηλινές επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, η πρόταση της Τεχεράνης παρουσιάζεται ως ένας τρόπος για να αποκλιμακωθεί γρήγορα η κρίση, να ανακουφιστούν οι διεθνείς αγορές ενέργειας και να αρχίσουν ξανά οι συνομιλίες για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Ωστόσο, για να φτάσει εκεί, ο Τραμπ θα πρέπει μέσα σε λίγες ημέρες να αποδεχθεί παραχωρήσεις που αγγίζουν όχι μόνο τις κυρώσεις κατά του Ιράν, αλλά και την πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στο Ισραήλ.
Επτά ημέρες που μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα
Το ιρανικό σχέδιο προβλέπει ότι μέσα στις πρώτες τέσσερις έως πέντε ημέρες οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να προχωρήσουν σε σειρά συγκεκριμένων κινήσεων.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται η άρση του ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια πετρελαίου, η επαναφορά της εξαίρεσης από τις κυρώσεις που θα επιτρέπει στην Τεχεράνη να εξάγει πετρέλαιο, η αποδέσμευση μέρους των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και η επίτευξη μιας «κατάπαυσης του πυρός σε όλα τα μέτωπα».
Το τελευταίο σημείο θεωρείται από τα δυσκολότερα.
Η ιρανική πλευρά θέλει ο Τραμπ να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στον Νετανιάχου προκειμένου να τερματιστούν οι ισραηλινές επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Ιρανοί διπλωμάτες θεωρούν ότι η δυνατότητα του Αμερικανού προέδρου να συγκρατήσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό στο λιβανικό μέτωπο αποτελεί κεντρική προϋπόθεση για να υπάρξει συμφωνία.
Την έκτη ημέρα ανοίγει το Ορμούζ, την έβδομη αρχίζουν οι πυρηνικές συνομιλίες
Εφόσον οι αμερικανικές κινήσεις πραγματοποιηθούν σύμφωνα με το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα, την έκτη ημέρα το Ιράν θα ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ.
Τα πλοία θα χρησιμοποιούν νέα θαλάσσια διαδρομή, η οποία θα έχει καθοριστεί από κοινού από το Ιράν και το Ομάν.
Μία ημέρα αργότερα, την έβδομη ημέρα, θα ξεκινήσουν συνομιλίες για το μέλλον του πολιτικού πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.
Το σχέδιο προβλέπει επίσης πρωτόκολλο που θα επιτρέπει στους επιθεωρητές του ΟΗΕ να επιστρέψουν στο Ιράν για να εξετάσουν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις που έχουν υποστεί ζημιές, καθώς και το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού.
Πρόκειται για σημαντική επιτάχυνση σε σχέση με τη συμφωνία του Ιουνίου. Εκείνη προέβλεπε την έναρξη πυρηνικών συνομιλιών έπειτα από 60 ημέρες, ενώ η νέα πρόταση συμπυκνώνει τη διαδικασία σε μόλις επτά.
Γιατί η Τεχεράνη επιταχύνει τώρα
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υποστήριξε ότι η Τεχεράνη δεν ζητά ουσιαστικά νέες παραχωρήσεις από την Ουάσινγκτον.
Όπως εξήγησε, η ιδέα είναι να ληφθούν τα βασικά στοιχεία του προηγούμενου μνημονίου μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, το οποίο είχε υπογράψει ο Τραμπ τον Ιούνιο, και να επανασυσκευαστούν σε μια πολύ ταχύτερη διαδικασία.
«Οι προϋποθέσεις που έχουμε ζητήσει από τις ΗΠΑ δεν είναι κάτι καινούργιο», ανέφερε ο Αραγτσί, επιμένοντας ότι το ουσιαστικά νέο στοιχείο είναι η ταχύτητα εφαρμογής.
Η Τεχεράνη εκτιμά επίσης ότι έχει ήδη προετοιμάσει το διπλωματικό έδαφος. Το σχέδιο παρουσιάστηκε στην Κίνα προκειμένου να εξασφαλιστεί η υποστήριξή της, ενώ το Ομάν, που βρίσκεται στη νότια πλευρά των Στενών του Ορμούζ και διαδραματίζει παραδοσιακά διαμεσολαβητικό ρόλο, φέρεται επίσης να βρίσκεται εντός του σχεδιασμού.
Η τρίωρη συνάντηση με τον Γουίτκοφ
Ιρανοί διπλωμάτες στη Νέα Υόρκη χαρακτήρισαν παραγωγική την τρίωρη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα με τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, κατά την οποία παρουσιάστηκε το επταήμερο σχέδιο.
Παρά το θετικό κλίμα της συνάντησης, η ιρανική πλευρά εμφανίζεται δύσπιστη ως προς το κατά πόσο η Ουάσινγκτον μπορεί και θέλει πραγματικά να εκπληρώσει τους όρους της συμφωνίας.
Ο ίδιος ο Αραγτσί εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός για τη δυνατότητα του Γουίτκοφ να εξασφαλίσει όσα απαιτούνται από την αμερικανική πλευρά.
Ο Ιρανός υπουργός υπενθύμισε ότι είχε ήδη πραγματοποιήσει δύο συνομιλίες με τον απεσταλμένο του Τραμπ, τις οποίες εκείνος είχε χαρακτηρίσει «παραγωγικές και καλές», για να ακολουθήσουν αμερικανικοί βομβαρδισμοί του Ιράν την επόμενη ημέρα.
Το προηγούμενο αυτό έχει αφήσει βαθιά δυσπιστία στην Τεχεράνη ως προς το εάν μια θετική διπλωματική συζήτηση αποτελεί πραγματική εγγύηση για τις επόμενες κινήσεις της Ουάσινγκτον.
Ο Τραμπ μπορεί να πάρει τα Στενά πριν από τις κάλπες
Από αμερικανικής πολιτικής πλευράς, το χρονοδιάγραμμα έχει ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο: εάν εφαρμοστεί, τα Στενά του Ορμούζ θα έχουν ανοίξει πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
Η επαναλειτουργία τους θα μπορούσε να μειώσει την πίεση στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, ένα ζήτημα που αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα όσο πλησιάζουν οι κάλπες.
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, πάντως, υποστηρίζει ότι το αμερικανικό εκλογικό ημερολόγιο δεν αποτέλεσε παράγοντα στη διαμόρφωση της πρότασης.
Ο Τραμπ είχε προηγουμένως ισχυριστεί ότι το Ιράν σκόπευε να περιμένει μέχρι μετά τις ενδιάμεσες εκλογές προτού προσφέρει συμφωνία.
Μια συμφωνία που ανοίγει το Ορμούζ κυρίως με τους όρους της Τεχεράνης
Εδώ βρίσκεται και ένα από τα βασικά πολιτικά προβλήματα για τον Αμερικανό πρόεδρο.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Guardian, η συμφωνία θα οδηγούσε στην επαναλειτουργία των Στενών σε μεγάλο βαθμό με όρους που έχει διαμορφώσει το Ιράν.
Η νέα θαλάσσια διαδρομή θα περνά κυρίως από ιρανικά ύδατα, γεγονός που προσδίδει στην Τεχεράνη σημαντικό ρόλο στη μελλοντική λειτουργία της κρίσιμης αυτής ενεργειακής αρτηρίας.
Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία έχει εκφράσει ανησυχία επειδή η συμφωνία για τη νέα διαδρομή αποτελεί διμερή συνεννόηση Ιράν–Ομάν και δεν περιλαμβάνει τις χώρες του Κόλπου ως από κοινού συμβαλλόμενα μέρη.
Για τον Τραμπ, επομένως, η αποδοχή του σχεδίου θα μπορούσε να παρουσιάζεται στο εσωτερικό των ΗΠΑ ως γρήγορη έξοδος από μια ενεργειακή και στρατιωτική κρίση, αλλά ταυτόχρονα θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αποδοχή μιας διευθέτησης στην οποία η Τεχεράνη έχει εξασφαλίσει μεγάλο μέρος των όρων της.
Το δύσκολο δίλημμα του Τραμπ
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει παρουσιάσει τη δική του επιλογή με πολύ πιο δραματικούς όρους, μιλώντας για ένα δίλημμα μεταξύ της «εξάλειψης» του Ιράν και της εμπλοκής σε διάλογο, ο οποίος, κατά τον ίδιο, θα μπορούσε να μετατρέψει το Ιράν σε μία από τις μεγάλες χώρες του κόσμου.
Η πραγματική απόφαση, σύμφωνα με τον Guardian, είναι περισσότερο πρακτική και λιγότερο θεαματική.
Ο Τραμπ πρέπει να αποφασίσει εάν είναι πράγματι έτοιμος να επιστρέψει σε πόλεμο με το Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.
Εάν όχι, τότε το δεύτερο ερώτημα είναι εάν πιστεύει ότι η Ουάσινγκτον μπορεί να ασκήσει τόσο μεγάλη οικονομική πίεση στην Τεχεράνη ώστε η ιρανική ηγεσία να υποχωρήσει χωρίς να απαιτηθεί νέα στρατιωτική σύγκρουση.
Η οικονομική πίεση στο Ιράν
Ο Πεζεσκιάν δεν αρνήθηκε ότι η οικονομική πίεση στη χώρα είναι μεγάλη, ενώ παραδέχθηκε ότι οι Ιρανοί επιθυμούν να τελειώσει ο πόλεμος.
Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι η κοινωνία έχει ήδη αντέξει 45 χρόνια κυρώσεων, επιχειρώντας να δείξει ότι η Τεχεράνη δεν θεωρεί πως η οικονομική πίεση από μόνη της είναι αρκετή για να την οδηγήσει σε συνθηκολόγηση.
Στη σχετική ενημέρωση δημοσιογράφων, ο Ιρανός πρόεδρος άφησε τα περισσότερα ερωτήματα για τις διαπραγματεύσεις στον Αραγτσί, δίνοντας την εικόνα ότι ο υπουργός Εξωτερικών έχει αναλάβει τον πρώτο ρόλο στη διαχείριση της νέας διπλωματικής πρωτοβουλίας.
Το μυστήριο γύρω από τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Ο Πεζεσκιάν επιχείρησε παράλληλα να διαβεβαιώσει ότι ο μηχανισμός λήψης αποφάσεων της χώρας εξακολουθεί να λειτουργεί.
Υποστήριξε ότι ο απομονωμένος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, είναι απολύτως υγιής, λέγοντας ότι βασίζει τη διαβεβαίωσή του στο γεγονός ότι πέρασε επτά ώρες μαζί του.
Ωστόσο, δεν εξήγησε γιατί, πέρα από λόγους ασφαλείας, ο Χαμενεΐ δεν έχει δημοσιοποιήσει ηχητικό μήνυμα, φωτογραφία ή βίντεο που θα μπορούσε να αποτελέσει δημόσια απόδειξη ότι είναι εν ζωή.
Το ζήτημα προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας σε μια περίοδο κατά την οποία η Τεχεράνη επιχειρεί να πείσει ότι το πολιτικό της σύστημα εξακολουθεί να λειτουργεί κανονικά παρά τον πόλεμο, τις κυρώσεις και τη διεθνή πίεση.
Οι επόμενες πέντε ημέρες
Το παράθυρο για τον Τραμπ είναι πλέον εξαιρετικά στενό.
Μέσα στις επόμενες ημέρες πρέπει να αποφασίσει εάν θα δεχθεί μια συμφωνία που μπορεί να ανοίξει γρήγορα τα Στενά του Ορμούζ και να οδηγήσει ξανά την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη στο τραπέζι των πυρηνικών συνομιλιών, αλλά απαιτεί σημαντικές αμερικανικές παραχωρήσεις.
Και πάνω από όλα, πρέπει να αποφασίσει εάν είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει την κατάπαυση του πυρός που ζητά το Ιράν.
Όπως καταλήγει η εικόνα που περιγράφει η ανάλυση του Guardian, το ερώτημα δεν είναι απλώς εάν το Ιράν προσφέρει στον Τραμπ μια έξοδο από την κρίση. Είναι πόσο υψηλό πολιτικό και στρατηγικό τίμημα είναι διατεθειμένος να πληρώσει ο Αμερικανός πρόεδρος για να την πάρει.