Τον τελευταίο χρόνο, οι Ευρωπαίοι φίλοι που έγιναν αντίπαλοι των ΗΠΑ έχουν κινηθεί προσεκτικά από το ένα σοκ στο άλλο, ελπίζοντας στο καλύτερο, καθώς ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απειλούσε να σαρώσει τη διεθνή τάξη πραγμάτων. Η συνήθης τακτική των Ευρωπαίων ηγετών ήταν ο κατευνασμός. Δεν ήταν πάντα κομψό ή αξιοπρεπές, αλλά η πολιτική της στρατηγικής υποχώρησης έμοιαζε να αποδίδει — ως έναν βαθμό, σχολιάζει η Washington Post.
Ύστερα ήρθε η επέμβαση στην Βενεζουέλα. Κυβερνήσεις που για χρόνια κήρυτταν την αυτοσυγκράτηση, τη νομιμότητα και την πολυπολικότητα βρέθηκαν να αναζητούν εναγωνίως λέξεις για να εκφράσουν την ανησυχία τους χωρίς να προκαλέσουν την οργή του Τραμπ.
Η επισφαλής στρατηγική τους για «διαχείριση» του Τραμπ, αντί για αντιπαράθεση μαζί του, φάνηκε ακόμη πιο εκτεθειμένη όταν ο πρόεδρος και ο στενός του κύκλος αναβίωσαν τις συζητήσεις για να «αποκτήσουν» την Γροιλανδία και μάλιστα άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης. Στα ευρωπαϊκά αυτιά, αυτό ακουγόταν λιγότερο σαν μπλόφα και περισσότερο σαν μια ανάδρομη άποψη για τον κόσμο που στηρίζεται σε απροκάλυπτη αμερικανική ισχύ: ισχύς αντί διαδικασιών, μοχλοί πίεσης αντί δικαίου, πίστη υπό όρους χρησιμότητας.
Ο εγγυητής της ασφάλειας την υπονομεύει
«Πλησιάζουμε σε μια πλήρη υπαρξιακή κρίση», δήλωσε ο Μουτζτάμπα Ράχμαν, διευθύνων σύμβουλος για την Ευρώπη στην εταιρεία πολιτικού ρίσκου Eurasia Group. «Θα μπορούσε να είναι πολύ σοβαρότερη από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, επειδή η Ρωσία είναι αντίπαλος. Εδώ, όμως, ο εγγυητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας υπονομεύει την ευρωπαϊκή ασφάλεια».
Ενώ πολλές ευρωπαϊκές αντιδράσεις στην επιχείρηση στη Βενεζουέλα ήταν συγκρατημένες, την Τρίτη Ευρωπαίοι ηγέτες προχώρησαν σε ασυνήθιστα σκληρές επιπλήξεις για την απληστία της κυβέρνησης Τραμπ αναφορικά με τη Γροιλανδία.
Η πρωθυπουργός της Δανίας, χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ, δήλωσε ότι μια αμερικανική ενέργεια στη Γροιλανδία — έδαφος του βασιλείου της Δανίας για περισσότερα από 300 χρόνια — θα σήμαινε το τέλος της συμμαχίας. Οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας, της Ισπανίας και της Βρετανίας συντάχθηκαν με την Κοπεγχάγη, εκδίδοντας κοινή δήλωση ότι το μέλλον της Γροιλανδίας είναι ζήτημα «αποκλειστικά της Δανίας και της Γροιλανδίας».
Η Δανία και η Γροιλανδία έχουν δηλώσει κατηγορηματικά και επανειλημμένα ότι η τεράστια αρκτική περιοχή — αραιοκατοικημένη με 57.000 κυρίως αυτόχθονες κατοίκους και με δυνητικά πλούσια κοιτάσματα σπάνιων γαιών — δεν πωλείται. Η Γροιλανδία έχει επίσημα καθεστώς αυτόνομης περιοχής και οι κάτοικοί της δηλώνουν ότι δεν έχουν καμία πρόθεση να ζήσουν υπό τον ζυγό ενός νέου αποικιακού κυρίαρχου.
Η απάντηση του Τραμπ
Ο Τραμπ, σε ανάρτησή του στο Truth Social την Τετάρτη, φάνηκε να ενοχλείται από τις αιτιάσεις ότι θέτει σε κίνδυνο το ΝΑΤΟ, καυχώμενος ότι πίεσε τους συμμάχους να αυξήσουν τις δαπάνες τους. «Οι περισσότεροι δεν πλήρωναν τους λογαριασμούς τους, ΜΕΧΡΙ ΠΟΥ ΗΡΘΑ ΕΓΩ», έγραψε.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι θα επισκεφτεί την Γροιλανδία. Και η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ δήλωσε ότι ο Τραμπ και η ομάδα του «συζητούν ένα εύρος επιλογών» και ότι «η χρήση του αμερικανικού στρατού είναι πάντα μια επιλογή στη διάθεση του αρχιστράτηγου».
Η Ευρώπη είχε αντέξει τους κραδασμούς του Τραμπ, ποντάροντας ότι θα υπήρχαν όρια. Για πολλούς, αυτά τα στοιχήματα πλέον φαίνονται πολύ πιο επικίνδυνα.
Η ελληνοτουρκική διαμάχη στο ΝΑΤΟ
Το ΝΑΤΟ έχει επιβιώσει συγκρούσεων μεταξύ συμμάχων και στο παρελθόν. Η Ελλάδα και η Τουρκία αντιπαρατίθενται από το 1974, όταν η Τουρκία εισέβαλε και κατέλαβε τη βόρεια Κύπρο. Όμως, όπως σημείωσε ο Ράχμαν, οι ΗΠΑ — το πλουσιότερο και ισχυρότερο μέλος του ΝΑΤΟ — έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμεσολάβηση.
«Τώρα προκαλούν οι ίδιες την σύγκρουση», είπε. «Το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να επιβιώσει από μια βίαιη προσάρτηση. Η συμμαχία θα ήταν κενή νοήματος, ακόμη κι αν συνέχιζε να υπάρχει μόνο στα χαρτιά».
Οι εντάσεις για το καθεστώς της Γροιλανδίας είχαν ήδη κλιμακωθεί πριν από την επιχείρηση στη Βενεζουέλα. Μετά την επιχείρηση στο Καράκας, η ρητορική έγινε πιο αιχμηρή. Ο αναπληρωτής προσωπάρχης του Λευκού Οίκου, Στίβεν Μίλερ, δήλωσε ότι η «επίσημη θέση» των ΗΠΑ είναι πως η Γροιλανδία θα έπρεπε να είναι αμερικανική για λόγους εθνικής ασφάλειας και ότι, ουσιαστικά, ήταν έτοιμη προς κατάληψη. «Κανείς δεν πρόκειται να πολεμήσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες για το μέλλον της Γροιλανδίας», είπε.
Η σύζυγος του Μίλερ ανήρτησε εικόνα της αμερικανικής σημαίας πάνω σε χάρτη της Γροιλανδίας με τη λεζάντα «ΣΥΝΤΟΜΑ». «Είναι σαφές ότι κάποιοι εντός και πέριξ της κυβέρνησης ένιωσαν ενισχυμένοι από την επιτυχία της επιχείρησης», δήλωσε η Χέδερ Χέρλμπερτ, συνεργάτιδα στο πρόγραμμα Αμερικής του Chatham House.
Οι δύσκολες επιλογές
Είτε πρόκειται για παιχνίδι είτε για αρπαγή, οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρίσκονται μπροστά σε δυσάρεστες επιλογές. Η μία είναι να επιμείνουν στη σκληρή, ενιαία γραμμή που διαμορφώθηκε τις τελευταίες ημέρες, καθιστώντας σαφές ότι οποιαδήποτε κίνηση στη Γροιλανδία θα μπορούσε να προκαλέσει αντίδραση από τους Ευρωπαίους συμμάχους — όχι εναντίον της Ρωσίας ή της Κίνας, αλλά, αδιανόητο μέχρι πρότινος, εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η επίκληση του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, της ρήτρας συλλογικής άμυνας, απαιτεί ομοφωνία και των 32 συμμάχων. Οι ΗΠΑ, φυσικά, θα απέρριπταν οποιοδήποτε αίτημα βοήθειας από τη Δανία — ακυρώνοντας ουσιαστικά τη συνθήκη. «Το Άρθρο 5 δεν είχε προβλέψει ότι η εισβάλλουσα χώρα θα ήταν μέλος του ΝΑΤΟ», δήλωσε ο γερουσιαστής Κρις Μέρφι.
Στρατιωτικοί ειδικοί λένε ότι η Δανία και η Γροιλανδία δεν θα είχαν καμία πιθανότητα απέναντι στην αμερικανική στρατιωτική ισχύ. Στην πραγματικότητα, αυτό είναι μη ρεαλιστικό σε κάθε επίπεδο· πολιτικοί αναλυτές συμφωνούν ότι κανείς δεν θα πάει σε πόλεμο για τη Γροιλανδία. Η Ευρώπη εξαρτάται υπερβολικά από τις ΗΠΑ στρατιωτικά και οικονομικά για να ρισκάρει πραγματική ρήξη.
Όμως και μόνο η προοπτική μιας τέτοιας σύγκρουσης αναδεικνύει πόσο δυσκολότερο έχει γίνει για τους συμμάχους των ΗΠΑ να «ακολουθούν τη γραμμή» του Τραμπ. Αυτό, επίσης, θα μπορούσε να οδηγήσει σε δραματική επιδείνωση της διατλαντικής συμμαχίας — αν όχι στο τέλος της.
Πώληση ή μίσθωση
Μια άλλη επιλογή θα ήταν μια συμφωνία για τη Γροιλανδία — πώληση ή μίσθωση, με διευρυμένη πρόσβαση σε ορυκτά δικαιώματα και αμερικανικό ρόλο στην ασφάλεια. Σε περίπτωση κρίσης, «η υπόλοιπη Ευρώπη θα πιέσει τη Δανία να καταλήξει σε κάποιον διακανονισμό με τις ΗΠΑ», είπε ο Ράχμαν.
Μια συμφωνία τύπου Αγοράς της Λουιζιάνα θεωρείται απίθανη. Το δανικό δίκαιο αναγνωρίζει τους Γροιλανδούς ως λαό με δικαίωμα αυτοδιάθεσης, πράγμα που σημαίνει ότι η Κοπεγχάγη δεν μπορεί να ανταλλάξει το νησί ακόμη κι αν το ήθελε. Οποιαδήποτε αλλαγή κυριαρχίας θα απαιτούσε πρώτα την επιλογή της ανεξαρτησίας από τη Γροιλανδία — μέσω ξεχωριστής νομικής και εκλογικής διαδικασίας — προτού διαπραγματευτεί οτιδήποτε με την Ουάσιγκτον.
Πολιτικά, υπάρχει ισχυρή δημόσια αντίσταση και στις δύο χώρες σε οποιαδήποτε μεταβίβαση κυριαρχίας. Δημοσκόπηση της YouGov πέρυσι έδειξε ότι το 78% των Δανών αντιτίθεται στην πώληση του νησιού στις ΗΠΑ, ενώ το 85% των κατοίκων της Γροιλανδίας δήλωσε σε ξεχωριστή έρευνα ότι δεν θέλει να γίνει μέρος των ΗΠΑ. Το γραφείο της πρωθυπουργού Μέτε Φρέντερικσεν αρνήθηκε να σχολιάσει.
Ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν κατ’ ιδίαν ότι η έντονη αντίδραση των ευρωπαϊκών πρωτευουσών μπορεί να είναι αντιπαραγωγική.
Πολλοί λένε ότι δεν θα υπήρχε ιδιαίτερη αντίσταση σε σχέδια ενίσχυσης της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή, η οποία ήδη καλύπτεται από το ΝΑΤΟ και από διμερείς συμφωνίες ΗΠΑ–Δανίας, και όπου ήδη υπάρχει αμερικανική στρατιωτική βάση. Όμως ο μεγαλύτερος φόβος τους είναι τι ακολουθεί μετά.
