Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Η επικράτηση της ακροδεξιάς (AfD) σε τοπικές εκλογές στην ανατολική Γερμανία δημιουργεί ισχυρούς τριγμούς στα πολιτικά θεμέλια της Ευρώπης. Οι New York Times επισημαίνουν ότι αυτό αποτελεί προαναγγελία πιθανών ευρύτερων ανατροπών στην ήπειρο.
- Η εντυπωσιακή επικράτηση του AfD στη Γερμανία ενδέχεται να αποτελέσει «οδηγό» για ανάλογες νίκες της ακροδεξιάς σε όλη την Ευρώπη, με τη Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία να διατηρεί ισχυρό προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις.
- Οι κυβερνήσεις αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα του κόστους διαβίωσης, οδηγώντας τους ψηφοφόρους σε λαϊκιστικά και αντιμεταναστευτικά μηνύματα. Οι αναλυτές προειδοποιούν πως «αν πειραματιστείς με μη συστημικά κόμματα, ρισκάρεις να κάνεις σοβαρά λάθη».
Η επικράτηση της Ακροδεξιάς (AfD) σε τοπικές εκλογές στην ανατολική Γερμανία, δημιουργεί ισχυρούς τριγμούς στα πολιτικά θεμέλια ολόκληρης της Ευρώπης, λειτουργώντας ως προαναγγελία πιθανών ευρύτερων ανατροπών στη Γηραιά ήπειρο κατά την ερχόμενη χρονιά.
Όπως επισημαίνουν σε ανάλυσή τους οι New York Times, το αποτέλεσμα αυτό δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, αλλά το νεότερο βήμα σε μια σταθερή πορεία ετών που φέρνει τις δυνάμεις της ακροδεξιάς όλο και πιο κοντά στον πυρήνα της ευρωπαϊκής εξουσίας.
Από το Βερολίνο μέχρι το Λονδίνο και το Παρίσι
Η ευρεία νίκη του AfD στις εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ προκάλεσε αναταράξεις που έφτασαν από τη Ντάουνινγκ Στριτ στο Λονδίνο μέχρι το Μέγαρο των Ηλυσίων στο Παρίσι. Σπάνια μια τοπική εκλογική αναμέτρηση έχει θεωρηθεί τόσο καθοριστική για το μέλλον της δημοκρατίας στην Ευρώπη, σημειώνουν οι New York Times.
Το γεγονός αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς συμβαίνει στη Γερμανία, η οποία μετά το σκοτεινό κεφάλαιο του Ναζισμού περιθωριοποιούσε συστηματικά τις ακροδεξιές δυνάμεις.
Όπως τονίζουν οι NYT, ενόψει των εκλογικών αναμετρήσεων που είναι προγραμματισμένες για τον επόμενο χρόνο σε ολόκληρη την Ευρώπη, η εντυπωσιακή επικράτηση της «Εναλλακτικής για τη Γερμανία» (AfD) ενδέχεται να αποτελέσει προμήνυμα αλλά και «οδηγό» για ανάλογες νίκες της Ακροδεξιάς.
Το λαϊκιστικό και αντιμεταναστευτικό μήνυμά του AfD απηχεί τις θέσεις εθνικιστών ηγετών σε Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία, όπου οι ψηφοφόροι διακατέχονται από παρόμοιες ιδεολογίες.
Οι Γάλλοι ψηφοφόροι καλούνται να εκλέξουν νέο πρόεδρο την ερχόμενη άνοιξη, στην Ισπανία οι κάλπες αναμένονται έως τον Αύγουστο, ενώ στην Ιταλία οι εκλογές θα διεξαχθούν έως τα τέλη του επόμενου έτους. Σε όλες αυτές τις χώρες, οι ακροδεξιοί υποψήφιοι καταγράφουν άνοδο, απειλώντας τις σημερινές κυβερνήσεις που χρεώνονται συστημικά οικονομικά προβλήματα.
«Η ανεπτυγμένη Ευρώπη βιώνει μια μορφή σύνθετης κρατικής αποτυχίας», δηλώνει στους Times ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, αναλυτής ειδικευμένος σε ευρωπαϊκά θέματα στην εταιρεία συμβούλων πολιτικού κινδύνου Eurasia Group.
«Οι κυβερνήσεις αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα του κόστους διαβίωσης και δεν μπορούν να αποδώσουν αποτελέσματα για τους ψηφοφόρους τους».
Η πίεση στον Μερτς και το «αντιφασιστικό μέτωπο»
Στη Γερμανία, οι αυξήσεις των τιμών βοήθησαν το AfD να συγκεντρώσει υπερδιπλάσιες ψήφους από το κεντροδεξιό κυβερνών κόμμα του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς.
Βάσει των σχεδόν τελικών αποτελεσμάτων, το AfD συγκεντρώνει το 44% και φαίνεται πως δεν εξασφαλίζει την αυτοδυναμία, γεγονός που ενδέχεται να το εμποδίσει να κυβερνήσει στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ, όπου διεξήχθησαν οι εκλογές.
Ωστόσο, για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ένα ακροδεξιό κόμμα είναι σε τροχιά εξουσίας στη Γερμανία.
Καθώς η καταμέτρηση των ψήφων συνεχίζεται, παραμένει ασαφές εάν το AfD θα μπορέσει τελικά να σχηματίσει κυβέρνηση. Ωστόσο, η ευρύτερη πολιτική σημασία των εκλογών -οι οποίες, σύμφωνα με το δίκτυο ZDF, σημείωσαν υψηλή συμμετοχή που έφτασε το 77%– είναι προφανής.
Τα αντίπαλα κόμματα έχουν δεσμευτεί ότι δεν θα σχηματίσουν κυβέρνηση συνεργασίας με την «Εναλλακτική για τη Γερμανία», της οποίας τα στελέχη έχουν χρησιμοποιήσει ναζιστικά συνθήματα και έχουν υποβαθμίσει το Ολοκαύτωμα.
Το AfD έχει χαρακτηριστεί ως «ύποπτη» εξτρεμιστική ομάδα από τις γερμανικές μυστικές υπηρεσίες, εν μέρει επειδή παρουσιάζει τους Γερμανούς με μεταναστευτικό υπόβαθρο ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας.
Παρ’ όλα αυτά, το αποτέλεσμα μπορεί να αποδυναμώσει τον Μερτς, εάν στελέχη του κόμματός του τον θεωρήσουν υπεύθυνο για την ήττα, σε μια περίοδο που η ηγεσία της Γερμανίας στην Ευρώπη ήδη κλονίζεται.
Η θέση του Γερμανού καγκελάριου έχει επιδεινωθεί σε τέτοιο βαθμό που πολιτικοί αναλυτές μιλούν ανοιχτά για το ενδεχόμενο απομάκρυνσής του — ένα σενάριο που άλλοτε φάνταζε εξαιρετικά αδιανόητο για τη γερμανική πολιτική σκηνή.
«Αποτελεί μεγάλη ανησυχία για την Ευρώπη», σημειώνει ο Ραχμάν, πρώην στέλεχος των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Μια αδύναμη Γερμανία, με έναν καγκελάριο που παραπαίει και αναγκάζεται να διαχειρίζεται εσωτερικά προβλήματα, είναι κακή εξέλιξη και τελικά αφαιρεί από την ικανότητα της Ευρώπης να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της».
Παράλληλα, οι ανησυχίες των κεντρώων δυνάμεων για τη Γαλλία, όπου ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν θα αποχωρήσει την ερχόμενη άνοιξη, είναι εξίσου έντονσες.
Η Μαρίν Λεπέν διατηρεί ισχυρό προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις του πρώτου γύρου με το κόμμα της RN, ενώ σε πρόσφατες μετρήσεις προηγείται και σε σενάρια δεύτερου γύρου. Αυτό τη φέρνει πιο κοντά στην εξουσία από κάθε άλλη φορά στα 14 χρόνια που διεκδικεί την προεδρία.
Μια ακροδεξιά κυβέρνηση στο Παρίσι, όπως υπογραμμίζει ο Ραχμάν στους New York Times, θα αποσταθεροποιούσε την Ευρωπαϊκή Ένωση με τρόπο που καμία άλλη εθνική εκλογική αναμέτρηση δεν έχει κάνει μέχρι σήμερα, δεδομένου του μεγέθους της Γαλλίας, του πυρηνικού της οπλοστασίου και του ιδρυτικού της ρόλου στο ευρωπαϊκό εγχείρημα.
Παράλληλα, θα μπορούσε να σημάνει το τέλος του λεγόμενου «cordon sanitaire», βάσει του οποίου τα συστημικά κόμματα σε Γαλλία και Γερμανία αρνούνταν να συμμαχήσουν σε κυβερνητικά σχήματα με την ακροδεξιά.
«Και στις δύο χώρες, το αντιφασιστικό μέτωπο που επικρατούσε από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου φαίνεται να βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης», δηλώνει στους New York Times ο Φιλίπ Μαρλιέρ, καθηγητής γαλλικής και ευρωπαϊκής πολιτικής στο University College του Λονδίνου.
Το πολιτικό σκηνικό σε Ισπανία, Βρετανία και η «στρατηγική» Μελόνι
Στην Ισπανία, αναλυτές εκτιμούν ότι το ακροδεξιό κόμμα Vox θα μπορούσε να διεκδικήσει συμμετοχή στον επόμενο κυβερνητικό συνασπισμό, καθώς η σημερινή σοσιαλιστική κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ έχει πληγεί από σκάνδαλα διαφθοράς και τη μεταναστευτική κρίση.
Στη Βρετανία, το κυβερνών Εργατικό Κόμμα αντικατέστησε τον μη δημοφιλή πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ τον Ιούλιο, σε μια προσπάθεια να ανακτήσει έδαφος απέναντι στο ταχέως ανερχόμενο ακροδεξιό κόμμα Reform U.K.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι New York Times, η άνοδος της ακροδεξιάς δεν είναι ασταμάτητη. Η πορεία του Reform ανακόπηκε από μια σειρά οικονομικών σκανδάλων που εμπλέκουν τον ηγέτη του, Νάιτζελ Φάρατζ, δίνοντας στην κυβέρνηση των Εργατικών, υπό τον νέο πρωθυπουργό Άντι Μπέρναμ, απρόσμενη ανάσα.
Επιπλέον, τον Απρίλιο, ο ακροδεξιός ηγέτης της Ουγγαρίας, πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν, έχασε την εξουσία έπειτα από 16 χρόνια, ως αποτέλεσμα της ευρείας δυσαρέσκειας για διαφθορά, κακή διαχείριση της οικονομίας και άσκοπες διαμάχες με την ΕΕ. Η ήττα του κόμματός του, Fidesz, έδωσε ελπίδες στους συστημικούς πολιτικούς ότι και η ακροδεξιά είναι τρωτή.
Το κατά πόσο οι συστημικοί πολιτικοί «χρειάζεται να ανησυχούν» για την επιτυχία του AfD, δηλώνει στους ΝΥΤ ο Τίμοθι Μπέιλ, καθηγητής πολιτικής στο Queen Mary University του Λονδίνου, «θα εξαρτηθεί από το αν, σε περίπτωση που αναλάβει την εξουσία, συμπεριφερθεί σχετικά φυσιολογικά και αν θα είναι σε θέση να κυβερνήσει με επάρκεια».
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, της οποίας το λαϊκιστικό κόμμα έχει νεοφασιστικές ρίζες, προσφέρει ένα παράδειγμα στρατηγικής για άλλους ομοϊδεάτες ηγέτες. Μετριάζοντας τους τόνους της σε ζητήματα όπως η Ουκρανία και η ΕΕ, γιόρτασε πρόσφατα το γεγονός ότι η κυβέρνησή της έγινε η μακροβιότερη συνεχόμενη στην ιστορία της Ιταλικής Δημοκρατίας.
Η Μελόνι βρίσκεται σε καλή θέση για να παρατείνει αυτή την πορεία όταν βρεθεί αντιμέτωπη με τους ψηφοφόρους το ερχόμενο καλοκαίρι. Ωστόσο, η άνοδος ενός ανταγωνιστή ακόμα πιο δεξιά από την ίδια, του Ρομπέρτο Βανάτσι, την έχει οδηγήσει στο να σκληρύνει τις θέσεις της σε θέματα όπως η μετανάστευση.
Στη Βρετανία, ο Φάρατζ κινδυνεύει επίσης να προσπεραστεί από τα δεξιά. Ο Ρούπερτ Λόου, δυσαρεστημένο στέλεχος του κόμματός του, αποχώρησε για να ιδρύσει μια ακόμα πιο δεξιά ομάδα που αφαιρεί ψήφους από το Reform. Δεδομένου αυτού του ανταγωνισμού και των ερωτημάτων για τα οικονομικά του κόμματος, ο καθηγητής Μπέιλ εκτιμά ότι είναι δύσκολο να συγκεντρώσει ο Φάρατζ τις απαραίτητες ψήφους για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Τα σενάρια για τη Γαλλία και το μάθημα από τις ΗΠΑ
Στη Γαλλία, ο δρόμος της Λεπέν προς την εξουσία διαγράφεται πιο βατός. Τα ποσοστά της στις δημοσκοπήσεις είναι υπερδιπλάσια από εκείνα του επικεφαλής των κεντρώων, Εντουάρ Φιλίπ, ή του ηγέτη της αριστεράς, Ζαν-Λικ Μελανσόν.
Το μεγάλο ερώτημα για τη Γαλλία είναι αν ο Φιλίπ ή κάποιος άλλος θα μπορέσει να συσπειρώσει αρκετή υποστήριξη από τη κεντροδεξιά και την αριστερά, ώστε να αναδειχθεί ως ο κοινός υποψήφιος του συστημικού χώρου.
Σε έναν δεύτερο γύρο, αναλυτές επισημαίνουν στους New York Times ότι ένας τέτοιος υποψήφιος θα είχε πιθανότητες να κερδίσει τη Λεπέν.
Ωστόσο, εάν το κέντρο στη Γαλλία παραμείνει κατακερματισμένο όπως σήμερα, αυτό θα μπορούσε να δώσει στον Μελανσόν την ευκαιρία να περάσει στον δεύτερο γύρο απέναντι στη Λεπέν. Σε αυτό το σενάριο —το οποίο το πολιτικό κατεστημένο της Γαλλίας θεωρεί εφιάλτη— η Λεπέν θα ήταν το φαβορί για τη νίκη.
Όπως και άλλοι ακροδεξιοί ηγέτες στην Ευρώπη, η Λεπέν έχει κρατήσει αποστάσεις από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
Ωστόσο, τόσο η ίδια όσο και άλλοι λαϊκιστές υποψήφιοι θα μπορούσαν να επηρεαστούν από τις εξελίξεις στις ΗΠΑ. Ο Τραμπ παραμένει ιδιαίτερα μη δημοφιλής στην Ευρώπη, ενώ χάνει ταχέως έδαφος και στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Όπως καταλήγει ο Ραχμάν στη δήλωσή του στους New York Times, το δίδαγμα που ελπίζουν οι πιεσμένοι Ευρωπαίοι κεντρώοι ότι θα αντλήσουν οι ψηφοφόροι από την αναταραχή στην Αμερική είναι πως «αν πειραματιστείς με μη συστημικά κόμματα, ρισκάρεις να κάνεις σοβαρά λάθη».