Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Πολλοί πιστεύουν πως γνωρίζουν καλά την Αθήνα. Ωστόσο, στο πέρασμα των αιώνων η πρωτεύουσα έχει γίνει αγνώριστη.
- Αν ξεφυλλίσει κανείς ένα άλμπουμ με παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες της Αθήνας θα διαπιστώσει πως το αστικό τοπίο της έχει «μεταμορφωθεί» πολλές φορές. Η πόλη δεν είναι πλέον όπως ήταν κάποτε και ακόμα και οι πιο δημοφιλείς συνοικίες, οι πολυσύχναστες πλατείες ή και ορισμένα σημεία αναφοράς της έχουν αλλάξει ριζικά.
- Το ίδιο ισχύει και για τους κεντρικούς δρόμους που σήμερα έχουν καθημερινά μποτιλιάρισμα, αλλά πριν από εκατό και πλέον χρόνια, περνούσαν από εκεί… άμαξες. Η παρακάτω φωτογραφία είναι μία τρανή απόδειξη αυτής της αλλαγής. Μπορείτε να καταλάβετε ποιο σημείο απεικονίζεται στην φωτογραφία;
Αν έχεις μεγαλώσει στην Αθήνα και πιστεύεις ότι την γνωρίζεις, διαπιστώνεις ότι ξέρεις τελικά πολύ λίγα για το παρελθόν της αγαπημένης σου πόλης.
Μία τέτοια φωτογραφία, όπως η παρακάτω, δίνει μία σπάνια ματιά στην παλιά Αθήνα. Φαίνεται μία πασίγνωστη πλατεία στο κέντρο της πόλης. Μπορείς να προσπαθήσεις να καταλάβεις ποια είναι;
Κουίζ για την παλιά Αθήνα: Αναγνωρίζετε την πλατεία; Είναι από τις πιο γνωστές
- Πλατεία Καπνικαρέα
- Πλατεία Κλαυθμώνος
- Πλατεία Ομονοίας
Η απάντηση στο κουίζ για την παλιά Αθήνα
Στη φωτογραφία που έχει τραβηχθεί τον Οκτώβριο του 1958 από τον φωτογράφο William Avery Baker βλέπετε την πλατεία Καπνικαρέα.
Η Πλατεία Καπνικαρέας βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας, πάνω στον εμπορικό πεζόδρομο της οδού Ερμού, κοντά στο Μοναστηράκι. Στο κέντρο της πλατείας βρίσκεται ο ιστορικός Ιερός Ναός της Παναγίας Καπνικαρέας, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Αθήνας.
Ο αρχιτεκτονικός της ρυθμός είναι σύνθετος τετρακιόνιος σταυροειδής εγγεγραμμένος. Αναφέρεται ότι έχει κτιστεί στη θέση παλαιότερης εκκλησίας, την οποία είχε ανεγείρει η Αιλία Ευδοκία, η Αθηναία σύζυγος του Αυτοκράτορα Θεοδόσιου Β΄ του Μικρού. Η αρχική εκκλησία είχε χτιστεί με τη σειρά της (όπως συνηθιζόταν) επάνω στα θεμέλια αρχαίου ελληνικού ναού, αφιερωμένου σε γυναικεία θεότητα, πιθανότατα την Αθηνά ή τη Δήμητρα. Στον ναό βρίσκονται ενσωματωμένα παλαιότερα οικοδομικά στοιχεία (spolia), όπως κίονες, εντοιχισμένα γλυπτά και επιγραφές. Τα εν λόγω οικοδομικά στοιχεία ήταν μέρη του προγενέστερου ναού της Αθηνάς (ή της Δήμητρας) που βρισκόταν στο σημείο, ο οποίος καταστράφηκε και από τα κομμάτια του χτίστηκε η Καπνικαρέα.
Στη βόρεια πλευρά του ναού έχει προστεθεί παρεκκλήσιο με τρούλο, στη μνήμη της Αγίας Βαρβάρας.
Το όνομα της εκκλησίας και ιστορικά στοιχεία
Το όνομα της εκκλησίας θεωρείται ότι προέρχεται από τον Καπνικαρέα, Καπνικάριο ή Καπνικάρη, εισπράκτορα “καπνικού φόρου” στα χρόνια του Βυζαντίου: ο φόρος καταβαλλόταν ανάλογα με τις καμινάδες, που διέθετε κάθε σπίτι. Άλλη άποψη θεωρεί ότι είναι παραφθορά της λέξης Καμουχαρέα, που προέρχεται από το πολύτιμο ύφασμα καμουχάς, το οποίο πιθανότατα έφτιαχναν σε εργαστήρια στην περιοχή. Υπάρχει και η άποψη του Διονύσιου Σουρμελή, ο οποίος υποστηρίζει ότι το όνομα προέρχεται από τις λέξεις καπνός + κάρα, αναφορικά με την καπνισμένη εικόνα της Παναγίας, που προκλήθηκε από την πυρπόληση του ναού από τους Τούρκους το 1689.
Κατά την Τουρκοκρατία ονομαζόταν εκκλησία της Βασιλοπούλας και του Πρέντζα. Το 1834 υπήρξε σχέδιο κατεδάφισης του ναού, το οποίο δεν εκτελέσθηκε με παρέμβαση του Λουδοβίκου Α΄ της Βαυαρίας, του πατέρα του Όθωνα.
πηγή φωτογραφίας: Liza’s Photographic Archive of Greece – Facebook