Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Εάν πάρεις στα χέρια σου ένα άλμπουμ με παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες της Αθήνας θα διαπιστώσεις πως στο πέρασμα των δεκαετιών η πόλη έχει αλλάξει ριζικά.
- Το «πρόσωπο» της πρωτεύουσας έχει αλλάξει πολλές φορές και σήμερα σχεδόν τίποτα δεν θυμίζει την Αθήνα του 20′ ή του 30′.
- Δυστυχώς, κάποια από τα πανέμορφα νεοκλασικά κτίρια δεν υπάρχουν πια. Ακόμα και οι κάτοικοι μεγαλύτερης ηλικίας ίσως δυσκολευτούν να αναγνωρίσουν την πόλη και τις περιοχές της, αν δουν φωτογραφίες της με άρωμα άλλης εποχής. Μία τέτοια φωτογραφία είναι και η παρακάτω. Αναγνωρίζεις ποια είναι η περιοχή της φωτογραφίας; Είτε είσαι κάτοικος Αθηνών είτε απλός επισκέπτης, σίγουρα έχεις περάσει από εκεί.
Πολλοί πιστεύουν πως γνωρίζουν καλά την Αθήνα. Ωστόσο, στο πέρασμα των αιώνων η πρωτεύουσα έχει γίνει αγνώριστη.
Αν ξεφυλλίσει κανείς ένα άλμπουμ με παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες της Αθήνας θα διαπιστώσει πως το αστικό τοπίο της έχει «μεταμορφωθεί» πολλές φορές. Η πόλη δεν είναι πλέον όπως ήταν κάποτε και ακόμα και οι πιο δημοφιλείς συνοικίες, οι πολυσύχναστες πλατείες ή και ορισμένα σημεία αναφοράς της έχουν αλλάξει ριζικά.
Το ίδιο ισχύει και για τους κεντρικούς δρόμους που σήμερα έχουν καθημερινά μποτιλιάρισμα, αλλά πριν από εκατό και πλέον χρόνια, περνούσαν από εκεί… άμαξες. Η παρακάτω φωτογραφία είναι μία τρανή απόδειξη αυτής της αλλαγής. Μπορείτε να καταλάβετε ποιο σημείο απεικονίζεται στην φωτογραφία;
Κουίζ για την παλιά Αθήνα: Μπορείτε να αναγνωρίσετε το σημείο;
- Πλάκα
- Κολωνάκι
- Θησείο
Κοιτάξτε καλά την φωτογραφία. Σας θυμίζει κάτι;
Η απάντηση στο κουίζ για την παλιά Αθήνα
Στη φωτογραφία που έχει τραβηχθεί το 1972 από τον φωτογράφο Edmund L. Mitchell βλέπετε την Πλάκα.
Η Πλάκα είναι ιστορική συνοικία στο κέντρο της Αθήνας, η οποία εκτείνεται κάτω από τον βράχο της Ακρόπολης. Έχει χαρακτηριστεί ως παραδοσιακός οικισμός και αποτελεί μία από τις ελάχιστες περιοχές της πόλης που κατοικούνται αδιάλειπτα από την Αρχαιότητα, αποτελώντας τον πυρήνα των Αρχαίων Αθηνών. Λόγω της πληθώρας των διάσπαρτων αρχαιολογικών και ιστορικών μνημείων, η περιοχή είναι επίσης γνωστή ως η «Συνοικία των Θεών».
Η συνοικία της Πλάκας οριοθετείται στα νότια από την συνοικία Μακρυγιάννη, ανατολικά από την περιοχή των Στύλων του Ολυμπίου Διός και του Ζαππείου, βόρεια από το ιστορικό εμπορικό κέντρο της Αθήνας και δυτικά από τη συνοικία Μοναστηράκι.
Κατά τη μεταπολεμική περίοδο, το σύνολο των κτισμάτων της Πλάκας κρίθηκε διατηρητέο. Η απόφαση αυτή επέτρεψε στη συνοικία να διασώσει την αρχιτεκτονική της φυσιογνωμία, καθιστώντας την τη μοναδική περιοχή της πρωτεύουσας που διατηρεί σε τέτοια έκταση την πολεοδομική εικόνα της Αθήνας των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.
Στη σύγχρονη εποχή, η Πλάκα παρουσιάζει έντονη τουριστική και πολιτιστική δραστηριότητα. Στους δρόμους της λειτουργούν πολυάριθμα μουσεία, χώροι εστίασης, καφετέριες και καταστήματα παραδοσιακών προϊόντων, ενώ παράλληλα διασώζονται οι οικίες επιφανών προσωπικοτήτων της παλιάς Αθήνας.
Στο ανώτερο τμήμα της Πλάκας, στις βορειοανατολικές κλιτύες του βράχου της Ακρόπολης, αναπτύσσεται ο ιδιαίτερος οικισμός Αναφιώτικα. Η συνοικία αυτή δημιουργήθηκε κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα από κυκλαδίτες κτίστες που μετανάστευσαν στην Αθήνα από την Ανάφη για να εργαστούν στην ανοικοδόμηση της πρωτεύουσας. Λόγω του υψηλού κόστους γης στην υπόλοιπη πόλη, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή αυτή, μεταφέροντας την παραδοσιακή κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική. Αν και παρόμοιοι οικισμοί εσωτερικών μεταναστών είχαν δημιουργηθεί και σε άλλα σημεία της Αθήνας, τα Αναφιώτικα είναι τα μόνα που επιβίωσαν από τη μεταγενέστερη οικοδομική αναμόρφωση και την αντιπαροχή.
Με την Πλάκα συνδέθηκαν σημαντικές προσωπικότητες του ελληνικού πολιτισμού, καθώς εκεί έζησαν και εργάστηκαν, μεταξύ άλλων, ο ζωγράφος Γιώργος Σαββάκης και η διεθνούς φήμης ηθοποιός Ειρήνη Παπά.
Ιστορία
Οθωμανική περίοδος και Ελληνική Επανάσταση
Κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, η Πλάκα αποτέλεσε την κεντρική και πλέον προνομιούχο συνοικία της Αθήνας, καθώς εκεί εγκαταστάθηκαν οι οθωμανικές αρχές και η έδρα του βοεβόδα (κυβερνήτη) της πόλης.
Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, η περιοχή υπέστη εκτεταμένες καταστροφές. Λόγω των σφοδρών ένοπλων συγκρούσεων και της μακράς πολιορκίας της Ακρόπολης το 1826, η συνοικία εγκαταλείφθηκε προσωρινά από το σύνολο σχεδόν των κατοίκων της.
19ος αιώνας και πολεοδομική ανασυγκρότηση
Μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους και την ανάληψη της εξουσίας από τον βασιλιά Όθωνα, η Πλάκα ανοικοδομήθηκε και επανακατοικήθηκε. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, στη συνοικία διαβιούσε μια πολυπληθής κοινότητα Αρβανιτών, με αποτέλεσμα η περιοχή να αναφέρεται συχνά στις πηγές της εποχής ως η «αρβανίτικη συνοικία». [8][9] Παράλληλα, κατά το δεύτερο μισό του αιώνα, διαμορφώθηκε στις παρυφές της ο οικισμός των Αναφιώτικων.
Το 1884, μια μεγάλη πυρκαγιά κατέστρεψε σημαντικό μέρος του οικιστικού ιστού της γειτονιάς. Το γεγονός αυτό, αν και καταστροφικό, επέτρεψε στην αρχαιολογική κοινότητα να ξεκινήσει ευρείας κλίμακας ανασκαφές, φέρνοντας στο φως σημαντικά μνημεία, όπως τη Ρωμαϊκή Αγορά και τη Βιβλιοθήκη του Αδριανού. Οι ανασκαφικές εργασίες στην ευρύτερη περιοχή συνεχίζονται μέχρι σήμερα.
Σύγχρονη φυσιογνωμία και υποδομές
Λόγω του ιδιαίτερου ιστορικού και αρχιτεκτονικού της ενδιαφέροντος, η Πλάκα προσελκύει ετησίως μεγάλο αριθμό επισκεπτών και υπόκειται σε εξαιρετικά αυστηρούς πολεοδομικούς περιορισμούς. Αποτελεί την πρότυπη συνοικία της πρωτεύουσας όσον αφορά τα δίκτυα κοινής ωφέλειας (ύδρευση, ηλεκτροδότηση, τηλεπικοινωνίες και αποχέτευση), καθώς όλες οι σχετικές υποδομές έχουν υπογειοποιηθεί σε ειδικά κατασκευασμένες σήραγγες, διασφαλίζοντας την προστασία του παραδοσιακού της χαρακτήρα.
Στη συνοικία εδρεύουν πολυάριθμοι χώροι πολιτισμού, θέατρα και ορισμένα από τα σημαντικότερα μουσεία της Αθήνας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται: το Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού, το Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων «Φοίβος Ανωγειανάκης», το Μουσείο Φρυσίρα, το Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου και το Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (Οικία Κλεάνθη-Σάουμπερτ).
Αρχιτεκτονική
Κατά τη διάρκεια της αστικής ανάπτυξης του 19ου αιώνα, η σταδιακή αποκάλυψη και ανάδειξη των αρχαιολογικών μνημείων οδήγησε σε εκτεταμένες απαλλοτριώσεις ιδιοκτησιών περιμετρικά της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας. Η απομάκρυνση των μεταγενέστερων κτισμάτων επέτρεψε τη διαμόρφωση ενός ενιαίου αρχαιολογικού χώρου στους πρόποδες της Ακρόπολης.
Η τουριστική ανάπτυξη της περιοχής λειτούργησε ως καταλύτης για τη διατήρηση του παραδοσιακού της χαρακτήρα. Ως αποτέλεσμα, η Πλάκα εξαιρέθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις μαζικές κατεδαφίσεις της μεταπολεμικής περιόδου και το σύστημα της αντιπαροχής, διασώζοντας τον ιστορικό οικιστικό της ιστό και τα γραφικά δρομάκια της από την ανέγερση σύγχρονων πολυκατοικιών.
Στα κτήρια της οθωνικής περιόδου εισήχθησαν σημαντικές αρχιτεκτονικές καινοτομίες για τα δεδομένα της εποχής. Οι προσόψεις των οικημάτων χαρακτηρίζονται από μεγάλα παράθυρα με συμμετρική διάταξη, διακοσμητικά περιθώρια, γείσα και δομικά αετώματα και εξώστες με περίτεχνα κιγκλιδώματα από σφυρήλατο σίδερο.
Η υιοθέτηση του νεοκλασικισμού σηματοδότησε τη μετάβαση από την εσωστρεφή οθωμανική αρχιτεκτονική παράδοση, η οποία χαρακτηριζόταν από την παρουσία κτιρίων με κλειστές αυλές και σαχνισιά, προς τα ευρωπαϊκά πολεοδομικά πρότυπα, επιφέροντας ριζικές αλλαγές στον καθημερινό τρόπο διαβίωσης των κατοίκων της πρωτεύουσας.
πηγή φωτογραφίας: Facebook – Liza’s Photographic Archive of Greece – Φωτογραφικά άλμπουμ της Ελλάδας.