Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Πρόσφατα οδικά έργα στη βορειοδυτική Τουρκία έφεραν ξανά στο προσκήνιο ένα ελληνικό ταφικό μνημείο της ρωμαϊκής περιόδου, ηλικίας σχεδόν 1.800 ετών.
- Ο Διλιπόρις σκάλισε στο μνημείο ένα ποίημα-αίνιγμα, προκαλώντας τους περαστικούς να μαντέψουν το όνομά του μέσα από αριθμητικούς γρίφους και την αρχαία πρακτική της ισοψηφίας.
- Το εντυπωσιακό μνημείο είναι ήδη καταγεγραμμένο από αρχαιολόγους και προστατευόμενο, ενώ είχε εκτοπιστεί από την αρχική του θέση κατά τη διάρκεια οδικών έργων το 1976.
Ένα μυστικό κρυμμένο σε κοινή θέα για σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια ήρθε ξανά στο φως, προσκαλώντας μας σε ένα ιδιότυπο ταξίδι στο χρόνο.
Ένας αρχαίος ταξιδιώτης, ο Διλιπόρις, αποφάσισε να αψηφήσει τη λήθη του θανάτου με έναν άκρως πρωτότυπο τρόπο: αντί για έναν απλό θρήνο, σκάλισε στο ταφικό του μνημείο ένα ποίημα- αίνιγμα, προκαλώντας τους περαστικούς να μαντέψουν το όνομά του μέσα από αριθμητικούς γρίφους.
Σήμερα, αιώνες μετά, η τυχαία ανακάλυψη αυτής της εντυπωσιακής ρωμαϊκής επιγραφής κατά τη διάρκεια οδικών έργων στην Τουρκία, ξυπνά ξανά το ενδιαφέρον της αρχαιολογικής κοινότητας και μας καλεί να λύσουμε τον γρίφο ενός ανθρώπου που αρνήθηκε να ξεχαστεί.
Πρόσφατα οδικά έργα στη Σακάρυα (Sakarya) τράβηξαν την προσοχή σε μια μεγάλη ενεπίγραφη πέτρα, η οποία αρχικά αναφέρθηκε ως ένα μη ταυτοποιημένο αρχαίο εύρημα.
Το ελληνικό κείμενο, ωστόσο, ανήκει σε ένα ήδη καταγεγραμμένο ταφικό μνημείο της ρωμαϊκής περιόδου, ο ιδιοκτήτης του οποίου άφησε ένα ασυνήθιστο αίνιγμα για όποιον περνούσε από τον τάφο του.
Εννέα γράμματα, τέσσερις συλλαβές και μια αριθμητική αξία ίση με 514.
Αυτά ήταν τα στοιχεία που άφησε ένας άνδρας με το όνομα Διλιπόρις για τους ξένους που περνούσαν από τον τάφο του στην αρχαία Βιθυνία, πριν από σχεδόν 1.800 χρόνια.
Η περίτεχνη ελληνική επιγραφή του, σκαλισμένη σε ένα τεράστιο πέτρινο μνημείο, προσέλκυσε ξανά το ενδιαφέρον μετά την εμφάνιση φωτογραφιών από οδικά έργα κοντά στην Ακτσάκαγια (Akçakaya), στην επαρχία Σακάρυα της βορειοδυτικής Τουρκίας.
Αν και αρχικά αναφέρθηκε ότι η πέτρα έφερε μια πρόσφατα ανακαλυφθείσα και μη αποκρυπτογραφημένη επιγραφή, το κείμενό της ταυτίζεται με ένα ταφικό μνημείο που έχει ήδη καταγραφεί από αρχαιολόγους.
Η επιγραφή προσδιορίζει τον Διλιπόρι, γιο του Άπφου, και διασώζει ένα αξιοσημείωτο μήνυμα στο οποίο ο νεκρός προκαλεί τους ταξιδιώτες να λύσουν ένα αίνιγμα σχετικά με το όνομά του.
Μια επιγραφή στην άκρη του δρόμου με τη δική της, γνωστή ιστορία
Το μνημείο στέκεται δίπλα στον δρόμο που οδηγεί στην Ακτσάκαγια (Akçakaya), στην περιοχή Παμούκοβα (Pamukova).
Φωτογραφίες που συνοδεύουν τις τοπικές αναφορές για τα έργα υποδομής δείχνουν έναν μεγάλο σκαλισμένο λίθο, ο οποίος φέρει πολυάριθμες σειρές ελληνικών γραμμάτων και διακοσμητικά αρχιτεκτονικά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων ελικοειδών σχημάτων (σπείρες).
Οι εισαγωγικές γραμμές αντιστοιχούν σε μια ελληνική ταφική επιγραφή που έχει δημοσιευτεί στο σώμα κειμένων Inschriften von Nikaia (Επιγραφές της Νίκαιας) και στη συνέχεια παρουσιάστηκε από το Μουσείο Rezan Has.
Το κείμενο ξεκινά με τη λέξη μνῆμα, που σημαίνει αναμνηστικό ή ταφικό μνημείο, προτού προσδιορίσει τον Διλιπόρι ως γιο του Άπφου.
Η διαδικτυακή έκθεση του Μουσείου Rezan Has χρονολογεί το ασβεστολιθικό μνημείο στον δεύτερο αιώνα μ.Χ. και παρέχει τόσο το ελληνικό κείμενο όσο και μια μετάφραση από τον επιγραφολόγο Σεντζέρ Σαχίν (Sencer Şahin).
Αντί για μια άγνωστη επιγραφή που περιμένει να αποκρυπτογραφηθεί, ο λίθος διασώζει ένα προσωπικό μήνυμα που οι μελετητές έχουν τη δυνατότητα να μελετούν εδώ και δεκαετίες.
Ο άνθρωπος που μετέτρεψε το όνομά του σε αίνιγμα
Ο Διλιπόρις παρήγγειλε την κατασκευή του ταφικού του μνημείου όσο βρισκόταν ακόμη εν ζωή.
Σύμφωνα με την επιγραφή, το περιέβαλε με τις σχετικές ταφικές δομές και όρισε ρητά ότι η ιδιοκτησία δεν μπορούσε να πουληθεί.
Στη συνέχεια, απευθυνόταν στους ξένους που πλησίαζαν τον τάφο του, προσκαλώντας τους να σταματήσουν και να ανακαλύψουν το όνομα του ανθρώπου που τιμάται εκεί.
Αντί να αναφέρει απλώς το όνομά του στο ποίημα, ο Διλιπόρις προσέφερε μια σειρά από στοιχεία. Το όνομα αποτελούνταν από εννέα γράμματα και τέσσερις συλλαβές: οι πρώτες τρεις συλλαβές είχαν από δύο γράμματα η καθεμία, ενώ η τελευταία είχε τρία.
Πέντε από τα γράμματα ήταν σύμφωνα, και η αριθμητική αξία των ελληνικών γραμμάτων (το άθροισμά τους) έφτανε το 514.
Ο υπολογισμός βασιζόταν στην αρχαία ελληνική πρακτική της αντιστοίχισης αριθμητικών αξιών στα γράμματα (ισοψηφία).
Για το όνομα «Διλίπορις», οι αξίες αυτές παράγουν το συνολικό άθροισμα που περιγράφεται στην επιγραφή, επιτρέποντας σε έναν αναγνώστη εξοικειωμένο με το σύστημα να λύσει τον γρίφο.
Το ποίημα υπόσχεται ότι όποιος αναγνωρίσει τον δημιουργό του θα γίνει σύντροφος των Μουσών και κοινωνός της σοφίας.
Καταλήγει δηλώνοντας ότι ο Διλιπόρις είχε αναγείρει το πέτρινο μνημείο κατά τη διάρκεια της ζωής του στην επικράτεια του Τέρβου, όπου και θα θαβόταν.
Το ίδιο το όνομα εμφανίζεται κοντά στην αρχή της επιγραφής, επομένως ο γρίφος δεν είχε σκοπό να αποκρύψει εντελώς τον ιδιοκτήτη του. Αντίθετα, ο περίτεχνος στίχος μετέτρεψε μια συμβατική επιτύμβια ανάμνηση σε μια πνευματική πρόκληση που απευθυνόταν απευθείας στους περαστικούς ταξιδιώτες.
Η οδοποιία εκτόπισε το μνημείο το 1976
Η σύγχρονη ιστορία της πέτρας είναι στενά συνδεδεμένη με τον δρόμο δίπλα στον οποίο στέκεται.
Μια ακαδημαϊκή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Libri το 2020 από τον Χουσεΐν Σαμί Οζτούρκ του Πανεπιστημίου του Μαρμαρά και τον Σουλεϊμάν Ατζάρ, τότε διευθυντή του Αρχαιολογικού Μουσείου της Σακάρια, καταγράφει ότι τα έργα οδοποιίας εκτόπισαν το ταφικό μνημείο του Διλιπόριδα το 1976.
Αρχικά, το μνημείο στεκόταν σε μια λαξευμένη στο βράχο βάση πάνω από τον δρόμο, σε μια περιοχή γνωστή ως Ντικιλίτας (Dikilitaş).
Οι εργάτες των οδικών έργων το απομάκρυναν από τη θέση του και εναπόθεσαν την πέτρα κάτω από το οδόστρωμα.
Όταν οι ερευνητές εξέτασαν την περιοχή το 2014, εντόπισαν το τμήμα με την επιγραφή, αλλά το αρχικό βάθρο είχε υποστεί εκτεταμένη καταστροφή.
Το μνημείο περιλαμβάνεται επίσης στον αρχαιολογικό κατάλογο του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας.
Η καταγραφή περιγράφει έναν ενιαίο λίθινο όγκο με μήκος περίπου 3,5 μέτρα και πλάτος και βάθος 1,5 μέτρο, του οποίου η πρόσοψη χωρίζεται σε τμήματα από ανάγλυφα διακοσμητικά πλαίσια (κυμάτια).
Η αρχαιολογική περιοχή τέθηκε υπό επίσημη προστασία με απόφαση που εκδόθηκε στις 24 Φεβρουαρίου 1991.
Στον επίσημο αρχαιολογικό κατάλογο της Τουρκίας το μνημείο
Η επιγραφή του Διλιπόριδα διασώζει επίσης το αρχαίο όνομα Τέρβος, το οποίο σχετίζεται με την περιοχή γύρω από τη σημερινή Ακτσάκαγια (Akçakaya).
Η τοποθεσία του εντός της Βιθυνίας, στην ευρύτερη περιοχή της αρχαίας Νίκαιας, εντάσσει το μνημείο σε ένα τοπίο όπου οι αρχαιολόγοι έχουν καταγράψει πολυάριθμα ταφικά κατάλοιπα.
Η έρευνα των Οζτούρκ και Ατζάρ τεκμηρίωσε πρόσθετες ταφές και επιγραφές γύρω από την Ακτσάκαγια, συμπεριλαμβανομένων μνημείων της ρωμαϊκής περιόδου που σχετίζονται με τον Θεόδωρο, την Εία και μέλη μιας οικογένειας με το όνομα Ερμόδωρος.
Οι έρευνες εντόπισαν επίσης μια ταφική κατασκευή που χρονολογείται στον 2ο ή 1ο αιώνα π.Χ., υποδεικνύοντας ότι η ταφική ιστορία της περιοχής εκτεινόταν πολύ πέρα από μία μόνο γενιά.
Το μνημείο του Διλιπόριδα ξεχωρίζει λόγω του ασυνήθιστα προσωπικού χαρακτήρα της επιγραφής του.
Αντί να καταγράφει απλώς ένα όνομα και μια οικογενειακή σχέση, διασώζει τη φωνή ενός ανθρώπου που σχεδίασε το δικό του μνημείο και περίμενε από τους ξένους να αλληλεπιδράσουν με αυτό.