Νέα τεχνολογία «παγώνει» τον χρόνο στα τρισεκατομμυριοστά του δευτερολέπτου

Μια πρωτοποριακή τεχνολογία υπερταχείας φωτογράφισης υπόσχεται να αποκαλύψει όσα μέχρι σήμερα παρέμεναν αόρατα στο ανθρώπινο μάτι, καταγράφοντας ακόμη και τις πιο αστραπιαίες αλλαγές της φύσης. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Τόκιο ανέπτυξαν μια νέα μέθοδο, τη λεγόμενη λογαριθμική υπερταχεία φωτογράφιση, η οποία επιτρέπει την καταγραφή 11 προσεκτικά συγχρονισμένων εικόνων σε χρονικές κλίμακες από τα φεμτοδευτερόλεπτα έως τα νανοδευτερόλεπτα.

Αντί να καταγράφει εικόνες σε ίσα χρονικά διαστήματα, η μέθοδος λογαριθμικής υπερταχείας φωτογράφησης τοποθετεί τα καρέ πιο κοντά στους αρχικούς χρόνους και πιο αραιά στους μεταγενέστερους. Αυτό επιτρέπει σε έναν περιορισμένο αριθμό καρέ να συνδέει υπερταχείες δυναμικές σε περίπου πέντε τάξεις μεγέθους στον χρόνο. Πηγή εικόνας: Keitaro Shimada et al. / Πανεπιστήμιο του Τόκιο

Αντί να καταγράφει εικόνες σε ίσα χρονικά διαστήματα, η μέθοδος λογαριθμικής υπερταχείας φωτογράφησης τοποθετεί τα καρέ πιο κοντά στους αρχικούς χρόνους και πιο αραιά στους μεταγενέστερους. Αυτό επιτρέπει σε έναν περιορισμένο αριθμό καρέ να συνδέει υπερταχείες δυναμικές σε περίπου πέντε τάξεις μεγέθους στον χρόνο. Πηγή εικόνας: Keitaro Shimada et al. / Πανεπιστήμιο του Τόκιο

Τα βασικά σημεία του άρθρου

  • Μια νέα προσέγγιση στην υπερταχεία φωτογράφιση επιτρέπει τη σύνδεση των αρχικών και των μεταγενέστερων σταδίων ενός φαινομένου, «παγώνοντας» τον χρόνο ακριβώς εκεί που έχει μεγαλύτερη σημασία.
  • Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο ανέπτυξαν τη λογαριθμική υπερταχεία φωτογράφιση, κατανέμοντας έναν σταθερό αριθμό εικόνων γύρω από τις στιγμές που συμβαίνουν χαρακτηριστικές αλλαγές.
  • Η τεχνική μπορεί να αποτυπώσει κρίσιμες στιγμές με 11 καρέ που καλύπτουν ένα εύρος 100.000 φορών στον χρόνο, συνδέοντας τα στάδια ενός συμβάντος χωρίς την ανάγκη επανάληψης του πειράματος.

Σκεφτείτε μια έκρηξη, τη διάδοση ενός ωστικού κύματος ή την ακαριαία λάμψη ενός παλμού λέιζερ: όλα συμβαίνουν μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου, τόσο γρήγορα που το ανθρώπινο μάτι αδυνατεί να τα συλλάβει. Για να κατανοήσουν αυτούς τους «αόρατους» μηχανισμούς της φύσης, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν κάμερες υπερυψηλής ταχύτητας.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα, αντιμετώπιζαν ένα δύσκολο δίλημμα: είτε έπρεπε να εστιάσουν στις πρώτες, ακαριαίες στιγμές ενός φαινομένου χάνοντας τη συνέχεια, είτε να καταγράψουν τη συνολική του εξέλιξη χάνοντας τις κρίσιμες αρχικές λεπτομέρειες. Μια νέα, έξυπνη προσέγγιση στην υπερταχεία φωτογράφιση έρχεται τώρα να λύσει αυτό το πρόβλημα, «παγώνοντας» τον χρόνο ακριβώς εκεί που έχει μεγαλύτερη σημασία.

Έντεκα προσεκτικά συγχρονισμένες εικόνες μπορούν να συνδέσουν τα αρχικά και τα μεταγενέστερα στάδια ενός υπερταχέος φαινομένου, προσφέροντας στους επιστήμονες έναν τρόπο να διερευνήσουν φευγαλέες διεργασίες που είναι δύσκολο να επαναληφθούν. Ένα περιορισμένο σύνολο εικόνων μπορεί να αφήσει κενά στην «ιστορία» ενός παλμού λέιζερ ή ενός ωστικού κύματος.

Οι πρώτες στιγμές και η μετέπειτα εξέλιξή του ενδέχεται να εκτυλίσσονται σε πολύ διαφορετικές χρονικές κλίμακες, οπότε η λήψη στιγμιότυπων σε τακτά χρονικά διαστήματα μπορεί να χάσει αλλαγές που συνδέουν το ένα στάδιο με το επόμενο. Οι συμβατικές μέθοδοι απεικόνισης λειτουργούν σε χρονικές κλίμακες μικροδευτερολέπτων (εκατομμυριοστών του δευτερολέπτου) και χιλιοστών του δευτερολέπτου, καταγράφοντας συνήθως εικόνες σε ίσα ή σχεδόν ίσα χρονικά διαστήματα.

Η υπερταχεία απεικόνιση μίας λήψης (single-shot) χρησιμοποιεί συνήθως ένα ομοιόμορφο διάστημα εντός ενός επιλεγμένου χρονικού παραθύρου. Με μόνο έναν πεπερασμένο αριθμό καρέ διαθέσιμο, αυτή η επιλογή μπορεί να ευνοήσει τη λεπτομερή απεικόνιση ενός σύντομου σταδίου εις βάρος της καταγραφής της ευρύτερης διεργασίας.

Οι αλληλουχίες εικόνων μίας λήψης δείχνουν πώς αντιδρούν το γυαλί (πάνω) και ο υδροξυαπατίτης (HAP), ένα βασικό ανόργανο συστατικό των οστών και των δοντιών (κάτω), μετά από ακτινοβόληση με έναν υπερβραχύ παλμό λέιζερ. Έντεκα καρέ συνδέουν τις πρώτες αλλαγές μετά την ακτινοβόληση με λέιζερ με τα μεταγενέστερα ωστικά κύματα και την εκτίναξη υλικού, σε χρονικές κλίμακες που εκτείνονται από φεμτοδευτερόλεπτα έως νανοδευτερόλεπτα. Πηγή εικόνας: Keitaro Shimada et al. / Πανεπιστήμιο του Τόκιο

Συνδέοντας τα στάδια των υπερταχέων φαινομένων

Μια ομάδα με επικεφαλής τον Keiichi Nakagawa, αναπληρωτή καθηγητή στο Τμήμα Βιομηχανικής του Πανεπιστημίου του Τόκιο, ανέπτυξε μια προσέγγιση που δίνει στους ερευνητές μεγαλύτερο έλεγχο στο πού ακριβώς τοποθετούνται αυτά τα καρέ. Ονομαζόμενη λογαριθμική υπερταχεία φωτογράφιση, κατανέμει έναν σταθερό αριθμό εικόνων στον χρόνο, συγκεντρώνοντάς τες γύρω από τις στιγμές που συμβαίνουν χαρακτηριστικές αλλαγές.

«Θέλαμε να βρούμε έναν τρόπο να συνδέσουμε αυτές τις πολύ διαφορετικές χρονικές κλίμακες σε μία μόνο μέτρηση. Με άλλα λόγια, θέλαμε να δούμε τόσο την πρώτη στιγμή όσο και ό,τι ακολουθεί, χωρίς να χρειάζεται να επιλέξουμε το ένα ή το άλλο», δήλωσε ο Keitaro Shimada, μεταδιδακτορικός ερευνητής στην ομάδα Nakagawa και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.

Η ομάδα εφάρμοσε αυτή την προσέγγιση στη διαδοχικά χρονισμένη αμιγώς οπτική χαρτογραφική φωτογράφιση, ή STAMP, μια τεχνική που συνδυάζει την υπερταχεία απεικόνιση με την υψηλή ποιότητα εικόνας.

Για να προσαρμόσουν τον χρονισμό, χρησιμοποίησαν τη δημιουργία μεμονωμένης καθυστέρησης με ανάλυση ζώνης, ή BRIDGE. Η μέθοδος αυτή εξάγει διαδοχικά ζώνες μηκών κύματος -δηλαδή τμήματα του φάσματος του φωτός- και επιτρέπει την ανεξάρτητη ρύθμιση του χρονισμού τους.

Αυτή η πειραματική οπτική διάταξη καταγράφει υπερταχείες δυναμικές σε πολύ διαφορετικές χρονικές κλίμακες και αποτυπώνει πολλαπλές στιγμές ενός ταχέως μεταβαλλόμενου φαινομένου σε μία μόνο λήψη, ελέγχοντας προσεκτικά τον χρονισμό των υπερβραχέων παλμών φωτός. Πηγή εικόνας: Keitaro Shimada et al. / Πανεπιστήμιο του Τόκιο

Κάθε ζώνη παραμένει συνδεδεμένη με μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή της διεργασίας που καταγράφεται. Αυτός ο έλεγχος επιτρέπει στους ερευνητές να τοποθετούν καρέ σε επιλεγμένες χρονικές στιγμές, σε κλίμακες που κυμαίνονται από φεμτοδευτερόλεπτα —δηλαδή τετράκις εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου— έως νανοδευτερόλεπτα, ή δισεκατομμυριοστά του δευτερολέπτου.

Αντί να διατηρούν ένα σταθερό χρονικό διάστημα, μπορούν να προσαρμόζουν τα κενά μεταξύ των εικόνων, ώστε να αναλύουν τις ταχείες αλλαγές και να παρακολουθούν τα επόμενα στάδια μέσα στην ίδια καταγραφή. Η τεχνική μπορεί να αποτυπώσει κρίσιμες στιγμές με 11 καρέ που καλύπτουν πέντε τάξεις μεγέθους στον χρόνο, ένα εύρος 100.000 φορών.

Η δημοσίευση περιγράφει επίσης αυτή την επίδοση ως ισοδύναμη με έκθεση περίπου 260 καρέ ανά δευτερόλεπτο, αν και δεν εξηγεί τη βάση αυτής της σύγκρισης.

Συνδέοντας τα στάδια χωρίς επανάληψη του πειράματος

«Μας ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τα φαινόμενα που είναι δύσκολο να αναπαραχθούν με ακρίβεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η καταγραφή των αρχικών και των μεταγενέστερων σταδίων του ίδιου συμβάντος μπορεί να αποκαλύψει συσχετίσεις που ενδέχεται να χαθούν όταν μια αλληλουχία ανασυντίθεται από ξεχωριστά πειράματα», δήλωσε ο Nakagawa, συγγραφέας και κύριος ερευνητής της μελέτης.0

Στους στόχους των ερευνητών περιλαμβάνονται βραχύβια φαινόμενα των οποίων οι κορυφώσεις είναι δύσκολο να συλληφθούν, καθώς και συνδέσεις μεταξύ φάσεων μιας φυσικής διεργασίας που παρέμεναν αθέατες επειδή συμβαίνουν σε διαφορετικές χρονικές κλίμακες. Προτείνουν τη χρήση της τεχνικής στην επεξεργασία με λέιζερ, στη δυναμική των υλικών, στην έρευνα πλάσματος και ωστικών κυμάτων, καθώς και σε βιοϊατρικές εφαρμογές.