Αρχαιολόγοι που εργάζονται στο Κούμπετ ελ Χάουα (Qubbet el Hawa) του Ασουάν έφεραν στο φως μια νέα ομάδα λαξευτών τάφων που χρονολογούνται στο Παλαιό Βασίλειο, περίπου από το 2686 έως το 2181 π.Χ.
Η αιγυπτιακή αποστολή του Ανωτάτου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων εντόπισε τους τάφους κατά την τρέχουσα ανασκαφική περίοδο στη δυτική όχθη του Νείλου.
Η ομάδα καθάρισε ένα δίκτυο ταφικών φρεατίων και θαλάμων λαξευμένων στον βράχο. Η αρχιτεκτονική υποδεικνύει προέλευση από το Παλαιό Βασίλειο, ωστόσο η ιστορία της τοποθεσίας δεν σταμάτησε εκεί.
Στοιχεία από τα στρώματα στο εσωτερικό των φρεατίων δείχνουν μεταγενέστερη επαναχρησιμοποίηση κατά την Πρώτη Ενδιάμεση Περίοδο και ξανά κατά το Μέσο Βασίλειο.
Το έργο, που διεξήχθη κατά την τρέχουσα ανασκαφική περίοδο σε αυτή την τοποθεσία-κλειδί για την κατανόηση της ιστορίας της νότιας Αίγυπτου, κατέγραψε μια σειρά από ταφικά φρεάτια και θαλάμους οι οποίοι, αν και αρχικά κατασκευάστηκαν κατά την εποχή των μεγάλων πυραμίδων, παρέχουν σαφείς αποδείξεις συστηματικής επαναχρησιμοποίησης κατά μεταγενέστερες περιόδους, συγκεκριμένα κατά την Πρώτη Ενδιάμεση Περίοδο και το Μέσο Βασίλειο.
Ο Γενικός Γραμματέας του Ανωτάτου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, Δρ. Χισάμ Ελ-Λέιθι (Dr. Hisham El-Leithy), υπογράμμισε τη σημασία αυτού του έργου για την κατανόηση της εξέλιξης της τοποθεσίας.
Σύμφωνα με την εξήγησή του, οι προκαταρκτικές έρευνες που διεξήχθησαν από την ομάδα πεδίου υποδεικνύουν ότι οι νεοανακαλυφθέντες τάφοι ανήκουν στην αρχική τους κατασκευή στο Παλαιό Βασίλειο, αλλά τα αρχαιολογικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι επαναχρησιμοποιήθηκαν μεταγενέστερα — ένα φαινόμενο καλά γνωστό στην αιγυπτιακή αρχαιολογία, το οποίο στη συγκεκριμένη περίπτωση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της πυκνότητας της χρήσης τους.
Αλλαγές στους λίθους σφράγισης, στα ταφικά κατάλοιπα και στην τοποθέτηση αντικειμένων σηματοδοτούν αυτές τις μεταγενέστερες φάσεις.
Στο εσωτερικό δύο θαλάμων, οι αρχαιολόγοι ανέσυραν περίπου 160 πήλινα αγγεία. Τα περισσότερα χρονολογούνται στο Παλαιό Βασίλειο και πολλά βρέθηκαν άθικτα.
Αρκετοί αμφορείς φέρουν ακόμη ιερατικές επιγραφές, την επισεσυρμένη γραφή που χρησιμοποιούνταν για διοικητικά έγγραφα και την καθημερινή αλληλογραφία.
Τα εντυπωσιακά στοιχεία της ανασκαφής
Τα σημάδια αυτά πιθανότατα κατέγραφαν το περιεχόμενο ή τον ιδιοκτήτη. Η πρώτη ανάλυση υποδηλώνει ότι τα αγγεία περιείχαν κάποτε υγρά και σιτηρά. Τέτοια αγαθά αποτελούσαν μέρος του ταφικού εξοπλισμού που τοποθετούνταν μαζί με τους νεκρούς για τον εφοδιασμό τους στη μεταθανάτια ζωή.
Η κατάσταση και ο αριθμός των αγγείων είναι εντυπωσιακά. Ομάδες αμφορέων είχαν τοποθετηθεί με τρόπους που αντικατοπτρίζουν προγραμματισμένη αποθήκευση και όχι τυχαία απόρριψη.
Για τους ερευνητές, αυτό προσφέρει άμεσες αποδείξεις για το πώς προετοιμάζονταν και επισημαίνονταν τα τρόφιμα και τα ποτά για την ταφή στη νότια Αίγυπτο πριν από περισσότερα από τέσσερις χιλιάδες χρόνια.
Στην εξωτερική αυλή, η αποστολή εντόπισε αντικείμενα από μεταγενέστερη περίοδο.
Αυτά περιλαμβάνουν καθρέπτες από κράμα χαλκού, αλαβάστρινα δοχεία για κολ (kohl), περιδέραια με χάντρες σε διάφορα σχήματα και χρώματα, καθώς και αρκετά φυλακτά.
Με βάση την τεχνοτροπία και το υλικό, οι αρχαιολόγοι χρονολογούν αυτά τα είδη στο Μέσο Βασίλειο, περίπου από το 2055 έως το 1650 π.Χ. Η παρουσία τους επιβεβαιώνει ότι οι άνθρωποι επέστρεφαν στο ίδιο ταφικό συγκρότημα αιώνες μετά τις πρώτες ταφές.
Ειδικότερα, μεταξύ των αντικειμένων που ανακτήθηκαν συγκαταλέγονται καθρέπτες κατασκευασμένοι από κράμα χαλκού, των οποίων η πατίνα διατήρησε το αρχικό τους σχήμα:
Δοχεία καλλυντικών φιλοτεχνημένα από αλάβαστρο, έναν λίθο ιδιαίτερα πολύτιμο για τη διαφάνεια και την ευκολία στη λάξευσή του, καθώς και περιδέραια αποτελούμενα από χάντρες ποικίλων χρωμάτων και μορφών, που αντικατοπτρίζουν ένα ανεπτυγμένο αισθητικό γούστο και δίκτυα ανταλλαγής υλικών.
Ανακτήθηκε επίσης μια ποικίλη συλλογή φυλακτών, των μικρών ειδωλίων που φορούσαν οι Αιγύπτιοι ως προστατευτικά σύμβολα, τα οποία αναπαριστούν διάφορες θεότητες και σύμβολα του αιγυπτιακού πανθέου. Ο Υπουργός Τουρισμού και Αρχαιοτήτων, Σερίφ Φατχί (Sherif Fathy), εξέφρασε την αναγνώρισή του για το έργο που επιτελούν οι αρχαιολογικές αποστολές, ιδιαίτερα οι αιγυπτιακές, σε διάφορα μέρη της χώρας.
Σε δηλώσεις που έγιναν κατά την παρουσίαση της ανακάλυψης, ο Φατχί τόνισε ότι αυτές οι προσπάθειες απέδωσαν πρόσφατα σημαντικό αριθμό ανακαλύψεων που συμβάλλουν ουσιαστικά στη γνώση της αρχαίας ιστορίας, ενώ παράλληλα ενισχύουν την ελκυστικότητα του πολιτιστικού τουρισμού.
Από τα αρχαιότερα ταφικά σημεία του Βασιλείου
Το Κούμπετ ελ Χάουα (Qubbet el Hawa) αποτελεί εδώ και πολύ καιρό μια σημαντική νεκρόπολη για το Ασουάν.Ο λόφος δε σπόζει πάνω από τον Πρώτο Καταρράκτη και περιλαμβάνει τάφους διοικητών και αξιωματούχων που διαχειρίζονταν τα νότια σύνορα της Αιγύπτου.
Οι ταφές στην τοποθεσία εκτείνονται από τις αρχές του Αρχαίου Βασιλείου έως και την Ελληνορωμαϊκή περίοδο. Οι νεοανακαλυφθέντες τάφοι προσθέτουν ακόμη ένα επίπεδο σε αυτή τη μακρά χρονολογική σειρά.
Η ομάδα καταγράφει τώρα λεπτομερώς την αρχιτεκτονική, τις επιγραφές στα κεραμικά και τα μικροευρήματα. Έχει προγραμματιστεί περαιτέρω ανασκαφή σε παρακείμενες περιοχές.
Η πρόοδος των εργασιών στο Κούμπετ ελ Χάουα (Qubbet el Hawa) στοχεύει στην αποσαφήνιση του τρόπου με τον οποίο διαφορετικές γενιές επαναχρησιμοποίησαν παλαιότερους τάφους και του πώς μεταβλήθηκαν τα ταφικά έθιμα με την πάροδο του χρόνου στη νότια Αίγυπτο.
Το μέλλον των ανασκαφών
Η σημασία της τοποθεσίας έγκειται στη διαχρονική της χρήση: έχουν εντοπιστεί ταφές που κυμαίνονται από τις αρχές του Αρχαίου Βασιλείου έως την Ελληνορωμαϊκή περίοδο, καθιστώντας την ένα “ανοιχτό βιβλίο” για την εξέλιξη των ταφικών πρακτικών και της κοινωνίας στη νότια περιοχή της χώρας.
Η τρέχουσα αποστολή, εξ ολοκλήρου αιγυπτιακή, συνεχίζει τις εργασίες πεδίου με την προσδοκία ότι οι συστηματικές ανασκαφές γύρω από αυτή την πρόσφατη ανακάλυψη ενδέχεται να φέρουν στο φως νέους τάφους και πρόσθετα αντικείμενα που θα βοηθήσουν στη συμπλήρωση της εικόνας εκείνων που επέλεξαν αυτό το μέρος για την αιώνια ανάπαυσή τους.
Το υλικό που ανασύρθηκε, μόλις ολοκληρωθούν η μελέτη και η αποκατάστασή του, ενδέχεται να αποτελέσει μέρος των συλλογών τοπικών μουσείων ή να εκτεθεί επί τόπου, ώστε να εξηγεί στους επισκέπτες την περίπλοκη στρωματογραφία ενός τόπου που παρέμεινε ιερός για χιλιετίες.
