Συνάντηση εργασίας με τον ευρωπαίο επίτροπο αρμόδιο για τη δημοκρατία, τη δικαιοσύνη, το κράτος Δικαίου και την προστασία των καταναλωτών Μάικλ ΜακΓκραθ, είχαν σήμερα ο υπουργός Επικρατείας, αρμόδιος για τον Συντονισμό της Κυβερνητικής Πολιτικής Άκης Σκέρτσος, ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Γιάννης Μπούγας, ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο γενικός γραμματέας του πρωθυπουργού Στέλιος Κουτνατζής και η γενική γραμματέας Συντονισμού Εύη Δραμαλιώτη.
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης αναπτύχθηκαν τα βασικά σημεία στα οποία η Ελλάδα έχει σημειώσει πρόοδο ενόψει και της επερχόμενης Έκθεσης της Κομισιόν για το Κράτος Δικαίου, αλλά και οι κινήσεις που έχουν γίνει το τελευταίο έτος από την ελληνική πολιτεία.
Υπογραμμίζεται ότι η Ελλάδα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη στενή και εποικοδομητική συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι ανταλλαγές στο πλαίσιο της Έκθεσης για το Κράτος Δικαίου δεν αποτελούν τυπική διαδικασία συμμόρφωσης, αλλά έναν ουσιαστικό, ειλικρινή και τεχνικά χρήσιμο διάλογο, που επιτρέπει την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας και των βέλτιστων πρακτικών των κρατών-μελών.
Όπως τόνισε ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος: «Η Ελλάδα σημειώνει και φέτος μετρήσιμη πρόοδο και στα 4 πεδία συστάσεων της περσινής ευρωπαϊκής έκθεσης για το κράτος δικαίου με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις που ψηφίστηκαν και εφαρμόζονται κατά τους προηγούμενους μήνες. Το ψηφιακό μητρώο παρακολούθησης υποθέσεων διαφθοράς, η σύλληψη και προσαγωγή στη δικαιοσύνη σειράς εγκληματικών οργανώσεων στο πεδίο του οικονομικού εγκλήματος από την οικονομική αστυνομία και την ΑΑΔΕ, τα μέτρα για την προστασία των δημοσιογράφων και της ελευθερίας του τύπου με την νομοθέτηση της ευρωπαϊκής οδηγίας για τις αγωγές κατά του τύπου, η απλοποίηση της εγγραφής των ΜΚΟ στο μητρώο του υπουργείου Μετανάστευσης και ο νέος δομημένος διάλογος που καθιερώνεται μαζί τους σε συνεργασία με το υπουργείο και βεβαίως η σημαντική επιτάχυνση στην απονομή δικαιοσύνης κατά 50% που έχει επιτευχθεί χάρη στο νέο δικαστικό χάρτη, την ψηφιοποίηση δικαστικών υπηρεσιών και μητρώων και τους νέους κώδικες, αποδεικνύουν τη βούληση και την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης για τη βελτίωση των επιδόσεών μας στο κρίσιμο πεδίο του κράτους δικαίου».
Ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης τόνισε ότι: «Η χώρα μας έχει αποδείξει, όπως πιστοποιείται και αναγνωρίζεται και από την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου ότι πραγματοποιεί ουσιαστική πρόοδο στα ζητήματα ελευθερίας του Τύπου και προστασίας των δημοσιογράφων.
Τα πρόσφατα νομοθετήματα που έχουν ψηφιστεί, η ενίσχυση της διαφάνειας στην κατανομή κρατικής διαφήμισης και ενισχύσεων, η επιλογή ηγεσίας στα Δημόσια ΜΜΕ μέσα από ανοιχτό διαγωνισμό, η ενσωμάτωση του EMFA στην ελληνική έννομη τάξη, η θέσπιση κανόνων για την αδειοδότηση των περιφερειακών τηλεοπτικών σταθμών -που έρχεται άμεσα στη Βουλή προς ψήφιση-, αλλά και των ραδιοφωνικών σταθμών της οποίας επίκειται η νομοθέτηση, η λειτουργία της Task Force, η δυνατότητα ίδρυσης του Ελληνικού Συμβουλίου Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, ως ανεξάρτητου μηχανισμού αυτορρύθμισης και πολλές ακόμη πρωτοβουλίες αποδεικνύουν τη σταθερή βούληση της Ελλάδας να προχωρήσει δυναμικά με στόχο την προστασία της ελευθερίας του Τύπου, των δημοσιογράφων και των εργαζόμενων στα Μέσα».
«Κρίσιμο είναι φυσικά, από εδώ και πέρα να κάνουμε ένα ακόμα αποφασιστικό βήμα και να δούμε πως μπορεί να προστατευθεί ο δημόσιος διάλογος από την τοξικότητα και τα fake news. Eίχα την ευκαιρία να αναφέρω στον Επίτροπο ΜακΓκραθ την πρόταση για την ταυτοποίηση χρηστών στις πλατφόρμες social media ως θεσμικό αντίβαρο στην περίπτωση που τελούνται ποινικά αδικήματα, χωρίς προφανώς αυτό να σημαίνει πως έτσι θα επηρεαστεί με τον οποιονδήποτε τρόπο η ελευθερία της έκφρασης και νομίζω πως είναι μια συζήτηση την οποία η Ευρώπη πρέπει σύντομα να κάνει», επεσήμανε ο κ. Μαρινάκης.
Όπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση, τα βασικά σημεία που αναπτύχθηκαν στη συνάντηση, αφορούσαν τις μεταρρυθμίσεις στη δικαιοσύνη και την ενίσχυση της συμμετοχής της δικαιοσύνης στην επιλογή ηγεσίας της.
Το 2024 η Ελλάδα συμμορφώθηκε πλήρως με τις προηγούμενες συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη συμμετοχή της δικαιοσύνης στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων. Με βάση τη νέα νομοθεσία, οι Ολομέλειες των Ανωτάτων Δικαστηρίων διατυπώνουν πλέον επίσημη, μη δεσμευτική γνώμη κατά τη διαδικασία διορισμού.
Η διαδικασία αυτή εφαρμόστηκε ήδη σε θέσεις ανώτατης δικαστικής ηγεσίας που κενώθηκαν πρόσφατα.
Νέος Δικαστικός Χάρτης και επιτάχυνση απονομής Δικαιοσύνης
Κεντρικός άξονας της μεταρρυθμιστικής πολιτικής αποτελεί η πρώτη συνολική αναμόρφωση του δικαστικού χάρτη της χώρας, που υιοθετήθηκε το 2024, σε συνδυασμό με τη μεταρρύθμιση του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας το 2025.
Η μεταρρύθμιση αυτή συνιστά μία από τις σημαντικότερες διαρθρωτικές παρεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών για τη βελτίωση της αποδοτικότητας της δικαιοσύνης, με ήδη μετρήσιμα αποτελέσματα.
Τα αποτελέσματα αυτά στηρίζονται:
* στον διπλασιασμό των δικαστών πρώτου βαθμού,
* στη βελτιωμένη γεωγραφική κατανομή των δικαστηρίων,
* και στην πιο ισορροπημένη κατανομή του φόρτου εργασίας.
Η πορεία αυτή επιτρέπει στα ελληνικά δικαστήρια να συγκλίνουν ρεαλιστικά προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο έως το 2027.
Ψηφιακός μετασχηματισμός της Δικαιοσύνης
Η αποδοτικότητα της Δικαιοσύνης ενισχύεται περαιτέρω μέσω ενός εκτεταμένου ψηφιακού μετασχηματισμού, που υποστηρίζεται από επενδύσεις ύψους 220 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Η έμφαση δεν δίνεται μόνο στις υποδομές, αλλά στην πλήρη ψηφιοποίηση των διαδικασιών από άκρο σε άκρο.
Αντιμετώπιση της Διαφθοράς
Η αντιμετώπιση της διαφθοράς αποτελεί βασικό πυλώνα των μεταρρυθμίσεων για το Κράτος Δικαίου, με συστημική, τεκμηριωμένη και προσανατολισμένη στην εφαρμογή προσέγγιση.
Ενίσχυση της αποτελεσματικότητας στις υποθέσεις διαφθοράς
Σε ανταπόκριση προς τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θεσπίστηκε πρόσφατα Ψηφιακό Μητρώο Παρακολούθησης Υποθέσεων Διαφθοράς στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, το οποίο επιτρέπει την πλήρη ιχνηλάτηση των υποθέσεων. Οι νομικές και τεχνικές προδιαγραφές του συστήματος αναπτύχθηκαν σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Δηλώσεις Περιουσιακής Κατάστασης
Η Ελλάδα εκσυγχρόνισε πλήρως το σύστημα δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης μέσω ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας και μοντέλου ελέγχου βασισμένου στην αξιολόγηση κινδύνου. Η διαλειτουργικότητα με δημόσιες και ιδιωτικές βάσεις δεδομένων επιτρέπει αυτοματοποιημένους διασταυρωτικούς ελέγχους οικονομικών και περιουσιακών στοιχείων. Πλέον υποβάλλονται περισσότερες από 600.000 δηλώσεις ετησίως, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από την τυπική συμμόρφωση στην ουσιαστική διαφάνεια.
Διαφάνεια στη διαβούλευση συμφερόντων (Lobbying)
Με τον νόμο 4829/2021 η Ελλάδα εισήγαγε για πρώτη φορά ολοκληρωμένο πλαίσιο ρύθμισης του lobbying, θεσπίζοντας νέο μηχανισμό διαφάνειας στην εκπροσώπηση συμφερόντων. Το πλαίσιο λειτουργεί ουσιαστικά από το 2023 και, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δίνεται πλέον προτεραιότητα στην ενημέρωση και στην αποτελεσματική εφαρμογή του. Εντός του 2026 προγραμματίζονται στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης δημόσιων λειτουργών και θεσμικών φορέων, με τη συμμετοχή της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
Μεταρρύθμιση Δημοσίων Συμβάσεων
Η κυβέρνηση προωθεί νέα μεταρρύθμιση για τον εκσυγχρονισμό των δημοσίων συμβάσεων, με στόχο τη μετάβαση από ένα κατακερματισμένο σύστημα σε ένα ενιαίο μοντέλο στρατηγικών προμηθειών.
Όπου απαιτείται, το Δημόσιο θα λειτουργεί ως ενιαίος αγοραστής για επαναλαμβανόμενες και μεγάλης κλίμακας ανάγκες, επιτυγχάνοντας χαμηλότερο κόστος, μεγαλύτερη αποδοτικότητα και ισχυρότερο έλεγχο.
Η συγκέντρωση της ζήτησης, οι κοινές τεχνικές προδιαγραφές και τα ψηφιακά εργαλεία θα περιορίσουν τη γραφειοκρατία, θα επιταχύνουν τις διαδικασίες και θα βελτιώσουν την ποιότητα των δημόσιων προμηθειών, ευθυγραμμίζοντας την Ελλάδα με επιτυχημένες ευρωπαϊκές πρακτικές.
Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης και προστασία των δημοσιογράφων
Η ελευθερία και η πολυφωνία των ΜΜΕ αποτελούν θεμελιώδη πυλώνα του Κράτους Δικαίου και η ενίσχυση του λειτουργήματος των δημοσιογράφων αλλά και η διαφάνεια στη λειτουργία των ΜΜΕ αποτελούν στρατηγική επιλογή για την Ελλάδα. Μέσα σε δύο χρόνια, η χώρα προχώρησε σε παρεμβάσεις σε ολόκληρο το οικοσύστημα του Τύπου και συγκαταλέγεται στις πρωτοπόρες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (EMFA) και της Οδηγίας anti-SLAPP.
Η Ελλάδα:
* συγκαταλέγεται στα τρία πρώτα κράτη-μέλη που ενσωμάτωσαν τον EMFA,
* πολύ σύντομα η Ελλάδα ενσωματώνει στην ελληνική έννομη τάξη anti-SLAPP, επεκτείνοντας την προστασία και σε εσωτερικές υποθέσεις,
* υλοποίησε περισσότερες από 20 νομοθετικές, θεσμικές και επιχειρησιακές πρωτοβουλίες για ένα ασφαλέστερο, πιο ελεύθερο και πιο βιώσιμο περιβάλλον ενημέρωσης, με κανόνες διαφάνειας και προστασίας των εργαζομένων στα ΜΜΕ και των δημοσιογράφων
* και δημιούργησε ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας δημοσιογράφων, από τον διακλαδικό συντονισμό έως την εκπαίδευση στις αστυνομικές σχολές.
* ενισχύει τη διαφάνεια στα Μέσα και την κρατική διαφήμιση με συγκεκριμένους αυστηρούς κανόνες.
Θεσμικά Αντίβαρα και Συμμετοχική Νομοθέτηση
Διαφανής και συμμετοχική νομοθέτηση
Η Ελλάδα σημείωσε ουσιαστική πρόοδο στη δημόσια διαβούλευση. Η σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2024 για έγκαιρη και αποτελεσματική διαβούλευση δεν επαναλήφθηκε στην Έκθεση του 2025, γεγονός που αποτυπώνει τη σημαντική συμμόρφωση της χώρας.
Το 2024 όλα τα σχέδια νόμου που κατατέθηκαν στη Βουλή είχαν προηγουμένως τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, ενώ από τον Αύγουστο του 2024 τηρείται χωρίς καμία εξαίρεση η ελάχιστη προβλεπόμενη διάρκεια των δύο εβδομάδων.
Παράλληλα:
* περιορίστηκαν σημαντικά οι εκπρόθεσμες τροπολογίες,
* και ουσιαστικά καταργήθηκε η χρήση επειγουσών και κατεπειγουσών διαδικασιών.
Ενίσχυση του πλαισίου λειτουργίας της κοινωνίας των πολιτών
Σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σε ευθυγράμμιση με τη Στρατηγική της ΕΕ για την Κοινωνία των Πολιτών, η Ελλάδα προωθεί μέτρα για τη θεσμοθέτηση σταθερού και δομημένου διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών.
Η χώρα προχωρά σε ένα πιο συνεκτικό, μακροπρόθεσμο και προσανατολισμένο στα αποτελέσματα μοντέλο συνεργασίας, αναγνωρίζοντας παράλληλα τις υφιστάμενες προκλήσεις.
Υλοποιούνται δύο παράλληλες πολιτικές κατευθύνσεις:
* Το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου ενισχύει τη θεματική διαβούλευση με οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς μετανάστευσης και ασύλου και προετοιμάζει απλούστευση των απαιτήσεων εγγραφής.
* Το Υπουργείο Εσωτερικών προωθεί οριζόντια πολιτική χαρτογράφησης, διαφάνειας και διαλειτουργικότητας των μητρώων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Παράλληλα, εφαρμόζεται η αρχή «μόνον άπαξ», ώστε οι οργανώσεις να υποβάλλουν τα στοιχεία τους μία μόνο φορά στη διοίκηση, περιορίζοντας σημαντικά τη γραφειοκρατία.
Στόχος είναι ένα απλούστερο, πιο συνεκτικό και πιο λειτουργικό σύστημα, που συνδυάζει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία με ένα ανοικτό και υποστηρικτικό περιβάλλον συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών.
Εθνικό Σχέδιο για την Αντιμετώπιση της Παραπληροφόρησης
Η Ελλάδα στηρίζει πλήρως την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το «Democracy Shield» και αναπτύσσει ένα υβριδικό μοντέλο δημοκρατικής ανθεκτικότητας με ενσωματωμένες εγγυήσεις διαφάνειας και λογοδοσίας.
Από τον Οκτώβριο του 2025 αναπτύσσεται Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά της Παραπληροφόρησης, πλήρως εναρμονισμένο με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και βασισμένο σε πέντε πυλώνες:
* θεσμική ετοιμότητα,
* τεχνολογία και καινοτομία,
* ποιοτική δημοσιογραφία,
* εκπαίδευση και κοινωνική ανθεκτικότητα,
* διεθνής συνεργασία.
Έχει ήδη θεσπιστεί δομημένη συνεργασία μεταξύ της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και της Γενικής Γραμματείας Εθνικής Ασφάλειας, με στόχο την αποτελεσματική θωράκιση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας.
Το μοντέλο αυτό συνδυάζει:
* την ενίσχυση της παιδείας στα μέσα και της κοινωνικής ανθεκτικότητας,
* με την ανάπτυξη κρατικών δυνατοτήτων εντοπισμού και αντιμετώπισης συντονισμένων ξένων παρεμβάσεων, πάντα με πλήρη σεβασμό στην ελευθερία της έκφρασης.
Σύνδεση με την Ελληνική Προεδρία της ΕΕ το 2027
Η ενίσχυση της δικαιοσύνης και των δημοκρατικών θεσμών, η διαφάνεια και η λογοδοσία, η προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, ο δομημένος διάλογος με την κοινωνία και η δημοκρατική ανθεκτικότητα αποτελούν βασικές προτεραιότητες που η Ελλάδα προτίθεται να αναδείξει κατά την Προεδρία της στο Συμβούλιο της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Στο πλαίσιο αυτό, η χώρα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στον έγκαιρο συντονισμό με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πρωτοβουλίες που μπορούν να ωριμάσουν έως τότε.
Το κράτος δικαίου δεν αποτελεί στατικό δείκτη αξιολόγησης, αλλά μία ζωντανή διαδικασία συνεχούς βελτίωσης.
Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει συνδυασμό μετρήσιμης προόδου με θεσμική αυτογνωσία και προώθηση μεταρρυθμίσεων μέσα από συνεχή διάλογο με την κοινωνία.
Η χώρα παραμένει σταθερά προσηλωμένη στην ανοικτή και εποικοδομητική συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών, τη δημοκρατική ανθεκτικότητα και την ουσιαστική εφαρμογή του Κράτους Δικαίου στην καθημερινή δημοκρατική ζωή.