Σε τροχιά επανεκκίνησης εισέρχεται το έργο για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, δηλαδή της ηλεκτρική διασύνδεσης GSI, καθώς το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» ετοιμάζεται να αποπλεύσει από το λιμάνι του Ηρακλείου, προκειμένου να συνεχίσει τις κρίσιμες υποθαλάσσιες έρευνες.
Η επιχείρηση αναμένεται να πραγματοποιηθεί σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη διπλωματική συγκυρία, με τις παρασκηνιακές επαφές μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας να βρίσκονται σε εξέλιξη και την Αθήνα να επιμένει ότι το έργο θα προχωρήσει κανονικά, στη βάση των αδειοδοτήσεων που έχουν δοθεί από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές Αρχές.
Το γαλλικό πλοίο, το οποίο έχει αναλάβει τις έρευνες για λογαριασμό της Nexans, θα κινηθεί προς τη θαλάσσια περιοχή ανατολικά της Κρήτης και της Κάσου, όπου είχαν διακοπεί οι εργασίες το καλοκαίρι του 2024, έπειτα από την ένταση που είχε προκαλέσει η τουρκική αντίδραση. Οι βυθομετρικές και γεωλογικές έρευνες αποτελούν απαραίτητο στάδιο πριν από την πόντιση του υποβρύχιου καλωδίου και την προώθηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Η Ελλάδα έχει ολοκληρώσει τις προβλεπόμενες διαδικασίες αδειοδότησης, ενώ ο σταθμός Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού εξέδωσε τη σχετική NAVTEX. Αντίστοιχη ναυτική οδηγία εκδόθηκε και από την Κυπριακή Δημοκρατία, με την Τουρκία να απαντά με αντι-NAVTEX, αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία των ελληνικών Αρχών στην περιοχή.
Το διπλωματικό παρασκήνιο και η γαλλική ρηματική διακοίνωση
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραματίζει η γαλλική διπλωματική παρέμβαση προς την Τουρκία. Το Παρίσι απέστειλε ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα, αλλά και προς άλλες χώρες της περιοχής, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος, με αντικείμενο την ενημέρωση για τις επικείμενες εργασίες του ερευνητικού πλοίου.
Το περιεχόμενο της γαλλικής διακοίνωσης δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα, γεγονός που έχει πυροδοτήσει πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό της χώρας. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η γαλλική επικοινωνία είχε αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν συνιστά αίτημα άδειας προς την Τουρκία ούτε συνεπάγεται αναγνώριση δικαιωμάτων της σε θαλάσσιες περιοχές.
Ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης επανέλαβε ότι η αδειοδότηση του έργου πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές Αρχές, υπογραμμίζοντας ότι «άλλο πράγμα η άδεια και άλλο η ενημέρωση». Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Εξωτερικών, Τάσος Χατζηβασιλείου χαρακτήρισε τη ρηματική διακοίνωση γραπτή γνωστοποίηση για την έναρξη των εργασιών, επισημαίνοντας ότι δεν πρόκειται για διαδικασία αδειοδότησης από την τουρκική πλευρά.
Η αντιπολίτευση, ωστόσο, ζητεί να δοθούν στη δημοσιότητα οι λεπτομέρειες της γαλλικής επικοινωνίας, προκειμένου να αποσαφηνιστεί εάν υπήρξαν διατυπώσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ζητήματα ως προς την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Οι διαπραγματεύσεις Παρισιού – Άγκυρας
Σύμφωνα με την εφημερίδα «Καθημερινή», οι διπλωματικές επαφές μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας συνεχίστηκαν εντατικά μέχρι την τελευταία στιγμή, καθώς η αρχική διατύπωση της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης φέρεται να μην ικανοποίησε την Άγκυρα.
Όπως αναφέρει η εφημερίδα, οι γενικές αναφορές της Γαλλίας στην ανάγκη τήρησης αποστάσεων από τις διαφορές των κρατών της περιοχής σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δεν θεωρήθηκαν επαρκείς από την τουρκική πλευρά. Η Άγκυρα φέρεται να επιθυμούσε σαφέστερη διατύπωση, η οποία θα μπορούσε να ανταποκρίνεται περισσότερο στις δικές της θέσεις για την Ανατολική Μεσόγειο, όπως αυτές αποτυπώνονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στην επιστολή που είχε καταθέσει στον ΟΗΕ το 2020.
Επισημαίνεται επίσης ότι εξετάστηκε ακόμη και το ενδεχόμενο το γαλλικό πλοίο να πραγματοποιήσει δοκιμαστικό πλου για τη βαθμονόμηση του εξοπλισμού του, ωστόσο η συγκεκριμένη κίνηση αναβλήθηκε, προκειμένου να επιλεγεί καταλληλότερη χρονική στιγμή.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη χρονική συγκυρία, καθώς στην Αττάλεια φιλοξενείται η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που μεταφέρει η εφημερίδα, η τουρκική ηγεσία δεν θα επιθυμούσε μια νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο να επισκιάσει τη διεθνή διοργάνωση.
Παράλληλα, στο επιχειρησιακό πεδίο δεν καταγράφεται μέχρι στιγμής συγκέντρωση τουρκικών ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή, παρά μόνο πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών νοτίως της Κάσου, οι οποίες αποτελούν πάγια τακτική της Άγκυρας.
Η γαλλική ενημέρωση και οι αντιδράσεις της Τουρκίας
Σύμφωνα με την εφημερίδα «Τα Νέα» ενώ η ελληνική NAVTEX περιλάμβανε περισσότερες από 40 συντεταγμένες που προσδιόριζαν την πορεία του ερευνητικού πλοίου, στην αρχική γραπτή ενημέρωση της Άγκυρας δεν περιλαμβανόταν αντίστοιχη αναφορά σε συντεταγμένες. Στη συνέχεια, σε επικαιροποιημένο ενημερωτικό, η γαλλική πλευρά φέρεται να πρόσθεσε τρεις έως τέσσερις συντεταγμένες.
Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε μέρος των διπλωματικών διαβουλεύσεων που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ Αθήνας, Παρισιού και Άγκυρας, με στόχο να περιοριστεί ο κίνδυνος νέας εμπλοκής στο πεδίο.
Η εφημερίδα υπογραμμίζει ότι η κυβέρνηση επιμένει πως η γαλλική διακοίνωση δεν συνιστά αίτημα αδειοδότησης, αλλά ενημέρωση προς παράκτιο κράτος για λόγους ασφαλείας της ναυσιπλοΐας. Την ίδια στιγμή, η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει χαμηλούς τόνους, χωρίς να αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης των θέσεών της για τα κυριαρχικά δικαιώματα.
Στο ίδιο δημοσίευμα καταγράφεται και η εκτίμηση ότι το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα θεωρείται ευνοϊκό για την έναρξη των εργασιών, καθώς η Τουρκία φιλοξενεί την COP31 και δεν θα επιθυμούσε μια νέα κρίση στην περιοχή να επηρεάσει τη διεθνή της εικόνα.
Η στάση της Άγκυρας και το επόμενο κρίσιμο βήμα
Από την τουρκική πλευρά, ο υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν εμφανίστηκε καθησυχαστικός, δηλώνοντας ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά», όταν ρωτήθηκε για την πορεία του ζητήματος. Τουρκικές διπλωματικές πηγές είχαν προηγουμένως εκφράσει την εκτίμηση ότι το ζήτημα των NAVTEX έχει επιλυθεί, χωρίς ωστόσο να έχουν δημοσιοποιηθεί οι λεπτομέρειες των συνεννοήσεων με το Παρίσι.
Στην Άγκυρα εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι οι συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές εμπίπτουν στη δική τους δικαιοδοσία, ενώ γίνεται αναφορά και στο προηγούμενο του καλωδίου μεταφοράς δεδομένων EMC, για το οποίο, σύμφωνα με τουρκικούς ισχυρισμούς, είχε προηγηθεί ενημέρωση και συντονισμός με τις αρμόδιες Αρχές.
Για την Αθήνα, το βασικό ζητούμενο είναι πλέον η έναρξη και η απρόσκοπτη ολοκλήρωση των ερευνών, χωρίς να δημιουργηθεί νέο επεισόδιο αντίστοιχο με εκείνο του καλοκαιριού του 2024. Η κυβέρνηση διαμηνύει ότι το έργο θα προχωρήσει στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και των αδειοδοτήσεων που έχουν ήδη εκδοθεί, ενώ παρακολουθεί τις διπλωματικές κινήσεις της Τουρκίας και τις επαφές της με τη Γαλλία.