Πολύ πριν από την πρόσφατη επιβολή περιορισμών στην πρόσβαση του ουκρανικού στρατού στο δορυφορικό δίκτυο της SpaceX, τόσο η διοίκηση Μπάιντεν όσο και η διοίκηση Τραμπ είχαν ζητήσει επανειλημμένα από τον Έλον Μασκ να ενεργοποιήσει ή να απενεργοποιήσει το Starlink σε διάφορες γωνιές του πλανήτη, αποκαλύπτοντας μια πρωτοφανή εξάρτηση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής από μια ιδιωτική εταιρεία.
Το άγνωστο παρασκήνιο
Σύμφωνα με αποκαλύψεις έξι πρώην ανώτερων Αμερικανών αξιωματούχων που επικαλείται το Reuters, οι προσπάθειες του Λευκού Οίκου να επηρεάσει τη λειτουργία του Starlink χρονολογούνται εδώ και χρόνια.
Αυτές οι παρασκηνιακές επαφές, που αποκαλύπτονται για πρώτη φορά, φέρνουν στο φως τη στενή και πρωτοφανή σχέση εξάρτησης της Ουάσινγκτον από μια ιδιωτική εταιρεία για την εφαρμογή της εξωτερικής της πολιτικής.
Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Τζο Μπάιντεν, τα αιτήματα της αμερικανικής κυβέρνησης προς τη SpaceX περιλάμβαναν την απενεργοποίηση της υπηρεσίας προκειμένου να αποτραπεί η χρήση της από φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στην Υεμένη και τον Λίβανο, αλλά και την ενεργοποίησή της για την παροχή πρόσβασης στο διαδίκτυο εντός του Ιράν, καθώς και στην Ουκρανία για τη στήριξη των στρατιωτικών της επιχειρήσεων.
Αντίστοιχα, η διοίκηση του Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε από τον Μασκ να διαθέσει την υπηρεσία στο Ιράν μετά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα του 2025 και του 2026, με την ελπίδα να ενισχυθεί η επικοινωνία των αντικυβερνητικών διαδηλωτών.
Η πρόσφατη ένταση γύρω από τους περιορισμούς στη χρήση των δορυφορικών υπηρεσιών από την Ουκρανία έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό για τους δεσμούς της αμερικανικής κυβέρνησης με τον Μασκ, καθώς τα συστήματά του είναι ζωτικής σημασίας για τον στρατό των ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.
Την ίδια στιγμή, οι περιορισμοί αυτοί έχουν προκαλέσει αναστάτωση και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, με ορισμένους αξιωματούχους να τονίζουν ότι η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει τις δικές της στρατιωτικές δορυφορικές επικοινωνίες, καθώς δεν υπάρχει βιώσιμη βραχυπρόθεσμη εναλλακτική.
Οι επιπτώσεις στο μέτωπο και οι πολιτικές αντιδράσεις
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολόντιμιρ Ζελένσκι δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι η πρόσβαση της χώρας του στο Starshield —τη στρατιωτική έκδοση του Starlink— περιορίστηκε εσκεμμένα, προκαλώντας προβλήματα στη λειτουργία των ουκρανικών drones, ενώ μειώθηκαν και οι ταχύτητες του απλού Starlink, το οποίο χρησιμοποιείται για την αμυντική προστασία από ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις.
Πληροφορίες του Reuters αναφέρουν ότι η εντολή για την επιβράδυνση του Starshield προήλθε από τον Λευκό Οίκο.
Αν και η διοίκηση Τραμπ παραδέχθηκε τη μείωση της ταχύτητας, δεν επιβεβαίωσε αν έδωσε η ίδια την εντολή. Ο Λευκός Οίκος παρέπεμψε στις δηλώσεις του Τραμπ, ο οποίος ανέφερε ότι δεν είχε μιλήσει με τον Μασκ για το θέμα.
«Αν υπάρχει πρόβλημα, θα το διορθώσω», δήλωσε.
Από την πλευρά της, η Γκαλίνα Γιουσιπιούκ, εκπρόσωπος της ουκρανικής πρεσβείας στην Ουάσινγκτον, υπογράμμισε τη σοβαρότητα της κατάστασης. «Προτεραιότητά μας είναι να αποκατασταθεί η υπηρεσία στην κανονική της ταχύτητα το συντομότερο δυνατό, καθώς οι ζωές των ανθρώπων μας εξαρτώνται από αυτό», είπε χαρακτηριστικά.
Η SpaceX δεν ανταποκρίθηκε σε αιτήματα του Reuters για σχολιασμό, ωστόσο ο Μασκ έγραψε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Τα συστήματα Starshield ανήκουν και ελέγχονται από την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Οποιοιδήποτε περιορισμοί στην ταχύτητα ή τη χρήση αποφασίζονται από τον αμερικανικό στρατό και, σε τελευταία ανάλυση, από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ».
Η κατάσταση αυτή προκάλεσε την αντίδραση του Δημοκρατικού βουλευτή Τζέισον Κρόου, ο οποίος ζήτησε σαφείς εξηγήσεις για τις αλλαγές στο σύστημα, προειδοποιώντας για τους κινδύνους της εξάρτησης των ΗΠΑ από τη SpaceX.
«Μη εκλεγμένοι δισεκατομμυριούχοι και ιδιωτικές εταιρείες δεν θα πρέπει να αποφασίζουν τι είναι προς το συμφέρον της εθνικής ασφάλειας της Αμερικής», τόνισε.
Για την Ουκρανία, το Starlink αποτελεί τη «ραχοκοκαλιά» των επικοινωνιών στην πρώτη γραμμή. Οι δέκτες του Starshield, όντας εξαιρετικά ανθεκτικοί στις ραδιοπαρεμβολές, χρησιμοποιούνται ως συστήματα πλοήγησης και σύνδεσης για τα ουκρανικά drones που επιχειρούν βαθιά πίσω από τις ρωσικές γραμμές.
Ο ρόλος του Μασκ και η γεωπολιτική επιρροή της SpaceX
Η επιρροή του Μασκ ως διευθύνοντος συμβούλου μιας εταιρείας με τεράστια ισχύ στην εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ έχει εγείρει επανειλημμένα ερωτήματα για το ποιος λαμβάνει τελικά τις αποφάσεις.
Ο Αρμάν Μιούσι, πρόεδρος της εταιρείας συμβούλων Summit Ridge Group, σχολίασε χαρακτηριστικά: «Ο διευθύνων σύμβουλος της SpaceX υποτίθεται ότι είναι ένα διοικητικό στέλεχος επιχειρήσεων με κυβερνητικά συμβόλαια, και ουσιαστικά λαμβάνει τεράστιες αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής. Είναι ένα τόσο αμφίσημο πρόσωπο που δεν ξέρεις αν οι αποφάσεις του είναι προσωπικές ιδιοτροπίες ή αν οφείλονται σε κάποια εξωτερική επιρροή που τον επηρεάζει».
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Μασκ περιορίζει την πρόσβαση της Ουκρανίας.
Το 2022, είχε διατάξει το προσωπικό της SpaceX να διακόψει την κάλυψη του Starlink σε περιοχές που η Ουκρανία προσπαθούσε να ανακαταλάβει, αιφνιδιάζοντας τον Λευκό Οίκο. Ο ίδιος έχει παραδεχθεί δημοσίως ότι αρνήθηκε ουκρανικό αίτημα το 2022 για ενεργοποίηση του δικτύου στη Σεβαστούπολη της Κριμαίας, φοβούμενος εμπλοκή σε μια μεγάλη πολεμική ενέργεια κατά του ρωσικού στόλου.
Από τη Χεζμπολάχ και τους Χούθι στο Ιράν
Οι πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι αποκάλυψαν ότι η διοίκηση Μπάιντεν συντονιζόταν τακτικά με τη SpaceX για να κόβει την πρόσβαση σε αντιπάλους των ΗΠΑ και να την επεκτείνει σε συμμάχους.
Οι συζητήσεις αυτές, στις οποίες συμμετείχαν στελέχη του Πενταγώνου και του Λευκού Οίκου, εστίαζαν συχνά στην παρεμπόδιση της χρήσης τερματικών Starlink από οργανώσεις όπως οι Χούθι στην Υεμένη και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι οποίες προμηθεύονταν τον εξοπλισμό μέσω ενδιάμεσων.
Τον Οκτώβριο του 2023, εν μέσω συγκρούσεων στο νότιο Λίβανο, οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες ενημέρωσαν τον Λευκό Οίκο ότι άτομα συνδεδεμένα με τη Χεζμπολάχ ενδέχεται να απέκτησαν πρόσβαση σε τερματικά.
Παρόμοιες ανησυχίες εκφράστηκαν το 2024 και για τους Χούθι.
Και στις δύο περιπτώσεις, η αμερικανική κυβέρνηση ζήτησε από τη SpaceX να εντοπίσει και να απενεργοποιήσει τα τερματικά, πράγμα που συνέβη τουλάχιστον για ορισμένα από αυτά.
Σε υπόμνημά της το 2024 προς το υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ, η SpaceX ανέφερε ότι συνεργάζεται στενά με αμερικανικές κρατικές υπηρεσίες για την εξασφάλιση αδειών εξαγωγής και την προστασία της τεχνολογίας προς όφελος της εθνικής ασφάλειας και των στόχων εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ.
Επιπλέον, μετά τη ρωσική εισβολή το 2022, η διοίκηση Μπάιντεν πίεσε τη SpaceX να διευρύνει τη χρήση του Starlink για τον ουκρανικό στρατό, ενώ ζήτησε επίσης την ενεργοποίηση του δικτύου εντός του Ιράν κατά τις διαδηλώσεις του Σεπτεμβρίου του 2022, μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί.
Τερματικά μεταφέρθηκαν τότε μυστικά στη χώρα με τη βοήθεια των αμερικανικών αρχών.
Παρόμοια τακτική ακολούθησε και η διοίκηση Τραμπ στις αρχές του 2026, συζητώντας με τον Μασκ τη μεταφορά και ενεργοποίηση τερματικών στο Ιράν μετά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα του Ιουνίου 2025 και του Φεβρουαρίου 2026, σε μια προσπάθεια ενίσχυσης των εσωτερικών αντιδράσεων κατά του ιρανικού καθεστώτος.
