Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Σήμερα, Τετάρτη, εκατομμύρια Ευρωπαίοι κοιτούν τον ουρανό για τη σπάνια ολική ηλιακή έκλειψη, την πρώτη στην ηπειρωτική Ευρώπη εδώ και δύο δεκαετίες, με την Ισπανία να βρίσκεται στο επίκεντρο του ενθουσιασμού.
- Στην Ελλάδα, το φαινόμενο θα γίνει ορατό μόνο ως μια πολύ περιορισμένη μερική έκλειψη λίγο πριν από τη δύση του ηλίου, κυρίως στη βορειοδυτική Ελλάδα, όπως στην Κέρκυρα και την Ήπειρο, με κάλυψη μόλις 2%.
- Η μερική έκλειψη αναμένεται να ξεκινήσει γύρω στις 20:30 και να ολοκληρωθεί κοντά στις 20:40, με τους ειδικούς να τονίζουν ότι είναι κρίσιμης σημασίας να μην κοιτάζει κανείς τον ήλιο με γυμνό μάτι.
Ένα εντυπωσιακό ουράνιο θέαμα θα καθηλώσει σήμερα, Τετάρτη, εκατομμύρια Ευρωπαίους, καθώς μια σπάνια ολική έκλειψη ηλίου διασχίζει τη Γηραιά ήπειρο — την πρώτη στην ηπειρωτική Ευρώπη εδώ και δύο δεκαετίες.
Ενώ η δυτική Ευρώπη και κυρίως η Ισπανία ετοιμάζονται να «βυθιστούν» στο σκοτάδι, στην Ελλάδα το φαινόμενο θα γίνει ορατό μόνο ως μια πολύ περιορισμένη μερική έκλειψη, προσφέροντας μια ελάχιστη οπτική «γεύση» λίγο πριν από τη δύση του ηλίου.
Η διαδρομή της ολικότητας και ο ενθουσιασμός στην Ισπανία
Μια ευρεία ζώνη της βόρειας και κεντρικής Ισπανίας, μαζί με μια μικρή λωρίδα της Πορτογαλίας, καθώς και τμήματα της Γροιλανδίας και της Ισλανδίας, θα βιώσουν τη σπάνια ολική έκλειψη.
Το φως του ήλιου που δύει θα αποκλειστεί σχεδόν εντελώς στο μεγαλύτερο μέρος της δυτικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, του Βελγίου, της Ελβετίας και της βόρειας Ιταλίας.
Για όσους παρακολουθήσουν στην Ισπανία την ολική έκλειψη, το φαινόμενο θα κορυφωθεί μεταξύ 20:26 και 20:33 τοπική ώρα, ανάλογα με την περιοχή, λίγο πριν από το ηλιοβασίλεμα.
Ώρες πριν από το γεγονός, ο ενθουσιασμός ήταν διάχυτος στη χώρα.
«Θα είναι φαντασμαγορικό», δήλωσε στον Guardian ο Σέσαρ Γκονθάλεθ, αστρονόμος και επιστημονικός επικοινωνιολόγος στο Πλανητάριο της Μαδρίτης. «Μια ολική ηλιακή έκλειψη είναι ένα από τα καλύτερα θεάματα στη φύση».
«Δεν υπάρχουν λόγια για να το περιγράψεις σε κάποιον άλλον που δεν έχει νιώσει ή δει ποτέ μια ολική ηλιακή έκλειψη», πρόσθεσε.
Οι ισπανικές αρχές υπολογίζουν ότι τουλάχιστον 460.000 ταξιδιώτες έχουν φτάσει στη χώρα ειδικά για το φαινόμενο, με τα ξενοδοχεία να καταγράφουν κρατήσεις μηνών από περιοχές όπως η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ.
Περισσότεροι από 300.000 εξ αυτών αναμένεται να κατευθυνθούν προς κωμοπόλεις και χωριά της αγροτικής Ισπανίας, αναζητώντας το καλύτερο σημείο παρατήρησης για τα λιγότερα από δύο λεπτά που η Σελήνη θα ρίξει τη σκιά της στη Γη.
Όπως είπε ο Γκονθάλεθ, η Ισπανία βρίσκεται στην καλύτερη θέση. Είναι «η μόνη χώρα σε ολόκληρο τον κόσμο όπου είναι δυνατόν να παρατηρήσει κανείς την ολική έκλειψη σε καλές συνθήκες είναι η Ισπανία».
Τι είναι η έκλειψη και πώς συμβαίνει
Μια ηλιακή έκλειψη συμβαίνει όταν η Σελήνη περνά απευθείας ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο, με αποτέλεσμα να ρίχνει τη σκιά της στη Γη.
Οι παρατηρητές βλέπουν ολική ηλιακή έκλειψη όταν το φως του ήλιου παρεμποδίζεται πλήρως από τη Σελήνη (βρίσκονται δηλαδή στην κύρια σκιά/umbra), ενώ βλέπουν μερική έκλειψη όταν παρεμποδίζεται μόνο μέρος του φωτός (βρίσκονται στη παρασκιά/penumbra).
«Η Σελήνη και ο Ήλιος πρέπει να ευθυγραμμιστούν με ακρίβεια ώστε η Σελήνη να καλύψει πλήρως τον Ήλιο και να μπορέσετε να δείτε μια ολική έκλειψη», δήλωσε η Δρ. Μέγκαν Άργκο, αναπληρώτρια καθηγήτρια Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο του Λάνκασαϊρ και αντιπρόεδρος της Εταιρείας Δημοφιλούς Αστρονομίας.
«Επειδή η τροχιά της Σελήνης έχει ελαφρά κλίση, δεν φαίνεται να διασχίζει τον δίσκο του Ήλιου από τη δική μας οπτική γωνία κάθε φορά που περιφέρεται γύρω από τη Γη».
Η ίδια πρόσθεσε ότι το αν θα δει κανείς ολική, μερική ή καθόλου έκλειψη εξαρτάται από τη γεωγραφική του θέση.
«Πρέπει να βρίσκεσαι ακριβώς στη μέση της σκιάς για να δεις μια ολική έκλειψη, και αυτή είναι μια αρκετά στενή διαδρομή στην επιφάνεια της Γης», εξήγησε.
Οδηγίες προστασίας
Οι ειδικοί τονίζουν ότι είναι κρίσιμης σημασίας να μην κοιτάζει κανείς τον ήλιο με γυμνό μάτι ή να βασίζεται σε απλά γυαλιά ηλίου, καθώς αυτό μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στην όραση. Συνιστάται η αγορά ειδικών γυαλιών εκλείψεων.
«Αν δεν έχετε γυαλιά εκλείψεων, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ένα σουρωτήρι ή κάτι παρόμοιο για να δημιουργήσετε έναν προβολέα οπής (pinhole projector)», πρότεινε η Δρ. Κάρις Χέρμπερτ, αστρονόμος στο Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς, εξηγώντας ότι πρόκειται για έμμεση παρατήρηση όπου η εικόνα προβάλλεται σε ένα χαρτόνι.
Η επιστημονική σημασία
Οι εκλείψεις προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες στην επιστημονική κοινότητα. «Υπάρχουν επιστημονικά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε κατά τη διάρκεια των εκλείψεων», σημείωσε η Άργκο, καθώς παρέχεται η δυνατότητα μελέτης του ηλιακού στέμματος.
«Μπορεί να μας πει πολλά για τη χημεία της ατμόσφαιρας του Ήλιου [και] πώς ποικίλλει η ατμόσφαιρα ανάλογα με τον κύκλο των ηλιακών κηλίδων και τον κύκλο ηλιακής δραστηριότητας, ο οποίος διαρκεί 11 χρόνια».
Η ίδια αναφέρθηκε και σε ιστορικά πειράματα.
«Πίσω στην ηλιακή έκλειψη του 1919, έγιναν αποστολές για τη μέτρηση της θέσης των πλανητών και των αστέρων κοντά στον ήλιο κατά τη διάρκεια της έκλειψης, προκειμένου να επιβεβαιωθεί ουσιαστικά η Θεωρία της Γενικής Σχετικότητας του Αϊνστάιν», υπενθύμισε.
Επιπλέον, η Δρ. Χέρμπερτ εξήγησε ότι οι ηλιακές εκλείψεις συνδέονται χρονικά με τις σεληνιακές.
«Αυτό που συμβαίνει είναι ότι το φως κάπως κάμπτεται γύρω από τη Γη και στην πραγματικότητα είναι αυτό που ο κόσμος αποκαλεί “ματωμένο φεγγάρι” (blood moon). Κάνει τη Σελήνη πραγματικά κόκκινη», ανέφερε.
Παράλληλα, η βροχή μετεωριτών Περσείδες αναμένεται να κορυφωθεί τη νύχτα μεταξύ 12 και 13 Αυγούστου, προσφέροντας έναν επιπλέον λόγο για παρατήρηση του ουρανού.
Τι ισχύει για την παρατήρηση από την Ελλάδα
Στην Ελλάδα, οι συνθήκες παρατήρησης διαφοροποιούνται σημαντικά καθώς η χώρα βρίσκεται μακριά από τη ζώνη ολικότητας.
Τα χρονικά παράθυρα
Σύμφωνα με τα δεδομένα της πλατφόρμας Time and Date, η μερική έκλειψη αναμένεται να ξεκινήσει γύρω στις 20:30 και να ολοκληρωθεί κοντά στις 20:40.
Άλλες εκτιμήσεις από την ιστοσελίδα Telescope Advisor τοποθετούν την έναρξη στις 20:25, την κορύφωση στις 21:23 και τη λήξη στις 22:25, αν και οι ακριβείς χρόνοι διακυμαίνονται ανάλογα με τη γεωγραφική θέση.
Οι κατάλληλες περιοχές
Το φαινόμενο θα είναι ελάχιστα ορατό μόνο στη βορειοδυτική Ελλάδα, με την Κέρκυρα, την Ήπειρο (όπως η Ηγουμενίτσα και η Κόνιτσα), καθώς και την Καστοριά και τη Φλώρινα να συγκεντρώνουν τις λίγες πιθανότητες παρατήρησης.
Περιορισμένη κάλυψη
Ωστόσο, ακόμη και στα πιο ευνοϊκά αυτά σημεία, ο ηλιακός δίσκος θα καλυφθεί μόλις κατά 2% (όπως στην Κέρκυρα), γεγονός που σημαίνει ότι η αλλαγή στο φως της ημέρας θα είναι πρακτικά ανεπαίσθητη.
Ακατάλληλες συνθήκες
Όσο κινούμαστε ανατολικότερα, οι πιθανότητες εκμηδενίζονται. Η Αθήνα βρίσκεται εκτός του πρακτικού παραθύρου παρατήρησης, ενώ για να επιχειρήσει κανείς να δει το φαινόμενο στις δυτικές περιοχές, απαιτείται απολύτως ανοιχτός ορίζοντας προς τη δύση, καθώς ο ήλιος θα βρίσκεται εξαιρετικά χαμηλά.