Στις 16 Ιουνίου, ο στρατός της Ουκρανίας έστειλε ένα κύμα drones για να επιτεθεί σε ένα από τα καλύτερα προστατευμένα διυλιστήρια πετρελαίου της Ρωσίας, στα νοτιοανατολικά προάστια της Μόσχας. Βίντεο από τις συνέπειες της επίθεσης έδειξαν μια συστάδα πυκνά τοποθετημένων πύργων που τυλίγονται στις φλόγες. Ο στόχος δεν επιλέχθηκε τυχαία — βρίσκεται στην καρδιά της διαδικασίας διύλισης.
Ο πύργος που κάηκαν αποτελεί μέρος μιας μονάδας που στη ρωσική γλώσσα είναι πιο γνωστή με το ακρωνύμιο ELOU-AVT, συντομογραφία για τη «Μονάδα Ηλεκτρικής Αφαλάτωσης και Ατμοσφαιρικής-Κενής Απόσταξης» (Electric Desalting and Atmospheric-Vacuum Distillation Unit). Οι ηλεκτρικές μονάδες αφαλάτωσης απομακρύνουν το νερό και το αλάτι από το αργό πετρέλαιο πριν αυτό εισέλθει στις μονάδες απόσταξης, οι οποίες διαχωρίζουν το αργό σε ξεχωριστές ενώσεις — τα πρώτα στάδια της διαδικασίας παραγωγής βενζίνης και άλλων πολύτιμων καυσίμων.
Η επίθεση, η πρώτη από τις δύο που πραγματοποιήθηκαν σε διάστημα αρκετών ημερών, προκάλεσε ζημιές σε μία από τις μονάδες απόσταξης. Οι επιθέσεις έθεσαν το διυλιστήριο εκτός λειτουργίας μέχρι τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με την Kpler, μια παγκόσμια εταιρεία δεδομένων για τις πρώτες ύλες.
Η χειρότερη κρίση καυσίμων στη Ρωσία από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης
Οι επιθέσεις στα διυλιστήρια της Μόσχας αποτελούσαν μέρος μιας συντονισμένης εκστρατείας της Ουκρανίας με στόχο την πρόκληση ζημιών και την καταστροφή ρωσικών διυλιστηρίων και άλλων ενεργειακών υποδομών, μια στρατηγική που, όπως έχει δηλώσει ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αποσκοπεί στο να φέρει τον πολυετή πόλεμο πιο κοντά στο τέλος του.
Το αποτέλεσμα είναι η χειρότερη κρίση καυσίμων στη χώρα από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Οι μεγάλες εταιρείες πετρελαίου έχουν περιορίσει την ποσότητα καυσίμων που μπορούν να αγοράσουν οι πελάτες, ενώ οι τιμές της βενζίνης και του ντίζελ έχουν αυξηθεί κατά περίπου 20 τοις εκατό από την αρχή του έτους, συμβάλλοντας στον πληθωρισμό σε εθνικό επίπεδο.
Η στρατιωτική εκστρατεία έχει επιτύχει τέτοια αναστάτωση εν μέρει στοχεύοντας κρίσιμα τμήματα των διυλιστηρίων, ιδίως τις μονάδες αφαλάτωσης και απόσταξης, των οποίων η επισκευή έχει καταστεί όλο και πιο δύσκολη λόγω των κυρώσεων, σύμφωνα με ανάλυση της «Washington Post» που βασίστηκε σε δορυφορικές εικόνες και άλλο οπτικό υλικό, καθώς και σε συνεντεύξεις με εμπειρογνώμονες και Ουκρανούς στρατιωτικούς αξιωματούχους.
Οι επιθέσεις στα διυλιστήρια έχουν υποβοηθηθεί από τις ραγδαίες εξελίξεις στην παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών και από πληροφορίες των συμμάχων που βοηθούν την Ουκρανία να σχεδιάζει και να εκτελεί τις επιθέσεις, ανέφεραν οι εμπειρογνώμονες και οι αξιωματούχοι.
Τουλάχιστον τα δύο τρίτα των 36 μεγάλων ρωσικών διυλιστηρίων που παρακολουθεί η εταιρεία ανάλυσης αγοράς S&P Global Energy δέχθηκαν πλήγματα μεταξύ 1ης Απριλίου και 31 Αυγούστου, μερικά μάλιστα έως και πέντε φορές, με ρυθμό ενός πλήγματος κάθε τρεις ημέρες, σύμφωνα με ανάλυση της «Post» σχετικά με ένα υποσύνολο ουκρανικών επιθέσεων.
Κύριος στόχος οι μονάδες αφαλάτωσης και απόσταξης
Η «Washington Post» εξέτασε δεκάδες επιθέσεις και επικεντρώθηκε σε εκείνες για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμες δορυφορικές εικόνες των συνεπειών και οι ζημιές ήταν εμφανείς. Τρεις ειδικοί σε θέματα διυλιστηρίων εξέτασαν τις δορυφορικές εικόνες για να προσδιορίσουν ποιοι τύποι εξαρτημάτων είχαν πληγεί.
Από τις 54 επιθέσεις που αναλύθηκαν και εξετάστηκαν από τους ειδικούς, περισσότερες από τις μισές φαίνεται να έχουν προκαλέσει ζημιές στις μονάδες αφαλάτωσης και απόσταξης, όπως διαπίστωσε η έρευνα. Περισσότερο από το ένα τρίτο των 54 επιθέσεων φαίνεται να έχει πλήξει γειτονικές μονάδες δευτερογενούς επεξεργασίας, οι οποίες επεξεργάζονται περαιτέρω τα αποσταγμένα υλικά μετατρέποντάς τα σε πιο πολύτιμα προϊόντα, όπως βενζίνη, καύσιμο αεροσκαφών και υγροποιημένο αέριο πετρελαίου.
«Δεν χρειάζεται να χτυπήσουμε ολόκληρο το εργοστάσιο
«Στοχεύουμε στα πιο σημαντικά τμήματα του διυλιστηρίου πετρελαίου», δήλωσε ένας διοικητής ουκρανικού τάγματος μη επανδρωμένων αεροσκαφών, με το διακριτικό «Tango», σε συνέντευξή του στην εφημερίδα The Post. «Δεν χρειάζεται να χτυπήσουμε ολόκληρο το εργοστάσιο. Ξέρουμε πού να χτυπήσουμε ώστε να σταματήσει η λειτουργία του και να μην ανακάμψει».
Την επομένη της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγόρευσε την εξαγωγή εξοπλισμού ατμοσφαιρικής και κενού απόσταξης καθώς και δευτερογενούς επεξεργασίας προς τη Ρωσία, στο πλαίσιο ενός εκτεταμένου πακέτου κυρώσεων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ακολούθησαν λίγες ημέρες αργότερα και επέβαλαν περιορισμούς στις άδειες εξαγωγής για τα ίδια εξαρτήματα, απαγορεύοντας ουσιαστικά την πώλησή τους στη Ρωσία.
Αυτές οι κυρώσεις δυσκολεύουν τη Μόσχα να προμηθευτεί τα ανταλλακτικά που απαιτούνται για την επισκευή μονάδων που έχουν πληγεί από την Ουκρανία, δήλωσε ο Αλεξάντερ Κολιάντρ, διευθυντής για την Ευρώπη στην Eurasia Group και εμπειρογνώμονας στη ρωσική οικονομία. «Δεν πιστεύω ότι οτιδήποτε έχει πληγεί δεν μπορεί να επισκευαστεί· το πρόβλημα είναι ότι η συχνότητα των επιθέσεων είναι μεγαλύτερη από τον χρόνο που απαιτείται για την επισκευή», είπε.
Ακόμη και αν οι μονάδες επισκευαστούν, οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις καταπονούν τις μεταλλικές κατασκευές και αυξάνουν την πιθανότητα να υποστούν καταστροφική βλάβη, δήλωσε ο Σεργκέι Βακουλένκο, ανώτερος ερευνητής στο Carnegie Russia Eurasia Center.
Ο Τραμπ, ο Ζελένσκι και ο Πούτιν
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει επανειλημμένα τις τελευταίες εβδομάδες την ανησυχία του για τις επιθέσεις της Ουκρανίας εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων, υποστηρίζοντας ότι η άνοδος των τιμών του ντίζελ παγκοσμίως «οφείλεται κυρίως στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας» και όχι στον πόλεμο στο Ιράν. Την Παρασκευή, ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα χαλαρώσουν τους περιορισμούς στην εισαγωγή ρωσικού ντίζελ, ευθυγραμμίζοντας ουσιαστικά τη θέση της Ουάσιγκτον με εκείνη της Μόσχας και εναντίον της Ουκρανίας και των βομβαρδισμών της εναντίον ρωσικών ενεργειακών υποδομών.
Το Σάββατο, ο Τραμπ επιτέθηκε στον Ζελένσκι επειδή αρνήθηκε να σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων. «Καλά θα κάνει να σταματήσει», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους. «Ήρθε η ώρα η Ουκρανία να αποκτήσει νέο πρόεδρο».
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν αναγνώρισε σε δημόσια εμφάνισή του τον Οκτώβριο ότι η Ουκρανία είχε στοχεύσει ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου σε μια προσπάθεια να βλάψει την οικονομία. «Πέτυχαν τον στόχο τους; Εν μέρει, διότι, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μας, χάσαμε περίπου το 1% του ΑΕΠ», δήλωσε ο Πούτιν.
Έχει δεσμευτεί να βελτιώσει την αεροπορική άμυνα της χώρας, ενώ η κυβέρνησή του εξέδωσε διάταγμα που επιτρέπει στο κράτος να αναλάβει τον έλεγχο κρίσιμων υποδομών που βρίσκονται σε ιδιωτική ιδιοκτησία, συμπεριλαμβανομένων των διυλιστηρίων, εφόσον οι ιδιοκτήτες δεν μπορούν να προστατεύσουν τις εν λόγω εγκαταστάσεις ή αρνούνται να τις επισκευάσουν. Για πρώτη φορά, η κυβέρνηση άρχισε επίσης να επιτρέπει σε ιδιωτικές εταιρείες να αγοράζουν και να εγκαθιστούν τα δικά τους συστήματα αεροπορικής άμυνας.
Μείωση 50% στις εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων
Οι Financial Times είχαν αναφερθεί σε στοιχεία σχετικά με τις επιθέσεις της Ουκρανίας εναντίον κρίσιμων, δύσκολα αντικαταστάσιμων εξαρτημάτων διυλιστηρίων.
Οι μαζικές επιθέσεις ουκρανικών drones εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων ξεκίνησαν εντατικά τον Αύγουστο του περασμένου έτους, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε η «Tochnyi», μια ανεξάρτητη ουκρανική ερευνητική ομάδα ανοιχτού κώδικα. Ο ρυθμός των επιθέσεων μειώθηκε κατά τους χειμερινούς μήνες, καθώς η Ουκρανία και η Ρωσία πραγματοποίησαν πολλαπλούς γύρους διαπραγματεύσεων, και στη συνέχεια επιταχύνθηκε τον Απρίλιο, πριν φτάσει σε νέο υψηλό τον φετινό Αύγουστο, σύμφωνα με τα στοιχεία της «Tochnyi».
Ο «Tango», ο διοικητής των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, δήλωσε ότι, ενώ ο ουκρανικός στρατός στοχεύει κρίσιμα στοιχεία σε διυλιστήρια από πέρυσι, έχει σημειώσει μεγαλύτερη επιτυχία με την πάροδο του χρόνου, καθώς «η ένταση των επιθέσεων έχει αυξηθεί». Ο «Tango» υπηρετεί στο 1ο Ανεξάρτητο Κέντρο Μη Επανδρωμένων Συστημάτων της Ουκρανίας, το οποίο ειδικεύεται σε επιχειρήσεις βαθιάς επίθεσης — τις ουκρανικές επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς που στοχεύουν εγκαταστάσεις της ενεργειακής και στρατιωτικής βιομηχανίας βαθιά στο εσωτερικό της Ρωσίας.
Μέχρι τα τέλη Αυγούστου του τρέχοντος έτους, το ήμισυ της συνολικής διυλιστικής ικανότητας της Ρωσίας είχε τεθεί εκτός λειτουργίας, ποσό περισσότερο από διπλάσιο από αυτό που ήταν εκτός λειτουργίας στα τέλη του 2025, σύμφωνα με την S&P Global Energy. Σύμφωνα με την S&P, στις αρχές Αυγούστου, ο όγκος των εξαγωγών διυλισμένων προϊόντων είχε μειωθεί στο μισό σε σύγκριση με τον αντίστοιχο όγκο την ίδια περίοδο του 2025.
Η εκστρατεία της Ουκρανίας έχει ενισχυθεί από την αυξανόμενη ικανότητά της να παράγει τεράστιους αριθμούς φθηνών drones και εξαρτημάτων τους, γεγονός που έχει επιτρέψει στον στρατό να αναπτύσσει μεγαλύτερα κύματα drones στις επιθέσεις, σύμφωνα με ειδικούς.
Ένα άτομο που εμπλέκεται στην εκστρατεία drones για επιθέσεις σε βάθος, το οποίο μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας επειδή δεν είχε άδεια να συζητήσει ευαίσθητα θέματα ασφάλειας, ανέφερε ότι από πέρυσι οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν διπλασιάσει τον αριθμό των drones και των παραπλανητικών μονάδων σε κάθε κύμα. Τα ομοιώματα, τα οποία δεν μεταφέρουν εκρηκτικά, συμβάλλουν στη σύγχυση των ρωσικών αμυντικών συστημάτων και τα αναγκάζουν να σπαταλούν πυρομαχικά.
«Το ποσοστό επιτυχίας των drones βασίζεται στα ομοιώματα», ανέφερε το άτομο αυτό. «Αν δεν το κάνεις αυτό, απλώς θα χάσεις αρκετά ακριβά συστήματα.» Το άτομο αρνήθηκε να σχολιάσει αν η Ουκρανία στοχεύει συγκεκριμένα μονάδες αφαλάτωσης και απόσταξης, αλλά ανέφερε ότι οι ουκρανικές δυνάμεις στοχεύουν γενικά τμήματα των διυλιστηρίων που είναι δύσκολο να επισκευαστούν.
Ο Άντράς Ράτς, ανώτερος ερευνητής στο Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, ο οποίος έχει διεξάγει έρευνα σχετικά με τις επιχειρήσεις με drones στην Ουκρανία, δήλωσε ότι ακόμη και αν μόνο το 2 έως 3 τοις εκατό των drones φτάσει στον στόχο του — ένας αριθμός που χαρακτήρισε «ρεαλιστικό» — θα προκαλέσουν σημαντικές ζημιές.
«Τα πακέτα επιθέσεων είναι απλά πολύ μεγάλα για να αμυνθεί κανείς», είπε.
Το πλεονέκτημα της Ρωσίας που έγινε μειονέκτημα
Η εκστρατεία στην Ουκρανία μετέτρεψε το μέγεθος της Ρωσίας — που ιστορικά αποτελούσε ένα από τα μεγαλύτερα στρατηγικά πλεονεκτήματά της — σε μειονέκτημα. Οι ρωσικές αμυντικές δυνάμεις εναέριας άμυνας είναι διάσπαρτες, γεγονός που τις καθιστά ανίκανες να προστατεύουν κάθε διυλιστήριο συνεχώς, σύμφωνα με ειδικούς.
Η υποστήριξη πληροφοριών από τους δυτικούς συμμάχους βοήθησε την Ουκρανία να εκμεταλλευτεί τα κενά στην αμυντική κάλυψη της Ρωσίας, σύμφωνα με ειδικούς και τον «Tango», τον διοικητή των μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Οι πληροφορίες των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών σχετικά με τις συγκεκριμένες θέσεις των ρωσικών συστημάτων αεροπορικής άμυνας και των ραντάρ υπήρξαν καθοριστικές, επιτρέποντας στους σχεδιαστές να χαράξουν διαδρομές που αποφεύγουν τον εντοπισμό, σύμφωνα με έναν ευρωπαίο αξιωματούχο ασφαλείας, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας, καθώς δεν είχε την άδεια να συζητήσει ευαίσθητα θέματα ασφαλείας. Η εν λόγω αμερικανική βοήθεια έχει αναφερθεί και στο παρελθόν. Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.
Η Ουκρανία είναι επίσης σε θέση να πραγματοποιεί επιθέσεις βαθιά στο εσωτερικό της Ρωσίας, χρησιμοποιώντας κατά καιρούς αερόστατα μεγάλου υψομέτρου για να ανυψώσει τα drones πριν από την αποστολή τους. Αυτό επιτρέπει στα drones να μεταφέρουν λιγότερο καύσιμο και περισσότερα εκρηκτικά, σύμφωνα με τον Ευρωπαίο αξιωματούχο και τη Ντέμπορα Φέιρλαμπ, ιδρυτικό μέλος της Green Flag Ventures, μιας αμερικανικής εταιρείας επιχειρηματικών κεφαλαίων που επενδύει στην ουκρανική αμυντική τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένων των drones. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει συμβάλει στη βελτίωση της ακρίβειας στόχευσης της Ουκρανίας, ανέφεραν η Φέιρλαμπ και ο Τάνγκο.
Εκτός από τις επιθέσεις εναντίον διυλιστηρίων, δεκάδες άλλες ουκρανικές επιθέσεις φέτος έχουν προκαλέσει ζημιές σε δεξαμενές αποθήκευσης καυσίμων και σε υποδομές άντλησης και αγωγών σε ολόκληρη τη χώρα, καθιστώντας τη μεταφορά καυσίμων πιο δύσκολη, την ίδια στιγμή που τα αποθέματα γίνονται όλο και πιο περιορισμένα, δήλωσε η Κριστίνα Χάργουντ, ερευνήτρια για τη Ρωσία στο Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου.
