Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ απέρριψε την προσπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ να καταργήσει το δικαίωμα απόκτησης αμερικανικής υπηκοότητας για τα παιδιά που γεννιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες, κρίνοντας ότι η κυβέρνηση Τραμπ παραβίασε διάταξη της 14ης Τροπολογίας του Συντάγματος.
- Η νομική βάση του δικαιώματος ιθαγένειας λόγω γέννησης στις ΗΠΑ πηγάζει από τη 14η Τροπολογία του Συντάγματος και επιβεβαιώθηκε με ιστορική απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου το 1898.
- Ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε την απόφαση «πολύ κακή» και δήλωσε αποφασισμένος να συνεχίσει την προσπάθειά του μέσω του Κογκρέσου, αν και η αναθεώρηση της συνταγματικής τροπολογίας απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων.
Σε μια ηχηρή απόρριψη της επιθετικής αντιμεταναστευτικής πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφάνθηκε εις βάρος της ιδιαίτερα αμφιλεγόμενης προσπάθειας του προέδρου να καταργήσει το δικαίωμα απόκτησης αμερικανικής υπηκοότητας για τα παιδιά που γεννιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι δικαστές έκριναν ότι η κυβέρνηση Τραμπ παραβίασε διάταξη της 14ης Τροπολογίας του Συντάγματος, η οποία είχε επιβεβαιωθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο πριν από 128 χρόνια.
«Τα παιδιά που γεννιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες από γονείς που βρίσκονται στη χώρα παράνομα ή προσωρινά “υπάγονται στη δικαιοδοσία” των Ηνωμένων Πολιτειών και είναι πολίτες εκ γενετής σύμφωνα με τη Ρήτρα Ιθαγένειας της 14ης Τροπολογίας», αναφέρεται στην απόφαση, απορρίπτοντας το επιχείρημα της κυβέρνησης ότι τα παιδιά μεταναστών χωρίς έγγραφα και προσωρινών επισκεπτών δεν δικαιούνται αμερικανική υπηκοότητα.
Ο Τραμπ είχε υπογράψει εκτελεστικό διάταγμα την πρώτη ημέρα της δεύτερης θητείας του, με στόχο να καταργήσει το δικαίωμα ιθαγένειας λόγω γέννησης. Η απόφαση αυτή προκάλεσε άμεσα προσφυγές, μεταξύ άλλων από Δημοκρατικούς γενικούς εισαγγελείς πολιτειών και την Αμερικανική Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών (ACLU). Η ACLU εκπροσώπησε ενώπιον του δικαστηρίου τους ενάγοντες κατά την ακροαματική διαδικασία του Απριλίου στην υπόθεση Trump v Barbara, μια συλλογική αγωγή που κατατέθηκε από γονείς παιδιών τα οποία θα επηρεάζονταν από την αλλαγή.
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστήριξε ότι η ιστορική απόφαση United States v Wong Kim Ark, που θεμελίωσε το δικαίωμα ιθαγένειας λόγω γέννησης, βασιζόταν στο ότι οι γονείς είχαν μόνιμη κατοικία («domicile») στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, ο όρος αυτός δεν περιλαμβάνεται στο κείμενο της 14ης Τροπολογίας.
Τι είναι το δικαίωμα ιθαγένειας λόγω γέννησης;
Η νομική αρχή του jus soli («δίκαιο του εδάφους») προβλέπει ότι σχεδόν κάθε άνθρωπος που γεννιέται σε αμερικανικό έδαφος αποκτά αυτομάτως την αμερικανική υπηκοότητα.
Δεκάδες χώρες εφαρμόζουν επίσης το δικαίωμα ιθαγένειας με βάση τον τόπο γέννησης, μεταξύ αυτών ο Καναδάς, το Μεξικό, η Βραζιλία και η Αργεντινή.
Αντίθετα, πολλές άλλες χώρες εφαρμόζουν την αρχή του jus sanguinis («δίκαιο του αίματος»), σύμφωνα με την οποία η υπηκοότητα καθορίζεται από την ιθαγένεια των γονέων, ανεξάρτητα από το πού γεννήθηκε το παιδί.
Ποια είναι η νομική βάση του δικαιώματος στις ΗΠΑ;
Η έννοια του jus soli προέρχεται από το αγγλικό εθιμικό δίκαιο, σύμφωνα με το οποίο όσοι γεννιούνταν στην Αγγλία θεωρούνταν φυσικοί υπήκοοι του Στέμματος.
Ωστόσο, το απεριόριστο δικαίωμα ιθαγένειας λόγω γέννησης στις Ηνωμένες Πολιτείες, το οποίο περιλαμβάνει και τους ανθρώπους έγχρωμης καταγωγής και όχι μόνο τους λευκούς Αμερικανούς, πηγάζει από το αμερικανικό Σύνταγμα.
Το 1857, το Ανώτατο Δικαστήριο, με την απόφαση Dred Scott, είχε κρίνει ότι οι Αφροαμερικανοί απόγονοι σκλάβων δεν ήταν πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά αποτελούσαν «ξεχωριστή κατηγορία προσώπων».
Για να αποκατασταθεί αυτή η αδικία, λίγο περισσότερο από μία δεκαετία αργότερα, κατά την περίοδο της Ανασυγκρότησης που ακολούθησε τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες επικύρωσαν το 1868 τη 14η Τροπολογία, κατοχυρώνοντας τα δικαιώματα των Αφροαμερικανών.
Η τροπολογία ορίζει ότι: «Όλα τα πρόσωπα που γεννιούνται ή πολιτογραφούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες και υπάγονται στη δικαιοδοσία τους, είναι πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Πολιτείας στην οποία κατοικούν».
Η διάταξη αυτή, γνωστή ως Ρήτρα Ιθαγένειας, σε συνδυασμό με σχετικούς νόμους και κανονισμούς, αποτελεί σήμερα τη νομική βάση του δικαιώματος ιθαγένειας λόγω γέννησης.
Τι έχουν αποφανθεί διαχρονικά τα αμερικανικά δικαστήρια για τα παιδιά μεταναστών;
Την εποχή που επικυρωνόταν η 14η Τροπολογία, η αμερικανική κοινωνία άρχιζε να στρέφεται εναντίον των μεταναστών και ιδιαίτερα των Κινέζων εργατών. Το Κογκρέσο προχώρησε στη θέσπιση νόμων που περιόριζαν δραστικά τη μετανάστευση από την Κίνα και δυσκόλευαν τη ζωή όσων ήδη βρίσκονταν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Γουόνγκ Κιμ Αρκ, ο οποίος είχε γεννηθεί στο Σαν Φρανσίσκο από Κινέζους μετανάστες γονείς, ταξίδεψε στην Κίνα για να επισκεφθεί την οικογένειά του. Όταν επιχείρησε να επιστρέψει στις ΗΠΑ, οι αρχές δεν του επέτρεψαν την είσοδο, υποστηρίζοντας ότι δεν ήταν Αμερικανός πολίτης.
Το Ανώτατο Δικαστήριο είχε διαφορετική άποψη. Με ιστορική απόφαση του 1898, που εξακολουθεί να αποτελεί δεσμευτικό προηγούμενο, έκρινε ότι ο Γουόνγκ Κιμ Αρκ ήταν Αμερικανός πολίτης, παρότι οι γονείς του ήταν Κινέζοι μετανάστες που δεν μπορούσαν να πολιτογραφηθούν.
Ποιοι δεν αποκτούν αμερικανική υπηκοότητα παρότι γεννιούνται στις ΗΠΑ;
Υπάρχουν ελάχιστες εξαιρέσεις στην αρχή του jus soli, κατά τις οποίες όσοι γεννιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποκτούν αυτομάτως την αμερικανική υπηκοότητα, όπως για παράδειγμα τα παιδιά διπλωματών.
Μέχρι την ψήφιση σχετικού νόμου το 1924, οι αυτόχθονες πληθυσμοί (Ιθαγενείς Αμερικανοί) εξαιρούνταν από το καθεστώς αυτό.
Το 2021, το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι όσοι γεννιούνται στην Αμερικανική Σαμόα, μη ενσωματωμένο έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών, δεν αποκτούν αυτόματα υπηκοότητα, εκτός εάν το Κογκρέσο νομοθετήσει σχετικά.
Επίσης, τα παιδιά ξένων διπλωματών ή στρατευμάτων κατοχής δεν αποκτούν αμερικανική υπηκοότητα λόγω γέννησης.
Ποιο ήταν το επιχείρημα της κυβέρνησης Τραμπ;
Το εκτελεστικό διάταγμα του Τραμπ επιχείρησε να επαναπροσδιορίσει την έννοια της 14ης Τροπολογίας, υποστηρίζοντας ότι τα παιδιά που γεννιούνται από γονείς οι οποίοι βρίσκονται παράνομα στις Ηνωμένες Πολιτείες ή διαθέτουν προσωρινό καθεστώς παραμονής, όπως τουρίστες ή ξένοι φοιτητές, δεν «υπάγονται στη δικαιοδοσία» των Ηνωμένων Πολιτειών και συνεπώς δεν δικαιούνται αμερικανική υπηκοότητα.
Το διάταγμα επιχειρούσε να περιορίσει την απόδοση υπηκοότητας μόνο στα παιδιά Αμερικανών πολιτών ή νόμιμων μόνιμων κατοίκων που είχαν αποκτήσει μόνιμη κατοικία («domicile») στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει το δικαίωμα ιθαγένειας λόγω γέννησης «απάτη» που «εκμεταλλεύεται» τους Αμερικανούς φορολογουμένους, επιτρέποντας στους παράτυπους μετανάστες να επωφελούνται από το κοινωνικό κράτος.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των προφορικών αγορεύσεων στην υπόθεση Trump v Barbara, ο δικηγόρος της κυβέρνησης παραδέχθηκε ότι «κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα» πόσο μεγάλο είναι το φαινόμενο του λεγόμενου «τουρισμού τοκετών».
Το αντιμεταναστευτικό think tank Center for Immigration Studies εκτιμά ότι κάθε χρόνο γεννιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες από 20.000 έως 26.000 παιδιά γυναικών που βρίσκονται στη χώρα με τουριστική βίζα. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1% των συνολικών γεννήσεων στις ΗΠΑ.
Τι ανέφερε η πλειοψηφία του Ανώτατου Δικαστηρίου;
Τη γνώμη της πλειοψηφίας συνέταξε ο πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστηρίου, Τζον Ρόμπερτς. Μαζί του συντάχθηκαν οι φιλελεύθερες δικαστές Σόνια Σοτομαγιόρ, Έλενα Κέιγκαν και Κετάντζι Μπράουν Τζάκσον, καθώς και η συντηρητική δικαστής Έιμι Κόνεϊ Μπάρετ.
Ο συντηρητικός δικαστής Μπρετ Κάβανο συμφώνησε με το αποτέλεσμα της απόφασης, αλλά διατύπωσε εν μέρει διαφορετικό σκεπτικό.
Η απόφαση της πλειοψηφίας αναλύει την έννοια της ιθαγένειας, από το αγγλικό εθιμικό δίκαιο και τη δουλεία έως τη χειραφέτηση και τις προσπάθειες υπονόμευσης της ιδιότητας του πολίτη, όπως ο Νόμος περί Αποκλεισμού των Κινέζων.
Ο Ρόμπερτς έγραψε ότι η «αποτρόπαιη» απόφαση Dred Scott είχε στερήσει την υπηκοότητα από τους μαύρους Αμερικανούς, υποστηρίζοντας ότι «το αίμα και όχι το έδαφος» καθορίζει την ιθαγένεια. Η 14η Τροπολογία ανέτρεψε εκείνη την απόφαση και το Ανώτατο Δικαστήριο επιβεβαίωσε εκ νέου την ισχύ της.
«Η ιδιότητα του πολίτη, τότε και σήμερα, ήταν το δικαίωμα να έχει κανείς δικαιώματα, να συμμετέχει ελεύθερα στην πολιτική μας κοινότητα», αναφέρεται στην απόφαση. «Οι συντάκτες της 14ης Τροπολογίας επέκτειναν αυτή την υπόσχεση σε “κάθε ελεύθερο άνθρωπο που γεννιέται σε αυτή τη χώρα”. Σήμερα τηρούμε αυτή την υπόσχεση.»
Στη σύμφωνη γνώμη της, η δικαστής Κετάντζι Μπράουν Τζάκσον έγραψε ότι οι «οικουμενικοί στόχοι» της 14ης Τροπολογίας «θα έπρεπε να σημαίνουν οριστικό τέλος σε τέτοιου είδους ισχυρισμούς, που επιχειρούν να μετατρέψουν τη γενεαλογική καταγωγή σε κριτήριο του δικαιώματος υπηκοότητας λόγω γέννησης».
«Η Αμερική που αναγεννήθηκε μέσα από τα ερείπια του Εμφυλίου Πολέμου απλώς δεν αποδέχεται ένα τόσο άνισο αποτέλεσμα», έγραψε. «Ευτυχώς, η πλειοψηφία του Δικαστηρίου το θυμήθηκε σήμερα και διαφύλαξε για ακόμη μία φορά τη θεμελιώδη αρχή πάνω στην οποία οικοδομήθηκε το έθνος μας: ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι.»
Τι υποστήριξαν οι διαφωνούντες δικαστές;
Οι συντηρητικοί δικαστές Κλάρενς Τόμας, Σάμιουελ Αλίτο και Νιλ Γκόρσατς κατέθεσαν μειοψηφικές γνώμες.
Οι συνολικές γνώμες στην απόφαση εκτείνονται σε 194 σελίδες, εκ των οποίων σχεδόν οι 90 αποτελούν τη διαφωνία του Τόμας, τη μεγαλύτερη που έχει συντάξει κατά τη διάρκεια της θητείας του.
Ο Τόμας υποστήριξε ότι οι Αφροαμερικανοί δικαιούνταν υπηκοότητα επειδή ήταν Αμερικανοί χωρίς άλλη πατρίδα ή άλλη εθνική αφοσίωση.
«Το ίδιο δεν μπορεί να ειπωθεί για τα παιδιά προσωρινών αλλοδαπών επισκεπτών», έγραψε. «Οι προσωρινοί αλλοδαποί επισκέπτες συνδέονται με τη χώρα προέλευσής τους, δεν έχουν αντίστοιχους δεσμούς με τις Ηνωμένες Πολιτείες και δεν θα καλούνταν να πολεμήσουν για τη χώρα σε περίπτωση πολέμου.»
Ο Κάβανο, στη μερική σύμφωνη γνώμη του, ανέφερε ότι κατά την άποψή του το εκτελεστικό διάταγμα του Τραμπ δεν παραβιάζει τη 14η Τροπολογία, αλλά παραβιάζει ομοσπονδιακό νόμο. Όπως έγραψε, το Κογκρέσο θα μπορούσε να τροποποιήσει τη σχετική νομοθεσία ή να θεσπίσει νέο νόμο που θα προβλέπει εξαιρέσεις για τα παιδιά γονέων χωρίς μόνιμο νόμιμο καθεστώς παραμονής.
Ο Αλίτο χαρακτήρισε την απόφαση «μία από τις σημαντικότερες στην ιστορία του Δικαστηρίου», αλλά εκτίμησε ότι «το Δικαστήριο έκανε σοβαρό λάθος».
Αναφέρθηκε στο φαινόμενο του «τουρισμού τοκετών» και υποστήριξε ότι η 14η Τροπολογία παρέχει υπηκοότητα μόνο στα παιδιά που «οφείλουν αποκλειστική πίστη στις Ηνωμένες Πολιτείες». Υποστήριξε επίσης ότι μια τέτοια ερμηνεία δεν θα απαιτούσε να ανατραπούν οι ζωές των παιδιών που έχουν γεννηθεί στις ΗΠΑ από γονείς χωρίς νόμιμη παραμονή.
Όπως και ο Κάβανο, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νομοθετικής παρέμβασης από το Κογκρέσο.
«Ορισμένα από τα μέλη αυτής της ομάδας ζουν εδώ επί χρόνια και έχουν ισχυρό ηθικό επιχείρημα υπέρ της παραμονής τους στη χώρα όπου μεγάλωσαν», έγραψε ο Αλίτο. «Το Κογκρέσο μπορεί και πρέπει να αντιμετωπίσει την κατάστασή τους. Η 14η Τροπολογία καθορίζει ποιοι πρέπει να είναι πολίτες, αλλά δεν καθορίζει ποιοι μπορούν να γίνουν πολίτες με πράξη του Κογκρέσου.»
Τι αναμένεται να κάνει τώρα ο Τραμπ;
Ο Τραμπ χαρακτήρισε την απόφαση της Τρίτης «πολύ κακή», αλλά εμφανίστηκε αποφασισμένος να συνεχίσει την προσπάθειά του, δηλώνοντας: «Μπορούμε εύκολα να το διορθώσουμε μέσω του Κογκρέσου, με νομοθεσία.»
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social έγραψε:
«Το Κογκρέσο πρέπει να ξεκινήσει ΑΜΕΣΑ τις διαδικασίες για τον τερματισμό της ακριβής και άδικης για τη χώρα μας ιθαγένειας λόγω γέννησης.»
Ωστόσο, η αναθεώρηση μιας συνταγματικής τροπολογίας απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα του Κογκρέσου ή σύγκληση συνταγματικής συνέλευσης από τα δύο τρίτα των πολιτειών, μια διαδικασία πολύ δυσκολότερη από την απλή ψήφιση ενός νόμου.
Για τον λόγο αυτό, ο Τραμπ πιέζει πλέον το Κογκρέσο να θεσπίσει νέα νομοθεσία που θα προβλέπει εξαιρέσεις στο δικαίωμα ιθαγένειας λόγω γέννησης για τα παιδιά γονέων που δεν διαθέτουν μόνιμο νόμιμο καθεστώς παραμονής στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, οποιοδήποτε σχετικό νομοσχέδιο θα πρέπει να ξεπεράσει και το όριο των 60 ψήφων που απαιτείται για την υπέρβαση του φαινόμενου του filibuster στη Γερουσία, ένα εμπόδιο που έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα δύσκολο να ξεπεραστεί για βαθιά διχαστικά νομοσχέδια κατά τη δεύτερη θητεία του Τραμπ.