Μία ακόμα κρίση, αυτή στη Μέση Ανατολή, καλείται να διαχειριστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, που ήδη έχει δει τις αντοχές της να δοκιμάζονται στο μέτωπο του πολέμου στην Ουκρανία και στην προσπάθεια εξισορρόπησης των σχέσεων της γηραιάς ηπείρου με τον Ντόναλντ Τραμπ, σχέσεις που βρίσκονται σε τεντωμένο σχοινί. Μόνο που αυτή τη φορά, η Ε.Ε., βρίσκεται αντιμέτωπη με μία σύγκρουση, στην οποία διαθέτει πολύ λιγότερα εργαλεία πίεσης στα χέρια της.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα προεδρεύσει σήμερα σε έκτακτη συνεδρίαση των Ευρωπαίων επιτρόπων, καθώς η σύγκρουση με το Ιράν βαθαίνει και μετά την αδυναμία των 27 υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ να συμφωνήσουν σε μια κοινή δήλωση. Η ΕΕ πέρασε σε κατάσταση διαχείρισης κρίσεων, συγκαλώντας έκτακτες συνεδριάσεις την Κυριακή και σχεδιάζοντας μια σειρά από έκτακτα συμβούλια. Η Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με το δύσκολο εγχείρημα της διαμόρφωσης μιας συνεκτικής εξωτερικής πολιτικής για μια περιοχή όπου η επιρροή της είναι περιορισμένη, ενώ παράλληλα καλείται να διαχειριστεί προκλήσεις σε πολλαπλά μέτωπα, εντός και εκτός των συνόρων της.
Η προειδοποίηση από τις δυνάμεις της E3
Με τους ηγέτες της λεγόμενης ομάδας E3 (Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο) να εκδίδουν το βράδυ της Κυριακής μια πολύ σκληρότερη ανακοίνωση από αυτή που κατάφερε να συμφωνήσει η ΕΕ λίγες ώρες νωρίτερα, το περιστατικό υπογραμμίζει ένα ευρύτερο φαινόμενο: Καθώς οι παγκόσμιες κρίσεις πολλαπλασιάζονται -από τον πόλεμο στην Ουκρανία έως τις ανανεωμένες διατλαντικές εντάσεις υπό τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ- το ευρωπαϊκό μπλοκ δυσκολεύεται να μιλήσει με μία ενιαία φωνή.
Προτεραιότητα της ΕΕ είναι «να διασφαλίσει την προστασία των αμάχων και την αποκλιμάκωση της κατάστασης, καθώς και να εγγυηθεί ότι ο ιρανικός λαός θα μπορέσει να εκφράσει τη βούλησή του – διατηρώντας παράλληλα την ακλόνητη υποστήριξη προς την Ουκρανία και τη συνεχή πίεση προς τη Ρωσία», δήλωσε στο Politico η υπουργός Εξωτερικών της Λετονίας, Μπάιμπα Μπράζε.
Κόκκινος συναγερμός στην Ε.Ε. και πυρετός συσκέψεων
Η έκτακτη συνάντηση του Κολεγίου Ασφαλείας για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, που πραγματοποιείται τη Δευτέρα στις Βρυξέλλες, συμπίπτει με μια προγραμματισμένη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο.
Οι εξελίξεις αυτές έρχονται μετά από δύο ημέρες σφοδρών βομβαρδισμών ιρανικών πόλεων από τις δυνάμεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, με στόχο την ανατροπή του καθεστώτος. Οι αεροπορικές επιθέσεις είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, γεγονός που ώθησε την Τεχεράνη να εξαπολύσει αντεπιθέσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
«Ο κίνδυνος επίθεσης στην Κύπρο», την πλησιέστερη χώρα της ΕΕ στην περιοχή, είναι «υψηλός», σύμφωνα με αξιωματούχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που επικαλείται το Politico και ο οποίος ενημερώθηκε για την κατάσταση και θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του λόγω της κρισιμότητας του ζητήματος.
Σημειώνεται ότι η συγκεκριμένη τοποθέτηση έγινε λίγο πριν από την πτώση στρατιωτικού drone στη βρετανική στρατιωτική βάση στο Ακρωτήρι, στην Κύπρο, στην οποία εξάλλου αναφέρθηκε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με ανάρτησή της στο Χ, λέγοντας πως συνομίλησε με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, ο οποίος την ενημέρωσε για το «μεμονωμένο περιστατικό», όπως ανέφερε. «Αν και η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ήταν ο στόχος, θέλω να είμαι σαφής: στέκουμε συλλογικά, σταθερά και κατηγορηματικά στο πλευρό των κρατών μελών μας απέναντι σε οποιαδήποτε απειλή» τόνισε η Ούρσουλα φον Ντερ Λάιεν .
Η Κύπρος, η οποία ασκεί επίσης την εναλλασσόμενη προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, συγκάλεσε συνάντηση του μηχανισμού Ολοκληρωμένης Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων (IPCR) για την Τρίτη. Στη συνάντηση αυτή θα συμμετάσχουν τα θεσμικά όργανα του μπλοκ και τα κράτη μέλη για να εξετάσουν θέματα εσωτερικής ασφάλειας, εμπορικών ροών και ενεργειακού εφοδιασμού. Πρόκειται για ένα σχήμα που έχει επιστρατευτεί στο παρελθόν για την πανδημία Covid, τη μεταναστευτική κρίση και το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία.
Επιπλέον, δύο αξιωματούχοι με γνώση των συζητήσεων ανέφεραν στο Politico ότι διοργανώνεται αυτή την εβδομάδα συνάντηση των κορυφαίων διπλωματών της ΕΕ με τους υπουργούς Εξωτερικών των χωρών του Κόλπου.
«Πρέπει να γίνονται έκτακτες συνεδριάσεις παντού και συνεχώς», ανέφερε στο ίδιο μέσο ανώτερος διπλωμάτης από την περιοχή, υπογραμμίζοντας την επιτακτική ανάγκη να υιοθετήσει η ΕΕ γρήγορα μια ισχυρή θέση. «Πρόκειται για ένα σημείο καμπής για τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ».
Ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Φρίντριχ Μερτς και ο Κιρ Στάρμερ -οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου- ανέφεραν το βράδυ της Κυριακής ότι θα «λάβουν μέτρα για την υπεράσπιση των συμφερόντων μας και των συμμάχων μας στην περιοχή, πιθανώς επιτρέποντας την απαραίτητη και ανάλογη αμυντική δράση για την καταστροφή της ικανότητας του Ιράν να εκτοξεύει πυραύλους και drones από την πηγή τους». Θα «συνεργαστούν με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους στην περιοχή για το θέμα αυτό».
Λίγο πριν από αυτό, η ΕΕ είχε εκδώσει μια προσεκτικά ισορροπημένη δήλωση, αφού οι 27 υπουργοί Εξωτερικών πραγματοποίησαν μια βιντεοκλήση διάρκειας δυόμισι ωρών. Κάλεσαν για «πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου», προέτρεψαν το Ιράν να σταματήσει την ανάπτυξη του πυραυλικού του προγράμματος, τόνισαν την ανάγκη αποκατάστασης της περιφερειακής ασφάλειας και εξέφρασαν την υποστήριξή τους στις «θεμελιώδεις ελευθερίες» του ιρανικού λαού.
Το κύριο σημείο τριβής των Ευρωπαίων
Ένα κύριο σημείο τριβής κατά τη διάρκεια της συνομιλίας των υπουργών Εξωτερικών ήταν το αν η αναφορά στο «διεθνές δίκαιο» θα μπορούσε να εκληφθεί ως κριτική προς τον Τραμπ και την ισραηλινή κυβέρνηση, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που ήταν παρόντες ή ενημερώθηκαν για τη συνάντηση.
Πάνω σε αυτό το ζήτημα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίζονται δημόσια διχασμένοι. Ο Πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, καταδίκασε τα πλήγματα ΗΠΑ-Ισραήλ, προειδοποιώντας ότι ενέχουν τον κίνδυνο να επιφέρουν μια «πιο αβέβαιη και εχθρική διεθνή τάξη». Αντίθετα, ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε την Κυριακή ότι δεν είναι «η ώρα να κάνουμε κηρύγματα στους εταίρους και τους συμμάχους μας», προσθέτοντας πως «μοιραζόμαστε πολλούς από τους στόχους τους, χωρίς όμως να είμαστε σε θέση να τους επιτύχουμε οι ίδιοι».
Τελικά, όλες οι χώρες ενέκριναν την κοινή δήλωση, με την ΕΕ να δηλώνει ότι θα λάβει «όλα τα απαραίτητα μέτρα» για την προστασία των πολιτών της που έχουν εμπλακεί στη σύγκρουση.
Νωρίτερα την Κυριακή, οι πρεσβευτές των κυβερνήσεων του μπλοκ δεν είχαν καταφέρει να καταλήξουν σε συναίνεση επί του κειμένου, όπως δήλωσαν στο Politico τρεις Ευρωπαίοι διπλωμάτες με γνώση των διαπραγματεύσεων, ενώ δύο εξ αυτών ανέφεραν ότι η Ουγγαρία αρνήθηκε να το προσυπογράψει. Η ουγγρική αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες αρνήθηκε να σχολιάσει.
Αντίθετα, η Βουδαπέστη χρησιμοποίησε τις συνομιλίες για να εκφράσει τα παράπονά της για το άσχετο θέμα της υποστήριξης της ΕΕ προς την Ουκρανία, εγείροντας το ζήτημα ενός κατεστραμμένου αγωγού που μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο στην Κεντρική Ευρώπη. Η Ουγγαρία κατηγορεί εδώ και εβδομάδες την Ουκρανία ότι τον διατηρεί εκτός λειτουργίας, μπλοκάροντας ως αποτέλεσμα ένα δάνειο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς το Κίεβο.
Οι πρέσβεις της ΕΕ επικεντρώθηκαν την Κυριακή στο πώς η κρίση θα επηρεάσει την ασφάλεια των Ευρωπαίων στην περιοχή, καθώς και στις επιπτώσεις για το μπλοκ εάν συνεχιστούν οι μάχες, σύμφωνα με διπλωμάτη της ΕΕ.
Μεταξύ των θεμάτων που συζητήθηκαν ήταν ο αντίκτυπος στην εναέρια και θαλάσσια κυκλοφορία, ιδίως εάν κλείσει το βασικό Στενό του Ορμούζ. Το στενό, το οποίο βρίσκεται εν μέρει σε ιρανικά χωρικά ύδατα, είναι μια βασική ναυτιλιακή οδός μέσω της οποίας διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.