Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Το υψηλό ενεργειακό κόστος και η ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ βρέθηκαν στο επίκεντρο της ομιλίας της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία προανήγγειλε μέτρα άμεσης ανακούφισης και μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις.
- Η Πρόεδρος της Κομισιόν υπογράμμισε ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί μία ενιαία λύση για ολόκληρη την ΕΕ, λόγω των διαφορών στα ενεργειακά μείγματα, ενώ η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο έχει μειωθεί από 45% σε 12%.
- Μακροπρόθεσμα, η ΕΕ στοχεύει στη μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα και στην ανάπτυξη καθαρής ενέργειας, με επείγουσες επενδύσεις στα δίκτυα και διπλασιασμό του μεριδίου ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική κατανάλωση έως το 2040.
Το υψηλό ενεργειακό κόστος και οι τρόποι με τους οποίους η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να περιορίσει την ενεργειακή της εξάρτηση βρέθηκαν στο επίκεντρο της ομιλίας της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο. Η Πρόεδρος της Κομισιόν προανήγγειλε μέτρα για την άμεση ανακούφιση πολιτών και επιχειρήσεων, αλλά και παρεμβάσεις με μεγαλύτερο ορίζοντα, με έμφαση στις επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια και δίκτυα.
Στη συζήτηση ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 15ης και 16ης Οκτωβρίου, η κ. φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι οι ενεργειακές πιέσεις δεν είναι ίδιες σε όλα τα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να εφαρμοστεί μία ενιαία λύση για ολόκληρη την ΕΕ.
Αυξήσεις σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο
Όπως ανέφερε, από το τέλος Φεβρουαρίου η τιμή του φυσικού αερίου έχει αυξηθεί κατά 140%, ενώ οι τιμές του πετρελαίου κίνησης έχουν διπλασιαστεί. Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με την ίδια, μεταφράζεται σε επιπλέον κόστος 100 δισ. ευρώ για την Ευρώπη, χωρίς να έχει εισαχθεί ούτε ένα επιπλέον μόριο ενέργειας.
Η άνοδος των τιμών ασκεί έντονη πίεση στις επιχειρήσεις και επιβαρύνει τα νοικοκυριά, ιδιαίτερα ενόψει του χειμώνα. Η Πρόεδρος της Επιτροπής σημείωσε, πάντως, ότι η ΕΕ έχει ήδη περιορίσει σημαντικά την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, από 45% το 2022 σε 12% σήμερα, με στόχο το ποσοστό να μηδενιστεί έως το τέλος του έτους.
Παράλληλα, περισσότερο από το 70% της ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ προέρχεται πλέον από καθαρές πηγές. Η κατεύθυνση που περιέγραψε η κ. φον ντερ Λάιεν είναι διπλή: άμεση στήριξη απέναντι στις σημερινές πιέσεις και, ταυτόχρονα, αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων που αφήνουν την Ευρώπη εκτεθειμένη στις διεθνείς αγορές ορυκτών καυσίμων.
Διαφορετικά εργαλεία για κάθε κράτος μέλος
Η Πρόεδρος της Κομισιόν στάθηκε ιδιαίτερα στις διαφορές που παρουσιάζουν τα ενεργειακά μείγματα των κρατών μελών. Όπως εξήγησε, το κόστος της μεγαβατώρας μπορεί να φτάνει περίπου τα 145 ευρώ σε μια χώρα όπου η ηλεκτροπαραγωγή επηρεάζεται περισσότερο από το φυσικό αέριο, ενώ σε άλλη χώρα μπορεί να περιορίζεται στα 70 ευρώ, χάρη στη μεγαλύτερη συμμετοχή της πυρηνικής ενέργειας και των ανανεώσιμων πηγών.
Με βάση αυτή τη διαφοροποίηση, υπογράμμισε ότι δεν υπάρχει μία λύση που να μπορεί να εφαρμοστεί ομοιόμορφα σε ολόκληρη την ΕΕ. Αντίθετα, τα κράτη μέλη χρειάζονται διαφορετικά εργαλεία και μεγαλύτερη ευελιξία, ανάλογα με τις ανάγκες και το ενεργειακό τους μείγμα.
Στο επίπεδο της στήριξης των πολιτών, η κ. φον ντερ Λάιεν τάχθηκε υπέρ στοχευμένων παρεμβάσεων και όχι οριζόντιων μέτρων, ώστε η βοήθεια να κατευθύνεται κυρίως στα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες. Ως παραδείγματα ανέφερε τη Γαλλία και τη Ρουμανία, όπου εφαρμόζονται ενεργειακά κουπόνια για οικογένειες χαμηλού εισοδήματος.
Στο μεταξύ, σε επίπεδο προσφοράς, η G7 συμφώνησε να διαθέσει 100 εκατ. βαρέλια ντίζελ και αργού πετρελαίου, με στόχο τη σταθεροποίηση των διεθνών τιμών. Η ΕΕ θα παρατείνει επίσης για έναν ακόμη χρόνο την ευελιξία που αφορά τους εξαγωγείς σε σχέση με το μεθάνιο, ενώ θα ξεκινήσει στρατηγικό διάλογο με τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια, προκειμένου να περιοριστεί το κόστος και να διασφαλιστούν οι αναγκαίες προμήθειες, μεταξύ άλλων και για τον τομέα της άμυνας.
Παράλληλα, ανακοινώθηκε η δημιουργία νέας ομάδας δράσης για τη συγκέντρωση της ενεργειακής ζήτησης. Στόχος είναι να περάσει η ΕΕ από την απλή αντιστοίχιση αγοραστών και πωλητών σε πιο οργανωμένες κοινές προμήθειες, μέσω ενός φορέα της αγοράς που θα πραγματοποιεί αγορές ενέργειας για λογαριασμό των κρατών μελών.
Επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια και δίκτυα
Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, η Πρόεδρος της Κομισιόν έθεσε ως βασική προτεραιότητα τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και την περαιτέρω ανάπτυξη καθαρής ενέργειας που παράγεται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παρότι η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές αυξάνεται, σημαντικό μέρος της νέας δυναμικότητας δεν έχει ακόμη συνδεθεί με τα δίκτυα. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί αναγκαίες τις επείγουσες επενδύσεις στα ευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα, ώστε η καθαρή ενέργεια να μπορεί να μεταφέρεται στις περιοχές όπου υπάρχει ζήτηση.
Παράλληλα, η ΕΕ επιδιώκει να αυξήσει σημαντικά τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας. Το Σχέδιο Δράσης για την Ηλεκτροδότηση προβλέπει τον διπλασιασμό του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική κατανάλωση έως το 2040. Σύμφωνα με την κ. φον ντερ Λάιεν, η επίτευξη αυτού του στόχου θα μπορούσε να περιορίσει τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων κατά 260 δισ. ευρώ ετησίως.
Η Επιτροπή αναμένεται τους επόμενους μήνες να παρουσιάσει συγκεκριμένα μέτρα για την προώθηση της ηλεκτροδότησης. Η λογική πίσω από τον σχεδιασμό είναι ότι κάθε μονάδα καθαρής ενέργειας που παράγεται και καταναλώνεται στην Ευρώπη, μειώνει την ανάγκη εισαγωγών από ασταθείς διεθνείς αγορές.
Τέλος, αναφερόμενη στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, η Πρόεδρος της Κομισιόν προειδοποίησε ότι μεγάλες περικοπές θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Για τη χρηματοδότηση των αυξημένων αναγκών, έθεσε στο τραπέζι την ανάγκη για νέους ίδιους πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.