Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Η νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές φέρνει τον Ντόναλντ Τραμπ αντιμέτωπο με ένα αντίπαλο Κογκρέσο, διαθέτει ωστόσο το ισχυρό όπλο του προεδρικού βέτο για να εμποδίζει νομοθετικές πρωτοβουλίες.
- Αν και πριν τις κάλπες προειδοποιούσε ότι θα μετατρεπόταν σε «κύριο Βέτο» («Mr Veto»), μετά το εκλογικό αποτέλεσμα εμφανίστηκε πιο διαλλακτικός, δηλώνοντας πρόθυμος για συνεργασία.
- Το Κογκρέσο μπορεί να παρακάμψει το προεδρικό βέτο εφόσον τα δύο τρίτα των μελών σε καθένα από τα δύο σώματα υπερψηφίσουν εκ νέου το νομοσχέδιο.
Η σαρωτική νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ φέρνει τον Ντόναλντ Τραμπ αντιμέτωπο με ένα Κογκρέσο που θα ελέγχεται από την αντίπαλη παράταξη. Ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος εξακολουθεί να διαθέτει ένα ισχυρό όπλο για να εμποδίζει την εφαρμογή νομοθετικών πρωτοβουλιών με τις οποίες διαφωνεί: το προεδρικό βέτο.
Όπως εξηγεί το BBC, ο Τραμπ έχει στείλει αντιφατικά μηνύματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο σκοπεύει να συνεργαστεί με το νέο Κογκρέσο, μετά την απώλεια τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας από τους Ρεπουμπλικανούς.
Πριν κλείσουν οι κάλπες την Τρίτη (3/11), ο Αμερικανός πρόεδρος είχε προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση επικράτησης των Δημοκρατικών, θα μετατρεπόταν σε «κύριο Βέτο» («Mr Veto»), αξιοποιώντας τη συνταγματική του εξουσία να αρνείται την υπογραφή νομοσχεδίων που εγκρίνει το Κογκρέσο.
Ωστόσο, όταν έγινε σαφής η έκταση της ήττας των Ρεπουμπλικανών, ο Τραμπ εμφανίστηκε πιο διαλλακτικός, δηλώνοντας πρόθυμος να συνεργαστεί με τους πολιτικούς του αντιπάλους για την επίτευξη συμφωνιών.
Πώς λειτουργεί το προεδρικό βέτο και πότε μπορεί να παρακαμφθεί
Στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα, η έγκριση ενός νομοσχεδίου από το Κογκρέσο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτό τίθεται σε ισχύ.
Αφού εγκριθεί από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, το νομοσχέδιο αποστέλλεται στον πρόεδρο των ΗΠΑ, ο οποίος μπορεί να το υπογράψει ή να ασκήσει βέτο, αρνούμενος να το εγκρίνει.
Αυτό σημαίνει ότι ο Τραμπ μπορεί να εμποδίσει την εφαρμογή νομοθετικών πρωτοβουλιών των Δημοκρατικών, ακόμη και εάν αυτές έχουν εξασφαλίσει την πλειοψηφία και στα δύο σώματα του Κογκρέσου.
Η προεδρική εξουσία, ωστόσο, δεν είναι απεριόριστη.
Όπως επισημαίνει το BBC, το αμερικανικό Σύνταγμα προβλέπει τη δυνατότητα παράκαμψης του προεδρικού βέτο, εφόσον το Κογκρέσο συγκεντρώσει την απαιτούμενη αυξημένη πλειοψηφία.
Συγκεκριμένα, εάν τα δύο τρίτα των μελών που ψηφίζουν σε καθένα από τα δύο σώματα υπερψηφίσουν εκ νέου το νομοσχέδιο, το προεδρικό βέτο ακυρώνεται και το νομοσχέδιο μπορεί να γίνει νόμος χωρίς την έγκριση του προέδρου.
Η διαδικασία αυτή αποτελεί μία από τις βασικές εγγυήσεις του αμερικανικού πολιτεύματος, καθώς εμποδίζει οποιαδήποτε πλευρά να συγκεντρώνει ανεξέλεγκτη εξουσία.
Πώς ελέγχουν η μία την άλλη οι τρεις εξουσίες στις ΗΠΑ
Το αμερικανικό πολιτικό σύστημα βασίζεται στη διάκριση της εξουσίας σε τρεις κλάδους: τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική.
Η εκτελεστική εξουσία, επικεφαλής της οποίας βρίσκεται ο πρόεδρος, έχει την ευθύνη για την εφαρμογή των νόμων και τη λειτουργία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Παράλληλα, ο πρόεδρος μπορεί να ασκεί βέτο στα νομοσχέδια και να προτείνει τον διορισμό ομοσπονδιακών δικαστών.
Η νομοθετική εξουσία ασκείται από το Κογκρέσο, δηλαδή τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία. Εκτός από την ψήφιση νόμων, το Κογκρέσο διαθέτει σημαντικές αρμοδιότητες στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό και στις δημόσιες δαπάνες.
Επιπλέον, η Γερουσία καλείται να εγκρίνει τους προεδρικούς διορισμούς ομοσπονδιακών δικαστών, ενώ το Κογκρέσο μπορεί να παρακάμψει το προεδρικό βέτο με την απαιτούμενη πλειοψηφία.
Τέλος, η δικαστική εξουσία, μέσω των ομοσπονδιακών δικαστηρίων, μπορεί να κρίνει αντισυνταγματικούς νόμους ή πράξεις της εκτελεστικής εξουσίας, ελέγχοντας κατά πόσο συμβαδίζουν με το αμερικανικό Σύνταγμα.
Πρόκειται για το σύστημα των λεγόμενων checks and balances, δηλαδή των θεσμικών ελέγχων και αντιβάρων, το οποίο διασφαλίζει ότι καμία από τις τρεις εξουσίες δεν μπορεί να λειτουργεί εντελώς ανεξάρτητα από τις άλλες.
Η νέα πρόκληση για τον Λευκό Οίκο
Με τους Δημοκρατικούς να αποκτούν τον έλεγχο του Κογκρέσου, ο Τραμπ θα πρέπει πλέον να αντιμετωπίσει μια νομοθετική εξουσία που δεν θα βρίσκεται υπό τον έλεγχο του κόμματός του.
Η απειλή του να χρησιμοποιεί συστηματικά το προεδρικό βέτο δείχνει έναν από τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αντισταθεί στη νομοθετική ατζέντα των πολιτικών του αντιπάλων.
Από την άλλη πλευρά, η μεταγενέστερη δήλωσή του ότι είναι πρόθυμος να συνάψει συμφωνίες αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο διακομματικών συμβιβασμών.
Το ερώτημα είναι εάν η νέα πολιτική πραγματικότητα θα οδηγήσει σε συνεργασία μεταξύ Λευκού Οίκου και Κογκρέσου ή σε μια περίοδο συνεχών νομοθετικών αντιπαραθέσεων, με το προεδρικό βέτο στο επίκεντρο.