Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Αμερικανοί αξιωματούχοι έθεσαν κατά τη διάρκεια των πρόσφατων διαπραγματεύσεων το ερώτημα εάν η Ουκρανία θα ήταν πρόθυμη να αποσύρει τις στρατιωτικές της δυνάμεις από το Ντονμπάς με αντάλλαγμα την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, όπως αποκάλυψε ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
- Ο Ζελένσκι επισήμανε ότι οποιοδήποτε πακέτο συνδυάζει ένταξη στο ΝΑΤΟ, εγγυήσεις ασφαλείας και χρηματοδότηση ανασυγκρότησης θα τεθεί απευθείας σε δημοψήφισμα, τονίζοντας ωστόσο ότι δεν πρόκειται να αναγνωρίσει νομικά τα κατεχόμενα εδάφη ως ρωσικά.
- Παράλληλα, ο Ουκρανός Πρόεδρος προειδοποίησε τους διαπραγματευτές των ΗΠΑ ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν είναι δυνατόν να γίνει πιστευτός, υποστηρίζοντας ότι εκμεταλλεύεται τη διπλωματική διαμεσολάβηση για να παρατείνει τον πόλεμο.
Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων φαίνεται πως έχει πέσει μια από τις πιο ακανθώδεις προτάσεις για το μέλλον της Ουκρανίας, καθώς, σύμφωνα με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι της κυβέρνησης Τραμπ διερεύνησαν το ενδεχόμενο αποχώρησης των ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς, με αντάλλαγμα την ένταξη της χώρας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.
Η πρόταση των ΗΠΑ για το Ντονμπάς και η απάντηση του Κιέβου
Αμερικανοί αξιωματούχοι έθεσαν κατά τη διάρκεια των πρόσφατων διαπραγματεύσεων το ερώτημα εάν η Ουκρανία θα ήταν πρόθυμη να αποσύρει τις στρατιωτικές της δυνάμεις από την περιοχή του Ντονμπάς με αντάλλαγμα την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, όπως αποκάλυψε ο Ουκρανός Πρόεδρος μιλώντας σε δημοσιογράφους.
Ο Ζελένσκι, σύμφωνα με την Kyiv Post, δήλωσε ότι οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ έθιξαν το ζήτημα για πρώτη φορά κατά τον τελευταίο διπλωματικό γύρο.
Σημειώνεται ότι οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ ταξίδεψαν στην ιρλανδική πρωτεύουσα, Δουβλίνο, την Πέμπτη για να συναντηθούν με τον Ζελένσκι, έπειτα από έναν γύρο συνομιλιών με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα, την προηγούμενη ημέρα.
Το Κίεβο επιδιώκει εδώ και καιρό την ένταξή του στη στρατιωτική συμμαχία ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία προκειμένου να αποτραπούν μελλοντικές απειλές, ενώ η Ρωσία έχει διαμηνύσει ότι η παρουσία ενός ακόμη μέλους του ΝΑΤΟ στα σύνορά της δεν είναι αποδεκτή.
Παρά το γεγονός ότι το Κίεβο διατηρεί σταθερά τη θέση ότι δεν θα υποχωρήσει ούτε θα παραχωρήσει ουκρανική γη, ο Ζελένσκι επισήμανε ότι οποιοδήποτε συγκεκριμένο πακέτο συνδυάζει την ένταξη στο ΝΑΤΟ, δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας και χρηματοδότηση ανασυγκρότησης θα υποβληθεί απευθείας στους ουκρανικούς πολίτες προς εξέταση.
«Αν η αμερικανική πλευρά μας το επιβεβαιώσει αυτό μαζί με άλλους συναδέλφους στο ΝΑΤΟ, τότε θα ρωτήσω τη γνώμη της κοινωνίας μας: το αποδεχόμαστε ή δεν το αποδεχόμαστε; Δεν έχω το δικαίωμα να μην το κάνω αυτό κατά την κρίση μου. Χρειάζονται όμως συγκεκριμένα στοιχεία, τα οποία δεν υπάρχουν ακόμη, και όλα αυτά βρίσκονται υπό συζήτηση», δήλωσε ο Ζελένσκι.
Ωστόσο, ο τόνισε με έμφαση ότι η Ουκρανία δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να αναγνωρίσει νομικά τα κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη ως τμήμα της Ρωσίας.
Σύμφωνα με το BBC, προχώρησε μάλιστα στην εκτίμηση ότι εάν λάμβανε μια πρόταση που θα περιελάμβανε εγγυήσεις ασφαλείας, καμία απολύτως δέσμευση περιορισμού του ουκρανικού στρατού και κονδύλια για την ανοικοδόμηση της χώρας, θα την έθετε σε δημοψήφισμα.
«Αν υπάρξει μια τέτοια πρόταση, εγώ, ως πρόεδρος, θα εισέλθω σε ανοιχτό διάλογο με την κοινωνία και θα πω: “Κοιτάξτε, εδώ βρισκόμαστε, έτσι έχουν ενωθεί όλοι οι εταίροι και έτσι βλέπουν τη συνέχεια”. Αναμφισβήτητα, χωρίς καμία αναγνώριση των κατεχόμενων εδαφών ως ρωσικών», πρόσθεσε ο Ζελένσκι.
Αδιέξοδο με τη Μόσχα
Τα σχόλια τόσο του Πούτιν όσο και αξιωματούχων του Κρεμλίνου υποδηλώνουν ότι η στάση της Ρωσίας απέναντι στον πόλεμο δεν έχει μετατοπιστεί, και ότι οι απαιτήσεις της Μόσχας για εδάφη και ουδετερότητα εξακολουθούν να υπερβαίνουν κατά πολύ αυτό που η Ουκρανία είναι διατεθειμένη να εξετάσει.
Η Μόσχα έχει προτείνει στο παρελθόν περιορισμούς στο μέγεθος του ουκρανικού στρατού, εδαφικές παραχωρήσεις και τη εγγυημένη ουδετερότητα του Κιέβου ως όρους για μια ειρηνευτική συμφωνία.
Η Ουκρανία έχει απορρίψει τα παραπάνω, υποστηρίζοντας ότι τέτοιοι περιορισμοί θα περιόριζαν την ικανότητά της να αποτρέψει μια μελλοντική εισβολή.
Υπήρξαν πάντως πρόσφατα σημάδια ότι οι δύο πλευρές μπορούν να βρουν κοινό έδαφος: τον περασμένο μήνα, η πρώτη κυρία των ΗΠΑ, Μελάνια Τραμπ, κατάφερε να μεσολαβήσει για μια προσωρινή εκεχειρία στην κατεχόμενη από τη Ρωσία πόλη Ολέσκι, προκειμένου να επιτραπούν απομακρύνσεις κατοίκων και παραδόσεις ανθρωπιστικής βοήθειας.
Αξιωματούχοι των ΗΠΑ είχαν δηλώσει παλαιότερα ότι η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ ήταν εκτός συζήτησης, ωστόσο ο Ζελένσκι δήλωσε το Σάββατο ότι η αμερικανική πρόταση τον έκανε να πιστέψει πως «το ΝΑΤΟ επέστρεψε στην ατζέντα».
Προειδοποίησε ωστόσο: «Έχετε ακούσει επίσης τα μηνύματα του Πούτιν, και αυτή είναι μια εξαιρετικά δύσκολη συζήτηση».
Ο Ζελένσκι εξήγησε ότι το Κίεβο και οι διεθνείς εταίροι του διαπραγματεύονται ένα περιεκτικό πακέτο ασφαλείας που περιλαμβάνει συγκεκριμένες εγγυήσεις από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, έναν ισχυρό ουκρανικό στρατό με εγγυημένα επίπεδα στρατευμάτων και οπλισμού, καθώς και οικονομική στήριξη για ένα μεταπολεμικό σχέδιο ανάκαμψης με σαφώς καθορισμένες πηγές χρηματοδότησης.
Τόνισε ότι η πλήρης ένταξη στο ΝΑΤΟ θα μείωνε την πιθανότητα ανανεωμένης ρωσικής επιθετικότητας, θεσπίζοντας εγγυήσεις ασφαλείας βασισμένες στο Άρθρο 5 του Βορειοατλαντικού Συμφώνου ως το απολύτως απαραίτητο ελάχιστο όριο για οποιαδήποτε διευθέτηση.
Παράλληλα, σημείωσε ότι ορισμένοι εταίροι έχουν προτείνει διμερείς ρυθμίσεις ασφαλείας στα πρότυπα των δεσμεύσεων των ΗΠΑ προς το Ισραήλ ή των αμυντικών συμφωνιών που διατηρούν αραβικά κράτη στη Μέση Ανατολή, οι οποίες προβλέπουν αμερικανικές βάσεις, ναυτικές και αεροπορικές αναπτύξεις, καθώς και συστήματα αεροπορικής άμυνας όπως συστοιχίες Patriot που προστατεύουν τα κράτη-υποδοχείς σε περίπτωση επίθεσης.
Αναγνωρίζοντας ότι τέτοιες αναπτύξεις αποτελούν ένα πιθανό μοντέλο εγγυήσεων ασφαλείας, ο Ζελένσκι εξέφρασε επιφυλάξεις για την αξιοπιστία τους, υπενθυμίζοντας ότι η ρήτρα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά στην ιστορία, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με τον Ζελένσκι, η Δανία και άλλες σκανδιναβικές χώρες υποστηρίζουν ενεργά την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.
Υποστηρίζοντας ότι οι ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας, σκληραγωγημένες στη μάχη, θα ενίσχυαν τη συμμαχία, ο Ζελένσκι επανέλαβε ότι το ζήτημα της ουκρανικής ένταξης στο ΝΑΤΟ επανήλθε στην ατζέντα.
Η κατάσταση στο Ντονμπάς
Η Ρωσία κατέχει επί του παρόντος περίπου το ένα πέμπτο του ουκρανικού εδάφους, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μέρους των περιφερειών Ντονέτσκ και Λουχάνσκ που απαρτίζουν το Ντονμπάς.
Η παραχώρηση των μικρών τμημάτων γης που εξακολουθεί να ελέγχει η Ουκρανία στην περιοχή θα αποτελούσε μικρή παραχώρηση από πρακτικής απόψεως, αλλά θα είχε τεράστια συμβολική σημασία για το Κίεβο, διότι θα ισοδυναμούσε με αποδοχή ότι το Ντονμπάς είναι ρωσικό.
Ο Ζελένσκι έχει μιλήσει στο παρελθόν για την ανάγκη ανάκτησης των ελεγχόμενων από τη Ρωσία εδαφών σε τέσσερις ουκρανικές περιφέρειες, καθώς και της χερσονήσου της Κριμαίας, την οποία η Μόσχα προσάρτησε το 2014.
Προειδοποίηση προς την Ουάσινγκτον
Κλείνοντας τις δηλώσεις του, ο Ουκρανός Πρόεδρος ανέφερε ότι προειδοποίησε άμεσα τους Αμερικανούς διαπραγματευτές ότι ο Ρώσος ηγέτης Βλαντίμιρ Πούτιν δεν είναι δυνατόν να γίνει πιστευτός, υποστηρίζοντας ότι εκμεταλλεύεται τη διπλωματική διαμεσολάβηση για να περιπλέξει τις διαπραγματεύσεις και να παρατείνει τον πόλεμο.
«Όταν ο Πούτιν λέει κάτι για τα κρατικά σύνορα, σίγουρα δεν αφορά τη μείωση της ρωσικής επικράτειας, σωστά; Επομένως, δεν υπάρχει καμία πίστη στον “σύντροφο” του Κρεμλίνου», είπε χαρακτηριστικά ο Ζελένσκι στους δημοσιογράφους.
Παρά το γεγονός ότι οι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου ανακοίνωσαν πρόοδο προς την κατεύθυνση μιας μεγάλης κλίμακας ανταλλαγής αιχμαλώτων και της μελλοντικής ευρωπαϊκής συμμετοχής στις διαπραγματεύσεις, οι θεμελιώδεις διαφορές σχετικά με το εδαφικό και τις μεταπολεμικές εγγυήσεις ασφαλείας παραμένουν έως τώρα ανεπίλυτες.