Αποκαλύψεις από πρώην στέλεχος της CIA: «Είναι μια μέτρια υπηρεσία»

Ένα νέο βιβλίο από έναν πρώην αξιωματικό της CIA, το οποίο είχε απαγορευτεί στο παρελθόν, αποτυπώνει μια σατιρική και καυστική εικόνα του προγράμματος κάλυψης σε βάθος (deep – cover) της υπηρεσίας, παρουσιάζοντάς το να μαστίζεται από συστημική δυσλειτουργία.

Το βιβλίο με τίτλο «The Pickle Factory», που γράφτηκε από έναν πρώην πράκτορα μη επίσημης κάλυψης (NOC) της CIA με το ψευδώνυμο Sam R. Oyken, παρουσιάζεται ως μυθοπλασία. Αν και συχνά φανταστικό, περιέχει ελαφρώς παραλλαγμένες λεπτομέρειες από την πραγματικότητα για τη λειτουργία των κατασκοπευτικών επιχειρήσεων της υπηρεσίας, σύμφωνα με πρώην στελέχη της CIA.

Πώς δρουν οι πράκτορες NOC

Οι περισσότεροι αξιωματικοί της CIA εργάζονται υπό το λεγόμενο «επίσημο προκάλυμμα» (official cover) και συνήθως προσποιούνται τους Αμερικανούς διπλωμάτες στο εξωτερικό. Οι πράκτορες NOC, οι οποίοι συχνά εμφανίζονται ως επιχειρηματίες ή σύμβουλοι, δεν έχουν καμία φανερή σύνδεση με την κυβέρνηση των ΗΠΑ και επομένως δρουν χωρίς διπλωματική ασυλία.

Λόγω των πιθανών κινδύνων των αποστολών τους και της μυστικής συμμετοχής αμερικανικών εταιρειών που παρέχουν κάλυψη σε αυτούς τους αξιωματικούς, οι επιχειρήσεις των NOC φυλάσσονται ως επτασφράγιστο μυστικό εντός της CIA.

Το «The Pickle Factory», που κυκλοφόρησε στα τέλη Ιουλίου, είναι το απόσταγμα μιας πολυετούς μάχης – όπως την χαρακτήρισε ο συγγραφέας – ενάντια στους λογοκριτές της υπηρεσίας, οι οποίοι είχαν απορρίψει για πρώτη φορά τη δημοσίευση του χειρογράφου το 2014. Η Washington Post τον αναφέρει με το ψευδώνυμό του, καθώς ο πρώην πράκτορας παραμένει υπό κάλυψη.

Μετ’ εμποδίων η δημοσίευση…

Οι πρώην υπάλληλοι της CIA υποχρεούνται να υποβάλουν κάθε έργο που ενδέχεται να σχετίζεται με την καριέρα τους στην υπηρεσία στο Συμβούλιο Αναθεώρησης Ταξινόμησης Προδημοσίευσης της CIA, προκειμένου να απαλειφθούν τυχόν απόρρητες πληροφορίες.

«Επέμεναν για χρόνια αφού υπέβαλα το χειρόγραφο του μυθιστορήματός μου ότι δεν μπορούσα να δημοσιεύσω ούτε μία λέξη, μια ευθεία παραβίαση της Πρώτης Τροπολογίας [του Συντάγματος]», δήλωσε ο Oyken σε συνέντευξή του.

Η τότε Εκτελεστική Διευθύντρια της CIA, Meroe Park, ανέτρεψε την ολική απαγόρευση το 2017, αλλά στη συνέχεια η υπηρεσία «προσπάθησε να διαγράψει πάνω από το μισό βιβλίο, κάτι που πολέμησα πρόταση προς πρόταση, μέχρι που υποχώρησαν», ανέφερε ο ίδιος.

Η Meroe Park δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό, ενώ ένας εκπρόσωπος της CIA αρνήθηκε να προβεί σε δηλώσεις.

Η προσπάθεια δημοσίευσης από το 2015

Το χρονικό γύρω από το βιβλίο άρχισε να διαρρέει στο ευρύ κοινό το 2015, όταν ο Oyken —χρησιμοποιώντας τότε το ψευδώνυμο Mack Charles στα δικαστικά έγγραφα— κατέθεσε αγωγή 25 εκατομμυρίων δολαρίων κατά της CIA στο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Περιφέρειας της Κολούμπια. Υποστήριξε ότι στελέχη της υπηρεσίας συνωμότησαν για να απολύσουν τον επί 13 χρόνια βετεράνο της CIA, επειδή δεν ενέκριναν τη ρομαντική του σχέση με μια άλλη πράκτορα κάλυψης σε βάθος, με την οποία ήταν αρραβωνιασμένος και ήταν κατά είκοσι χρόνια νεότερή του.

Ο Oyken απολύθηκε από τη CIA τον Δεκέμβριο του 2010 και κατηγόρησε την υπηρεσία ότι απέκρυπτε το βιβλίο του στο πλαίσιο μιας ευρύτερης εκστρατείας εκδίκησης, σύμφωνα με τη μηνυτήρια αναφορά του 2015.

Η αγωγή του κατά της υπηρεσίας απορρίφθηκε για δικονομικούς λόγους τον Μάρτιο του 2016. Η πάροδος του χρόνου και οι αλλαγές στην ηγεσία της υπηρεσίας φαίνεται να άμβλυναν τις ανησυχίες γύρω από το βιβλίο, και η CIA έδωσε στον Oyken την τελική έγκριση για τη δημοσίευση του «The Pickle Factory» στις αρχές του 2026. Εξάλλου, τα βιβλία πρώην πρακτόρων NOC συναντούν συχνά σφοδρή αντίσταση εντός της CIA.

Η δημοσίευση του βιβλίου «Life Undercover» το 2019, μιας απομνημονευματικής έκδοσης της πρώην πράκτορος Amaryllis Fox Kennedy, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις όταν αποκαλύφθηκε ότι δεν είχε λάβει την τελική έγκριση της CIA για την έκδοσή του. Η Fox Kennedy – η οποία υπηρέτησε μέχρι πρόσφατα ως ανώτερο στέλεχος στο Γραφείο του Διευθυντή της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και στο Γραφείο Διαχείρισης και Προϋπολογισμού κατά τη διακυβέρνηση Τραμπ –  δεν φαίνεται να αντιμετώπισε κυρώσεις από την υπηρεσία.

Ωστόσο, η CIA υπέβαλε μήνυση εναντίον ενός άλλου πρώην NOC, που έγραφε με το ψευδώνυμο Ishmael Jones, επειδή δημοσίευσε το 2008 ένα επικριτικό βιβλίο για τις δικές του εμπειρίες στο πρόγραμμα κάλυψης σε βάθος. Το βιβλίο του Ishmael Jones, «The Human Factor», δεν είχε ελεγχθεί από τους λογοκριτές της υπηρεσίας. Το 2012, ομοσπονδιακός δικαστής διέταξε τον Ishmael Jones να εκχωρήσει οποιοδήποτε κέρδος από μελλοντικές πωλήσεις του βιβλίου.

Τι νέο φέρνει το «The Pickle Factory»

Το «The Pickle Factory» φέρνει ξανά στην επιφάνεια αυτό που πολλοί βετεράνοι της CIA θεωρούν ένα ατυχές κεφάλαιο στην ιστορία του προγράμματος κάλυψης σε βάθος. Πέραν του ότι στηλιτεύει μια σειρά από πρώην ανώτερα στελέχη που επέβλεπαν την ομάδα των NOC —των οποίων οι βιογραφίες (και ώρες-ώρες τα ονόματα) είναι ελάχιστα παραλλαγμένα ως μυθοπλασία—, το βιβλίο αφηγείται την προσπάθεια της υπηρεσίας μετά την 11η Σεπτεμβρίου να εξασφαλίσει, και ενδεχομένως να διοχετεύσει κρυφά για άλλους σκοπούς, δισεκατομμύρια δολάρια που είχαν εγκριθεί από το Κογκρέσο για ένα ευρέως διευρυμένο πρόγραμμα NOC.

«Φιάσκο το πρόγραμμα της CIA μετά την 11^η Σεπτεμβρίου»

Η επέκταση του προγράμματος NOC μετά την 11η Σεπτεμβρίου ήταν ένα πραγματικό «φιάσκο», δήλωσε πρώην συνάδελφος του Oyken, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας για να αναφερθεί ειλικρινά σε ευαίσθητες κατασκοπευτικές επιχειρήσεις, «όπου τα αποτελέσματα ήταν δευτερεύουσας σημασίας, οι αποδείξεις ήταν το παν και η σπατάλη ήταν ο απόλυτος βασιλιάς».

Μεγάλο μέρος της εργασίας του Oyken στην υπηρεσία παραμένει καλυμμένο από μυστικότητα. Η καριέρα του γεφύρωσε δύο εποχές στη CIA, σύμφωνα με τον ίδιο πρώην συνάδελφο: το εξειδικευμένο, στοχευμένο πρόγραμμα κάλυψης σε βάθος που υπήρχε πριν από τις 11 Σεπτεμβρίου 2001, και το υπερδιογκωμένο πρόγραμμα NOC που ακολούθησε, με νεότερους, κακώς εκπαιδευμένους πράκτορες να στέλνονται εσπευσμένα στο πεδίο.

Ένα μέρος αυτής της πρωτοβουλίας περιλάμβανε τη διασπορά ομάδων αυτών των νέων NOC σε περίπου δώδεκα μυστικές «πλατφόρμες» στο εξωτερικό. Μέχρι το 2008, σχεδόν όλες αυτές οι προσπάθειες είχαν καταλήξει σε αποτυχία.

Πώς ο Oyken εντάχθηκε στην CIA

Ο Oyken εντάχθηκε στη CIA το 1996 ως γαλλόφωνος απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Χάρβαρντ, έχοντας εργαστεί προηγουμένως στη διακεκριμένη δικηγορική εταιρεία Covington & Burling, σύμφωνα με μια σειρά αποχαρακτηρισμένων εγγράφων που εξέτασε η Post.

Το 1999 επιλέχθηκε για μια 20ετή αποστολή κάλυψης σε βάθος στο εξωτερικό, μια ασυνήθιστα μεγάλη διάρκεια για αξιωματικούς NOC. Τα έγγραφα, ορισμένα από τα οποία φέρουν διαγραφές, υποδεικνύουν μια τοποθέτηση κάπου στην Ευρώπη.

Αυτή η αποστολή διακόπηκε απότομα για λόγους που δεν είναι σαφείς στα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα που εξέτασε η Washington Post. Η αποστολή τερματίστηκε λόγω ενός ζητήματος αντικατασκοπείας που δεν σχετιζόταν με την απόδοση του Oyken, σύμφωνα με έναν άλλο πρώην αξιωματούχο της CIA που μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας. Στη συνέχεια, ο Oyken τοποθετήθηκε ως εκπαιδευτής νεοσυλλέκτων της CIA, σύμφωνα με τα έγγραφα.

Έπειτα επιλέχθηκε για διοικητικό ρόλο εντός του προγράμματος NOC. Ο Oyken ταυτοποιείται στα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα ως «QRN», όρος που σύμφωνα με πρώην συναδέλφους του αναφέρεται στο «Quick Reaction NOC» (NOC Ταχείας Αντίδρασης) – μια ελίτ ομάδα πρακτόρων κάλυψης σε βάθος που ταξιδεύουν συχνά με μη αμερικανικά διαβατήρια για να αναλάβουν εξαιρετικά ευαίσθητες αποστολές συλλογής πληροφοριών ή παρακολουθήσεων στο εξωτερικό.

Τα δικαστικά έγγραφα υποδηλώνουν ότι, μετά τη θητεία του ως εκπαιδευτής, ο Oyken υπηρέτησε ως αρχηγός των QRN, αναφέροντας ότι «ασκούσε εποπτική εξουσία σε περισσότερους από 80 υφισταμένους, συμπεριλαμβανομένων άλλων επιχειρησιακών αξιωματικών NOC στην ομάδα του».

Η απόλυση του Oyken από τη CIA ήταν μια τεταμένη και πικρή υπόθεση. Οι προϊστάμενοί του τον κατηγόρησαν για οικονομικές ατασθαλίες, ακατάλληλες ερωτικές σχέσεις με υφισταμένους, αδικαιολόγητες απουσίες από τα διοικητικά του καθήκοντα και εκφοβισμό των υφισταμένων του. Στελέχη της υπηρεσίας εξέφρασαν επίσης τη δυσαρέσκειά τους για την έλλειψη στρατολογήσεων νέων πρακτόρων από μέρους του.

Επρόκειτο για μια «χρόνια περίπτωση μακροχρόνιας συμπεριφοράς που έχει διαβρώσει πλήρως την εμπιστοσύνη της διοίκησης σε αυτόν τον αξιωματικό», ανέφερε ένα αποχαρακτηρισμένο υπόμνημα της υπηρεσίας. Ο Oyken αμφισβήτησε σθεναρά τις κατηγορίες. «Μου επιτέθηκαν σαν αγέλη άγριων σκυλιών», δήλωσε σε συνέντευξή του.

Τι αναφέρουν τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της CIA

Τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα αποκαλύπτουν μια επιθετική έρευνα σε βάρος του Oyken, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών του. Σε ένα εν μέρει διαγραμμένο email του 2009, ένας νέος επικεφαλής του προγράμματος NOC καταδικάζει τη «χαλαρή προσέγγιση» στις αναπτύξεις πρακτόρων, ορκιζόμενος ότι ο Oyken «θα επιστρέψει σπίτι την πρώτη μέρα που θα καθίσω στην καρέκλα». Ήταν «το είδος των πιάτων που ανυπομονώ να σπάσω» μόλις αναλάβω το πρόγραμμα, έγραφε ο μελλοντικός προϊστάμενος.

Ο Oyken περιγράφει το πρόγραμμα κάλυψης σε βάθος ως αγκυλωμένο και σε οξεία ανάγκη μεταρρύθμισης. «Υπάρχει ένα συγκεκριμένο είδος διευθυντή στη CIA που προτιμά οι NOC να είναι λογιστές πλήρους απασχόλησης παρά κατάσκοποι που παίρνουν ρίσκα», δήλωσε. «Εν τω μεταξύ, οι ίδιοι σπαταλούν δισεκατομμύρια δολάρια και κάνουν τα στραβά μάτια την ώρα που οι κολλητοί τους φεύγουν με στοίβες από ράβδους χρυσού».

«Μια μέτρια υπηρεσία…»

Τον Μάιο του 2026, ο David J. Rush, ανώτερο στέλεχος της CIA που εργαζόταν σε άκρως απόρρητα προγράμματα συλλογής πληροφοριών, συνελήφθη με την κατηγορία της υπεξαίρεσης δημόσιου χρήματος, συμπεριλαμβανομένης της εικαζόμενης κλοπής ράβδων χρυσού αξίας 40 εκατομμυρίων δολαρίων από την υπηρεσία.

Αν και τυπικά πρόκειται για μυθοπλασία, το «The Pickle Factory» βάζει ξεκάθαρα στο στόχαστρο την πραγματική CIA. «Είναι σχεδόν αδύνατον για τους απ’ έξω να καταλάβουν πόσο μέτρια έχει γίνει η υπηρεσία», δήλωσε ο Oyken. «Μόνο μια πραγματεία σε μέγεθος μυθιστορήματος θα μπορούσε να αποδώσει δικαιοσύνη στο θέμα».

Πηγή: Washington Post