Ένας άνδρας πέρασε μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας νιώθοντας ότι δεν ήταν αρκετά καλός. Οι ενήλικες γύρω του τον χαρακτήριζαν τεμπέλη, άτακτο και ενοχλητικό, ενώ η παρορμητική συμπεριφορά του τον έφερε επανειλημμένα αντιμέτωπο με τιμωρίες και προβλήματα στο σχολείο. Στα 21 του χρόνια, η διάγνωση της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) τον βοήθησε να κατανοήσει όσα είχε βιώσει και να δει την παιδική του ηλικία μέσα από μια διαφορετική οπτική.
Μια παιδική ηλικία γεμάτη παρεξηγήσεις
Ο Ryan, σήμερα 36 ετών, από το Μάλτον του Γιορκσάιρ, αποβλήθηκε από το σχολείο γενικής εκπαίδευσης σε ηλικία 14 ετών, καθώς η έντονη, παρορμητική και συχνά απρόβλεπτη συμπεριφορά του θεωρούνταν δύσκολη στη διαχείριση. Κατά τη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας, άκουγε συχνά ότι ήταν «άχρηστος» και ενοχλητικός, τόσο από ενήλικες όσο και από ορισμένους συνομηλίκους του.
Στη συνέχεια, φοίτησε σε εναλλακτικές εκπαιδευτικές δομές, προσπαθώντας να βρει ένα περιβάλλον στο οποίο θα μπορούσε να ανταποκριθεί καλύτερα. Στα 21 του χρόνια, διαγνώστηκε τελικά με ΔΕΠΥ, μια εξέλιξη που τον βοήθησε να κατανοήσει πολλές από τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε από μικρός.
«Τότε όλα άρχισαν να βγάζουν νόημα. Έπρεπε να πενθήσω για την παιδική μου ηλικία. Κατάλαβα γιατί συνέβησαν όλα αυτά και εύχομαι να μπορούσα να είχα κάνει κάποια πράγματα διαφορετικά», ανέφερε ο άνδρας.
Η αδιάγνωστη ΔΕΠΥ και το πρόβλημα στην καρδιά
Όπως αποκαλύπτει ο ίδιος, γεννήθηκε με αδιάγνωστη ΔΕΠΥ, αλλά και με μια συγγενή καρδιοπάθεια, η οποία είχε ως αποτέλεσμα να υπάρχει μια οπή στην καρδιά του. Σύμφωνα με τον Ryan, οι γιατροί δεν εντόπισαν το καρδιακό πρόβλημα παρά μόνο όταν ήταν τεσσάρων ετών και κατέρρευσε, παρά το γεγονός ότι τέτοιες παθήσεις μπορούν συχνά να διαγνωστούν νωρίτερα.
Ο ίδιος εκτιμά ότι η ΔΕΠΥ συνέβαλε στο να μην αναγνωριστεί εγκαίρως η καρδιακή του πάθηση, καθώς η συμπεριφορά του δεν έμοιαζε με εκείνη που περίμεναν οι γιατροί από ένα παιδί με σοβαρό πρόβλημα υγείας.
«Συνήθως, ένα παιδί με τέτοιο πρόβλημα είναι νωθρό και δεν θέλει να φάει ή να πιει. Εγώ, όμως, ήμουν ακριβώς το αντίθετο. Ήμουν συνεχώς σε κίνηση, δεν είχα αίσθηση του κινδύνου, ενεργούσα παρορμητικά και μιλούσα υπερβολικά. Επειδή η ΔΕΠΥ μου δεν είχε διαγνωστεί, δεν εντόπισαν την καρδιακή ανωμαλία», εξήγησε.
Όπως πρόσθεσε, οι γιατροί δυσκολεύονταν να καταλάβουν τι συνέβαινε, καθώς η συμπεριφορά του δεν συμβάδιζε με την εικόνα που είχαν για την κατάστασή του. «Ο εγκέφαλός μου λειτουργούσε διαφορετικά από το σώμα μου. Αυτό είναι η ΔΕΠΥ για μένα: ένας διαρκής πόλεμος ανάμεσα στον εγκέφαλο και το σώμα».
«Με έλεγαν τεμπέλη, άτακτο και άχρηστο»
Μετά την επέμβαση στην καρδιά του, ο Ryan αναφέρει ότι οι δυσκολίες που αντιμετώπιζε σε αναπτυξιακό επίπεδο έγιναν ακόμη πιο εμφανείς. Καθώς μεγάλωνε, δυσκολευόταν όλο και περισσότερο να συγκεντρωθεί, να παρακολουθήσει το μάθημα και να ακολουθήσει τον ρυθμό των άλλων παιδιών.
«Όσο μεγάλωνα, οι αναπτυξιακές δυσκολίες γίνονταν πιο εμφανείς. Έμενα πίσω, επειδή απλώς δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ ή να ακούσω», είπε.
Όπως περιγράφει, αντί να αναγνωριστούν οι δυσκολίες του και να αναζητηθούν τρόποι υποστήριξής του, δεχόταν διαρκώς αρνητικά σχόλια για τη συμπεριφορά και τις επιδόσεις του.
«Δεν μεγάλωνα και δεν αναπτυσσόμουν όπως τα άλλα παιδιά γύρω μου. Με έλεγαν τεμπέλη, άτακτο, κακό και άχρηστο. Μου έλεγαν ότι αποσπούσα την προσοχή όλων. Μου υπενθύμιζαν συνεχώς τι δεν μπορούσα να κάνω, αντί να μου δείχνουν τι μπορούσα να καταφέρω».
Ο Ryan εξηγεί ότι η επαναλαμβανόμενη κριτική επηρέασε βαθιά την εικόνα που είχε για τον εαυτό του. «Όταν λες συνεχώς σε ένα παιδί ότι δεν είναι αρκετά καλό ή ότι αποτελεί πρόβλημα, κάποια στιγμή αρχίζει να το πιστεύει. Ακόμη και σήμερα, όταν ακούω το τραγούδι “Trouble” των Coldplay, εξακολουθώ να κλαίω. Για όλη μου τη ζωή με έκαναν να αισθάνομαι ότι ήμουν μπελάς».
Ο σχολικός εκφοβισμός και η οριστική αποβολή
Η μετάβαση στο γυμνάσιο έκανε τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα για τον Ryan. Όπως αναφέρει, οι αλλαγές της εφηβείας επιδείνωσαν τα συμπτώματά του και η συμπεριφορά του έγινε δυσκολότερη στη διαχείριση. «Η εφηβεία έκανε τα συμπτώματά μου πιο έντονα. Ήταν πολύ πιο δύσκολο να με αντιμετωπίσει κανείς και πολύ πιο δύσκολο να βρίσκεται κοντά μου», θυμάται.
Ένα απόγευμα, στην αυλή του σχολείου, είδε έναν άλλο μαθητή να δέχεται εκφοβισμό. Το περιστατικό τον αναστάτωσε και, όπως περιγράφει, κατέληξε να εμπλακεί σε έναν καβγά. Η διεύθυνση του σχολείου αποφάσισε τελικά την οριστική αποβολή του.
Ο ίδιος, ωστόσο, διευκρινίζει ότι δεν χρησιμοποιεί τη ΔΕΠΥ ως δικαιολογία για τις πράξεις του, αλλά ως έναν τρόπο να εξηγήσει ορισμένες από τις αντιδράσεις του. «Δεν χρησιμοποιώ ποτέ τη ΔΕΠΥ ως δικαιολογία. Αναγνωρίζω τις συνέπειες των πράξεών μου, αλλά τη βλέπω ως μια εξήγηση για το γιατί μπορεί να συμβούν ορισμένα πράγματα».
«Υπήρχαν υποψίες για ΔΕΠΥ, αλλά δεν έγινε τίποτα»
Ο Ryan υποστηρίζει ότι, παρά τις ενδείξεις που υπήρχαν ήδη από τα σχολικά του χρόνια, δεν ακολούθησε κάποια διαδικασία που θα οδηγούσε εγκαίρως στη διάγνωση και στην κατάλληλη υποστήριξή του. «Σε όλες τις αναφορές υπήρχαν διατυπώσεις όπως “υποψιαζόμαστε ότι έχει μια πάθηση που ονομάζεται ΔΕΠΥ”, αλλά δεν έγινε ποτέ τίποτα γι’ αυτό. Τη δεκαετία του 1990 δεν υπήρχαν οι απαραίτητοι πόροι», ανέφερε.
Όπως εξηγεί, η έλλειψη ενημέρωσης για τη ΔΕΠΥ εκείνη την εποχή είχε σημαντικές συνέπειες για την εκπαιδευτική του πορεία. «Το εκπαιδευτικό προσωπικό δεν γνώριζε σχεδόν τίποτα για την κατάσταση. Έτσι, πέρασα το μεγαλύτερο μέρος της σχολικής μου ζωής παρεξηγημένος, δεχόμενος επιπλήξεις, αποβολές από την τάξη και τιμωρίες για τον τρόπο που ήμουν».
Η εναλλακτική εκπαίδευση που του έδωσε μια δεύτερη ευκαιρία
Μετά την απομάκρυνσή του από το σχολείο γενικής εκπαίδευσης, ο Ryan φοίτησε σε μια μονάδα παραπομπής μαθητών (Pupil Referral Unit – PRU) στο Σκάρμπορο, μια εναλλακτική εκπαιδευτική δομή για παιδιά και εφήβους που δεν μπορούν να παρακολουθήσουν το συμβατικό σχολικό πρόγραμμα.
Εκεί, όπως αναφέρει, βρήκε ένα περιβάλλον που ανταποκρινόταν καλύτερα στις ανάγκες του. Η ευέλικτη μάθηση, τα τακτικά διαλείμματα για κίνηση και η κατανόηση των δυσκολιών των μαθητών συνέβαλαν στη δημιουργία μιας διαφορετικής εκπαιδευτικής εμπειρίας. «Η PRU μου έσωσε τη ζωή. Υπήρχε ευέλικτη μάθηση και διαλείμματα για να κινούμαστε. Μαθαίναμε ο ένας για την κατάσταση του άλλου και για τις συνέπειες των πράξεών μας».
Παράλληλα, οι μαθητές διδάσκονταν βασικές δεξιότητες ζωής, σε ένα περιβάλλον που, σύμφωνα με τον Ryan, διέφερε ουσιαστικά από εκείνο του παραδοσιακού σχολείου. «Μαθαίναμε πράγματα που ήταν απαραίτητα για την καθημερινή ζωή. Ήταν ένα διαφορετικό είδος εκπαίδευσης», κατέληξε.
Η διάγνωση της ΔΕΠΥ στα 21 του χρόνια
Ο Ryan, ο οποίος σήμερα είναι καλλιτέχνης και μουσικός, διαγνώστηκε επίσημα με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) σε ηλικία 21 ετών, το 2011. Η διάγνωση ήρθε έπειτα από μια μακρά διαδικασία αξιολόγησης, η οποία τον βοήθησε να κατανοήσει τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε από την παιδική του ηλικία.
«Υποβλήθηκα σε μια εκτενή διαγνωστική διαδικασία. Όλη η διαδικασία διήρκεσε 18 μήνες και ξεκίνησε από τον γενικό γιατρό μου, ο οποίος με παρέπεμψε σε ειδικούς μέσω του Εθνικού Συστήματος Υγείας της Βρετανίας (NHS)», ανέφερε.
Όπως εξήγησε, η αξιολόγηση περιλάμβανε εξετάσεις και λεπτομερή καταγραφή του ιατρικού και εκπαιδευτικού ιστορικού του. «Έλεγξαν τα πάντα: την περιφερειακή μου όραση, την εγκεφαλική μου δραστηριότητα, τις σχολικές αναφορές μου και το ιστορικό της παιδικής μου ηλικίας. Παρακολούθησα έξι συνεδρίες και στη συνέχεια έλαβα τη διάγνωση. Τότε όλα άρχισαν να βγάζουν νόημα».
Μάλιστα, ο πατέρας του τον συνόδευε σε κάθε ραντεβού και διαγνώστηκε με ΔΕΠΥ την ίδια περίπου περίοδο. Σύμφωνα με τον Ryan, η δική του διάγνωση τον έκανε να συνειδητοποιήσει πόσο σημαντικό ήταν να συμβάλει στην ενημέρωση και την υποστήριξη άλλων ανθρώπων με αντίστοιχες δυσκολίες.
Ο ίδιος εύχεται να είχε συναντήσει, κατά τη διάρκεια των σχολικών του χρόνων, κάποιον που θα μπορούσε να του μιλήσει για τη ΔΕΠΥ μέσα από προσωπικά βιώματα.
«Εύχομαι να υπήρχε κάποιος σαν εμένα, που θα μπορούσε να έρθει στο σχολείο μου και να μιλήσει για την εμπειρία του και για όσα γνωρίζει σχετικά με την πάθηση. Όχι επειδή αυτό θα με θεράπευε ή θα απέτρεπε όσα συνέβησαν, αλλά επειδή θα με προετοίμαζε ψυχολογικά για όσα θα ακολουθούσαν», δήλωσε.
Η εκστρατεία του Ryan για την εκπαίδευση στη νευροποικιλομορφία
Η προσωπική του εμπειρία έγινε η αφετηρία για μια ευρύτερη προσπάθεια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης. Σήμερα, ο Ryan επισκέπτεται σχολεία και εκπαιδευτικά ιδρύματα, ενώ συμμετέχει και σε δράσεις στο κοινοβούλιο, με στόχο να μεταφέρει τις εμπειρίες του σε εκπαιδευτικούς, μαθητές και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
Κεντρικός στόχος του είναι να ενισχυθεί η κατανόηση της νευροποικιλομορφίας, δηλαδή των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους λειτουργεί και επεξεργάζεται τις πληροφορίες ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Στο πλαίσιο του Μήνα Ευαισθητοποίησης για τη ΔΕΠΥ, ξεκίνησε μια εκστρατεία συλλογής υπογραφών, ζητώντας να ενταχθεί υποχρεωτικά η σχετική ενημέρωση στα σχολικά προγράμματα.
«Αφιερώνω τον χρόνο μου επισκεπτόμενος σχολεία, ενημερώνοντας παιδιά και εκπαιδευτικούς και προσπαθώντας να συμβάλω στην αλλαγή», ανέφερε. Όπως εξήγησε, επιδιώκει να διασφαλίσει ότι όλοι οι μαθητές θα έχουν την ευκαιρία να ενημερώνονται συστηματικά για τη ΔΕΠΥ και τη νευροποικιλομορφία, ανεξάρτητα από το σχολείο στο οποίο φοιτούν.
«Προσπαθώ να εντάξω μαθήματα για τη ΔΕΠΥ και τη νευροποικιλομορφία στο πρόγραμμα σπουδών, ώστε όλοι οι νέοι να έχουν σταθερά την ευκαιρία να μαθαίνουν γι’ αυτά κατά τη διάρκεια της σχολικής τους ζωής. Προς το παρόν, η πρόσβαση σε αυτή την ενημέρωση μοιάζει με λαχείο: εξαρτάται από την περιοχή στην οποία ζεις», σημείωσε.
«Έχω επισκεφθεί 27 σχολεία μέσα σε έναν μήνα»
Ο Ryan αναφέρει ότι η προσπάθειά του έχει αποκτήσει πλέον εθνική εμβέλεια, καθώς όλο και περισσότερα σχολεία και πολίτες επικοινωνούν μαζί του, ζητώντας να μοιραστεί την εμπειρία του. «Τον τελευταίο μήνα έχω επισκεφθεί 27 σχολεία. Όλα αυτά τα κάνω εθελοντικά, χωρίς να αποκομίζω οικονομικό όφελος», τόνισε.
Όπως πρόσθεσε, λαμβάνει περίπου 200 μηνύματα κάθε εβδομάδα από ανθρώπους που δεν γνωρίζει προσωπικά, αλλά και από σχολεία που επιθυμούν να τον φιλοξενήσουν για να μιλήσει για τη ζωή με ΔΕΠΥ.
«Έχει εξελιχθεί σε μια ολοκληρωμένη εθνική εκστρατεία. Λαμβάνω περίπου 200 μηνύματα την εβδομάδα από ανθρώπους που δεν έχω συναντήσει ποτέ και από σχολεία που δεν γνώριζα καν, τα οποία μου ζητούν να επισκεφθώ και να μιλήσω για την εμπειρία μου με τη ΔΕΠΥ», ανέφερε.
Πρόσφατα, ο Ryan ξεκίνησε επίσημα την εκστρατεία συλλογής υπογραφών, ζητώντας από τις αρμόδιες αρχές να καταστήσουν υποχρεωτική την εκπαίδευση για τη ΔΕΠΥ και τη νευροποικιλομορφία σε όλα τα σχολεία.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αίτηση είχε ήδη συγκεντρώσει περισσότερες από 6.000 υπογραφές, με στόχο να φτάσει τις 10.000, αριθμό που, όπως ανέφερε, θα μπορούσε να οδηγήσει σε κυβερνητική συζήτηση επί του αιτήματος.
Παράλληλα, σχεδιάζει να συνεχίσει την προσπάθειά του και μέσα από ένα νέο διαδικτυακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τίτλο «Εσύ, Εγώ και η ΔΕΠΥ» (You, Me and ADHD).
Πρόκειται για ένα διαδραστικό, ψηφιακό μάθημα που φιλοδοξεί να προσφέρει στους μαθητές μια πιο ουσιαστική κατανόηση της ΔΕΠΥ και της νευροποικιλομορφίας. Όπως δήλωσε, σκοπεύει να το διαθέσει δωρεάν στο Υπουργείο Παιδείας, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί στο εκπαιδευτικό περιβάλλον.
Για τον ίδιο, η ενημέρωση γύρω από τη νευροποικιλομορφία θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εκπαίδευσης των παιδιών και των εφήβων, όπως συμβαίνει ήδη με άλλα σημαντικά ζητήματα υγείας και καθημερινής ζωής.
Μέσα από την προσωπική του ιστορία και τη δράση του, ο Ryan επιδιώκει να συμβάλει στη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού περιβάλλοντος όπου οι νευροδιαφορετικοί μαθητές θα γίνονται καλύτερα κατανοητοί και δεν θα αντιμετωπίζονται ως τεμπέληδες, προβληματικοί ή ανεπαρκείς εξαιτίας των δυσκολιών τους.
