Ο Αριστοτέλης προσφέρει ένα διαχρονικό κριτήριο αξιολόγησης της εξουσίας: υπηρετεί το κοινό συμφέρον ή το συμφέρον εκείνων που κυβερνούν; Στα «Πολιτικά», αυτή η διάκριση καθορίζει την κρίση του για τα πολιτεύματα. Στη σημερινή Ελλάδα, μας επιτρέπει να αναρωτηθούμε: οι αποφάσεις μας ενισχύουν την ασφάλεια και την προοπτική της χώρας ή υπηρετούν κυρίως την εικόνα της κυβέρνησης;
Η προστασία της κυριαρχίας, η οικονομική ανθεκτικότητα και η ελευθερία των εθνικών αποφάσεων αφορούν ολόκληρη την κοινωνία. Το εθνικό συμφέρον αποκτά περιεχόμενο όταν εξηγούμε τι προστατεύουμε, τι επιδιώκουμε, ποιο κόστος αναλαμβάνουμε και ποιο αποτέλεσμα εξασφαλίζουμε. Η πολιτική ευθύνη αρχίζει εκεί όπου τελειώνει η ευκολία των διακηρύξεων.
Το θερμόμετρο στην Ανατολική Μεσόγειο ανεβαίνει. Εμείς, όμως, συχνά μεταφέρουμε τις διεθνείς εξελίξεις στο πεδίο της εσωτερικής επικοινωνίας. Μια δήλωση συμπαράστασης παρουσιάζεται ως επιτυχία πριν αποδειχθεί η πρακτική της αξία. Μια συνάντηση προβάλλεται ως στρατηγικό κέρδος χωρίς απολογισμό δεσμεύσεων. Εν τω μεταξύ, άλλοι διευρύνουν επιρροή και διαμορφώνουν δεδομένα.
Η έγκριση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από την ανατολική λιβυκή Βουλή, που συνδέεται με το στρατόπεδο Χάφταρ, αποτελεί πολιτική προσβολή προς την Ελλάδα. Η μεταστροφή μιας πλευράς που προηγουμένως το απέρριπτε απαιτεί επανεξέταση των υπολογισμών μας. Οι ελληνικές επαφές με τη Βεγγάζη τεκμηριώνονται επισήμως. Το ερώτημα είναι ποιες συνεργασίες οικοδόμησαν και ποιες δεσμεύσεις εξασφάλισαν.
Παράλληλα, η κυβέρνηση της Τρίπολης χαιρέτισε την έγκριση. Στο συγκεκριμένο ζήτημα, οι αντίπαλες λιβυκές πλευρές συγκλίνουν εις βάρος των ελληνικών θέσεων. Η Τουρκία διευρύνει τις σχέσεις της και με τα δύο στρατόπεδα. Κατά την εκτίμησή μου, επιδιώκει να επηρεάζει αποφάσεις ανεξαρτήτως της εσωτερικής ισορροπίας. Η Αθήνα χρειάζεται διάρκεια παρουσίας, οικονομικά εργαλεία και συνεργασίες με συγκεκριμένο αντίκρισμα.
Η διεθνής αφήγηση έχει επίσης σημασία. Το Al Jazeera παρουσίασε στις 22 Οκτωβρίου το ζήτημα ως διαμάχη θαλάσσιων δικαιωμάτων και ενεργειακών διεκδικήσεων. Η δημοσιογραφική πλαισίωση δεν αποτελεί νομική κρίση. Δείχνει, ωστόσο, πώς το διεθνές ακροατήριο μπορεί να αντιληφθεί την υπόθεση ως αντιπαράθεση ισοδύναμων αξιώσεων. Η ελληνική τεκμηρίωση πρέπει να φτάνει εγκαίρως εκεί όπου διαμορφώνονται αντιλήψεις.
Η ευρωπαϊκή θέση παρέχει σαφές έρεισμα: το μνημόνιο παραβιάζει δικαιώματα τρίτων κρατών, αντιβαίνει στο Δίκαιο της Θάλασσας και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα γι’ αυτά. Η αξιοποίησή της απαιτεί συγκεκριμένα αιτήματα προς εταίρους, συστηματική ενημέρωση και πολιτική συνέχεια. Η στήριξη αποκτά πρακτική αξία όταν συνδέεται με αποφάσεις και εφαρμογή.
Τα νεότερα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος του ελληνικού διακυβεύματος. Στην ετήσια έκθεση 2025–2026, η Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών καταγράφει σχεδόν 5.800 πλοία, πάνω από 19% της παγκόσμιας χωρητικότητας και 61% του στόλου υπό ευρωπαϊκό έλεγχο. Εκτιμά επίσης ότι η ναυτιλία συνεισφέρει άμεσα και έμμεσα 7–8% του ελληνικού ΑΕΠ, στηρίζοντας περίπου 200.000 θέσεις εργασίας. Πρόκειται για οικονομικό μέγεθος που απαιτεί αντίστοιχη πολιτική επιρροή.
Η ενεργειακή έκθεση είναι εξίσου συγκεκριμένη. Στην έκθεση της 6ης Οκτωβρίου 2026, η αμερικανική EIA αναφέρει μέση τιμή Brent 114 δολαρίων ανά βαρέλι τον Σεπτέμβριο, αυξημένη κατά 23 δολάρια έναντι του Αυγούστου. Συνδέει την άνοδο με επιθέσεις σε υποδομές και δεξαμενόπλοια στη Μέση Ανατολή. Η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρομών επηρεάζει το κόστος ενέργειας, μεταφοράς και παραγωγής. Αγγίζει επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Την ίδια ώρα, η Άγκυρα αναλαμβάνει πρωτοβουλία συνάντησης ευρωπαϊκών και μεσανατολικών χωρών στην Κωνσταντινούπολη, με ατζέντα περιφερειακών συγκρούσεων και ναυσιπλοΐας. Επιδιώκει ρόλο στη διαχείριση προβλημάτων ευρύτερης σημασίας. Η Ελλάδα χρειάζεται δική της οργανωμένη πρωτοβουλία, αξιοποιώντας τη ναυτιλιακή βαρύτητα, τη γεωγραφία και τις συνεργασίες της.
Μπροστά μας διαγράφονται τρεις προοπτικές: παρατεταμένη πίεση, επεισόδια γύρω από έρευνες και υποδομές, ή διαπραγματεύσεις υπό δυσμενέστερους συσχετισμούς. Αποτελούν σενάρια σχεδιασμού, όχι βεβαιότητες. Η προετοιμασία αυξάνει τις επιλογές μας. Η αναβολή επιτρέπει σε άλλους να καθορίζουν τον χρόνο των αποφάσεων.
Οι επιλογές τώρα είναι συγκεκριμένες:
1. Λιβύη: σχέδιο εξαμήνου, σταθερή παρουσία και συνεργασίες με αμοιβαιότητα.
2. Κύπρος: προετοιμασία διαπραγμάτευσης ΑΟΖ, με πολιτική εντολή και σεβασμό στα δικαιώματα τρίτων.
3. Αίγυπτος: επιτάχυνση των συζητήσεων επέκτασης της οριοθέτησης προς ανατολάς.
4. Χωρικά ύδατα: προετοιμασία επέκτασης έως δώδεκα ναυτικά μίλια, σύμφωνα με τους κανόνες οριοθέτησης.
5. Πρόληψη: έγκαιρη εκτίμηση απειλών, συμμαχική κινητοποίηση και προστασία υποδομών πριν από την κρίση.
6. Κόκκινες γραμμές: σαφή όρια, διαθέσιμα μέσα και προετοιμασμένες, νόμιμες, αναλογικές αντιδράσεις.
7. Δημόσια διπλωματία: τεκμηρίωση και διαρκής διεθνής παρουσία.
Κάθε επιλογή έχει απαιτήσεις και κινδύνους. Η κυβέρνηση οφείλει να σταθμίζει αντιδράσεις, κόστος και διαθέσιμα μέσα, διατηρώντας διαύλους αποκλιμάκωσης. Η στάθμιση, όμως, πρέπει να καταλήγει σε απόφαση. Διαφορετικά, η διαχείριση κινδύνου μετατρέπεται σε μόνιμη ακινησία.
Χρειάζεται αλλαγή πολιτικής προσέγγισης και άνθρωποι που γνωρίζουν, αποφασίζουν και λογοδοτούν. Κάθε πρωτοβουλία απαιτεί υπεύθυνο, πόρους και προθεσμία. Το αριστοτελικό ερώτημα επιστρέφει: ποιον ωφελεί η πολιτική μας; Η απάντηση πρέπει να φαίνεται στην ασφάλεια, στην ευημερία και στην προοπτική της Ελλάδας. Η επόμενη κρίση δεν θα περιμένει την επικοινωνιακή μας προετοιμασία.
Του Δρ. Μάριου Παναγιώτη Ευθυμιόπουλου, Αναπληρωτή Καθηγητή Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής, Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus — Γενικού Διευθυντή του Strategy International
