Η πρόσφατη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Ιαπωνίας στο Τόκιο επιβεβαιώνει τη βαθιά στρατηγική τους σχέση. Η κοινή προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) ενισχύει καταλυτικά τις ελληνικές θέσεις για την ΑΟΖ, δημιουργώντας ένα ισχυρό μέτωπο απέναντι σε αναθεωρητικές δυνάμεις που αμφισβητούν τη διεθνή νομιμότητα.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η πρόσφατη επίσημη επίσκεψη του Έλληνα Υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, στην Ιαπωνία και η συνάντησή του με τον Ιάπωνα ομόλογό του, Τοσιμίτσου Μοτέγκι, δεν αποτέλεσε απλώς μια ακόμη διπλωματική επαφή ρουτίνας. Αντίθετα, σφράγισε με τον πιο εμφατικό τρόπο το εξαιρετικά υψηλό επίπεδο των διμερών σχέσεων, οι οποίες εδράζονται πλέον στη Στρατηγική Εταιρική Σχέση που υπεγράφη μεταξύ των δύο χωρών το 2023. Αν και γεωγραφικά απομακρυσμένες, η Ελλάδα και η Ιαπωνία μοιράζονται κοινά ποιοτικά χαρακτηριστικά: αποτελούν δύο ιστορικά ναυτικά έθνη, διαθέτουν τεράστιο εκτόπισμα στον τομέα της παγκόσμιας ναυτιλίας και της ναυπηγικής βιομηχανίας, και κυρίως, αντιμετωπίζουν παρόμοιες γεωπολιτικές προκλήσεις στις περιφέρειές τους από ισχυρούς και συχνά αναθεωρητικούς γείτονες.
Η συζήτηση των δύο υπουργών επεκτάθηκε σε ένα ευρύ φάσμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, από το εμπόριο, τις επενδύσεις και την ενέργεια, μέχρι τον τουρισμό, τον πολιτισμό και τη ναυπηγική βιομηχανία, ενώ αναδείχθηκε η σημασία της συμμετοχής της Ιαπωνίας ως Τιμώμενης Χώρας στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Ωστόσο, ο πυρήνας της συνάντησης και η πιο ουσιαστική προέκταση για τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα βρίσκεται στην απόλυτη ταύτιση των δύο πλευρών γύρω από τις διεθνείς εξελίξεις, με απόλυτη έμφαση στην προσήλωση στο διεθνές δίκαιο, την ασφάλεια στη θάλασσα και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Η UNCLOS ως απαρέγκλιτος κανόνας της Διεθνούς Νομιμότητας
Για την ελληνική εξωτερική πολιτική, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) αποτελεί το Ευαγγέλιο πάνω στο οποίο χτίζονται όλες οι θέσεις για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών, της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Η Ιαπωνία, ως μια χώρα που αποτελείται από χιλιάδες νησιά και περιβάλλεται από τον Ειρηνικό Ωκεανό, έχει αναγνωρίσει πλήρως και εφαρμόζει την UNCLOS, θεωρώντας τη ως τη μόνη νόμιμη βάση για την επίλυση διαφορών και τη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων. Η Ιαπωνία επικύρωσε επίσημα τη σύμβαση στις 20 Ιουνίου 1996.
Η ευθυγράμμιση του Τόκιο με την Αθήνα στο ζήτημα αυτό έχει τεράστια βαρύτητα. Όταν μια παγκόσμια οικονομική και τεχνολογική υπερδύναμη όπως η Ιαπωνία δηλώνει απερίφραστα ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και ο ορισμός των θαλασσίων ζωνών πρέπει να γίνονται αποκλειστικά με βάση το διεθνές δίκαιο, απομονώνονται αυτόματα οι μονομερείς διεκδικήσεις και οι αυθαίρετες θεωρίες χωρών που αρνούνται να υπογράψουν τη Σύμβαση, όπως η Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο ή η Κίνα στη Νότια Κινεζική Θάλασσα. Η Ιαπωνία αντιλαμβάνεται ότι τυχόν ανοχή σε παραβιάσεις του Δικαίου της Θάλασσας στη Μεσόγειο δημιουργεί ένα επικίνδυνο δεδικασμένο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί εις βάρος της στον Ειρηνικό.
Η ενίσχυση των ελληνικών θέσεων για την ΑΟΖ και τα νησιά
Η ελληνική θέση αναφέρει ότι όλα τα νησιά, ανεξαρτήτως μεγέθους, έχουν πλήρες δικαίωμα σε θαλάσσιες ζώνες, δηλαδή σε αιγιαλίτιδα ζώνη, συνορεύουσα ζώνη, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, ακριβώς όπως και τα ηπειρωτικά εδάφη. Η Ιαπωνία εφαρμόζει την ίδια ακριβώς αρχή για τη δική της επικράτεια, υπερασπιζόμενη τα κυριαρχικά δικαιώματα των δικών της απομακρυσμένων νησιωτικών συμπλεγμάτων.
Μέσα από τη Στρατηγική Εταιρική Σχέση, η Ελλάδα αποκτά έναν πολύτιμο σύμμαχο που επιβεβαιώνει τη νομιμότητα των ελληνικών οριοθετήσεων (όπως αυτές που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί με την Ιταλία και την Αίγυπτο) και ενισχύει το νομικό οπλοστάσιο της Αθήνας για μελλοντικές οριοθετήσεις. Η κοινή στάση των δύο χωρών στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: ο σεβασμός της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων δεν είναι ζήτημα γεωγραφικής ισχύος ή στρατιωτικού εξαναγκασμού, αλλά τήρησης των κανόνων που έχει θεσπίσει η διεθνής κοινότητα.
Η γέφυρα μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ιαπωνίας
Κατά τη συνάντηση των δύο υπουργών, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην περαιτέρω εμβάθυνση της συνεργασίας μεταξύ της Ιαπωνίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της ΕΕ και σταθερός πυλώνας σταθερότητας στα εξωτερικά της σύνορα, λειτουργεί ως φυσική γέφυρα για την προώθηση των ιαπωνικών συμφερόντων στην Ευρώπη, αλλά και για τη μεταφορά των κοινών ανησυχιών για τη θαλάσσια ασφάλεια στις Βρυξέλλες.
Η ΕΕ έχει αναπτύξει τη δική της στρατηγική για τον Ινδο-Ειρηνικό, αναγνωρίζοντας ότι η ασφάλεια των θαλάσσιων εμπορικών δρόμων στην Ασία συνδέεται άμεσα με την ευρωπαϊκή ευημερία. Με τη σειρά της, η Ιαπωνία επενδύει στη σταθερότητα της Μεσογείου, καθώς από εκεί διέρχεται το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου προς την ευρωπαϊκή ήπειρο. Η συνεργασία αυτή, επομένως, ξεπερνά το στενό διμερές πλαίσιο και αποκτά ευρωατλαντικές και παγκόσμιες διαστάσεις, ενδυναμώνοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως διεθνούς παίκτη που μπορεί να συνομιλεί και να συνδιαμορφώνει πολιτικές με τις ηγέτιδες δυνάμεις του πλανήτη.
Η στρατηγική σύγκλιση της Αθήνας με το Τόκιο αποδεικνύει ότι η υπεράσπιση των εθνικών δικαιωμάτων δεν περιορίζεται στα στενά γεωγραφικά όρια της Ανατολικής Μεσογείου. Μέσα από τη συμμαχία με την Ιαπωνία, η Ελλάδα θωρακίζει τις θέσεις της για την ΑΟΖ και το Δίκαιο της Θάλασσας, εντάσσοντάς τες σε ένα παγκόσμιο δίκτυο χωρών που προασπίζονται τη διεθνή νομιμότητα έναντι της αυθαιρεσίας. Η κοινή δέσμευση του Γιώργου Γεραπετρίτη και του Τοσιμίτσου Μοτέγκι για ασφάλεια στη θάλασσα και ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποτελεί μια ηχηρή διπλωματική νίκη και μια στέρεη βάση για το μέλλον.
