Ξέρετε αυτό το συναίσθημα όταν τα λόγια κάποιου δεν ταιριάζουν με την ενέργεια που εκπέμπει; Σαν το ένστικτο να λέει ότι κάτι δεν πάει καλά, χωρίς να μπορείτε να προσδιορίσετε ακριβώς το τι.
Αυτό είναι ένα μάθημα που πολλοί μαθαίνουν με τον δύσκολο τρόπο, ακόμα και με ανθρώπους που γνωρίζουν δεκαετίες. Κάπου στην πορεία, οι ισορροπίες αλλάζουν. Οι συζητήσεις γίνονται διαφορετικές και τα γέλια παύουν να είναι αυθεντικά. Συχνά χρειάζονται χρόνια για να γίνει αντιληπτό το τι πραγματικά συμβαίνει: ο σεβασμός έχει εξατμιστεί, αλλά οι λέξεις παραμένουν τυπικά ευγενικές.
Η αλήθεια είναι ότι οι άνθρωποι σπάνια λένε ευθέως «δεν σε σέβομαι». Αντίθετα, αφήνουν υπονοούμενα μέσα από φαινομενικά αθώα σχόλια που φθείρουν την αξιοπρέπεια του άλλου, συζήτηση με τη συζήτηση. Ύστερα από δεκαετίες εμπειρίας σε εργασιακά περιβάλλοντα και παρατήρησης αμέτρητων διαπροσωπικών σχέσεων, οι ειδικοί έχουν καταλήξει συγκεκριμένα μοτίβα επικοινωνίας που δείχνουν ότι ο σεβασμός έχει χαθεί. Ακολουθούν οκτώ φράσεις που αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια.
Αν κάποιος χρησιμοποιεί αυτές τις 8 φράσεις, πιθανότατα δεν σας σέβεται, αλλά δεν σας το λέει ευθέως
- “Είμαι ειλικρινής”
- “Είσαι πολύ ευαίσθητος”
- “Κάνε ό,τι νομίζεις”
- “Χωρίς να θέλω να σε προσβάλλω”
- “Δεν εννοούσα αυτό” (αυτό ακριβώς εννοούσαν)
- “Πλάκα έκανα”
- “Εσύ πάντα” ή “Εσύ ποτέ”
- “Μπράβο καλά έκανες”
“Είμαι ειλικρινής”
Αυτή η φράση είναι η χαρακτηριστική ένδειξη έλλειψης σεβασμού. Είναι κοφτερή, ακίνδυνη και πάντα έρχεται αμέσως πριν κάποιος πει κάτι άσκοπα σκληρό. Η πραγματική ειλικρίνεια δεν χρειάζεται αποποιήσεις. Όταν κάποιος σας σέβεται πραγματικά και θέλει να μοιραστεί δύσκολες παρατηρήσεις, βρίσκει ευαίσθητους τρόπους για να το κάνει. Σκέφτεται τα συναισθήματά σας, ενώ παραμένει αληθινός.
Αλλά το “Απλά λέω την αλήθεια” είναι κάτι διαφορετικό. Είναι η άδεια να είσαι σκληρός, προσποιούμενος ότι είσαι αρεστός. Είχα έναν συνάδελφο που ξεκινούσε κάθε κριτική με αυτή τη φράση. “Απλά λέω την αλήθεια, αλλά η παρουσίασή σου ήταν βαρετή”. “Απλά λέω την αλήθεια, αλλά κανείς δεν ενδιαφέρεται για τις ιδέες σου”. Ήταν ειλικρινής; Ίσως. Αλλά ο σεβασμός θα υπήρχε αν έλεγε: “Άκου, νομίζω ότι η παρουσίασή σου θα μπορούσε να έχει περισσότερη ενέργεια. Θες να σκεφτούμε μαζί τρόπους για να την κάνουμε πιο ενδιαφέρουσα;”
“Είσαι πολύ ευαίσθητος”
Έχετε παρατηρήσει πόσο συχνά αυτή η φράση “Είσαι υπερβολικά ευαίσθητος/η”, ακούγεται όταν αντιδράτε σε κάτι που σας έχει πληγώσει ή έχει γίνει αμήχανο; Πρόκειται για μία από τις πιο κλασικές τακτικές ψυχολογικής χειραγώγησης – το gaslighting. Αντί να αναλάβουν την ευθύνη για τα λόγια ή τις πράξεις τους, κάνουν το πρόβλημα τη δική σας αντίδραση. Τα συναισθήματά σας γίνονται το ζήτημα, και όχι η συμπεριφορά τους.
Η φράση αυτή είναι πολύ συχνά μία προσπάθεια να αποσείσουν την ευθύνη και να σας κάνουν να αμφισβητήσετε τη δική σας αντίληψη. Το “Είσαι υπερβολικά ευαίσθητος/η” στην ουσία λέει: “Το πρόβλημα δεν είναι αυτό που είπα ή έκανα, το πρόβλημα είσαι εσύ και τα συναισθήματά σου”. Με αυτήν την προσέγγιση, το άτομο που τη χρησιμοποιεί αποφεύγει οποιαδήποτε ευθύνη και μειώνει τα συναισθήματα του άλλου, κάνοντάς τα να φαίνονται αδικαιολόγητα ή υπερβολικά.
Αυτό δείχνει ασέβεια, γιατί αδιαφορεί για τις πραγματικές ανησυχίες σας και υπονοεί ότι οι αντιδράσεις σας δεν είναι έγκυρες. Αντί να σας ακούν και να σέβονται την εμπειρία σας, απαξιώνουν τη συναισθηματική σας κατάσταση ως κάτι που δεν αξίζει να ληφθεί σοβαρά υπόψη, και έτσι αμβλύνουν την αξία των συναισθημάτων σας.
“Κάνε ό,τι νομίζεις”
Εδώ, το πλαίσιο είναι κρίσιμο. Κάποιες φορές αυτή η φράση μπορεί να εκφράζει αληθινή εμπιστοσύνη. Αλλά όταν συνοδεύεται από σαρκασμό ή συνοδεύεται με απαξιωτικές εκφράσεις του προσώπου, τότε πρόκειται για καθαρή απόρριψη. Θα καταλάβετε τη διαφορά από το τι συμβαίνει στη συνέχεια.
Αν σεβαστούν την απόφασή σας και τη στηρίξουν, τέλεια. Αλλά αν την υπονομεύσουν αργότερα ή παραπονεθούν για το αποτέλεσμα που “τους αφήσατε” να επιλέξουν, τότε αυτό δεν είναι σεβασμός – είναι παθητική επιθετικότητα με την πρόφαση της ανοχής.
“Χωρίς να θέλω να σε προσβάλλω”
Οτιδήποτε ακολουθεί την φράση “χωρίς παρεξήγηση” και συνώνυμές της, είναι σίγουρα πρόκειται να προσβάλλει. Αυτή η φράση είναι σαν το μικρότερο αδελφάκι του “απλά λέω την αλήθεια”. Είναι ο τρόπος του ομιλητή να παραδεχτεί ότι πρόκειται να πει κάτι προσβλητικό, ενώ προσπαθεί να αποποιηθεί την ευθύνη γι’ αυτό.
Σκεφτείτε το – όταν πραγματικά σέβεστε κάποιον και πρέπει να μοιραστείτε εποικοδομητική ανατροφοδότηση, χρειάζεται να το προλογίσετε με το “χωρίς παρεξήγηση”; Φυσικά και όχι. Απλά επικοινωνείτε με σκέψη και σεβασμό.
“Δεν εννοούσα αυτό” (αυτό ακριβώς εννοούσαν)
Όλοι μας καμιά φορά λέμε κάτι λάθος. Αλλά υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε μια πραγματική παρανόηση και στο να προσπαθούμε να γυρίσουμε τα πράγματα όταν μας επισημαίνεται το λάθος. Γνωρίζετε την κατάσταση. Κάνουν μια πικρόχολη παρατήρηση, αντιδράτε, και ξαφνικά αυτοί ξαναγράφουν την ιστορία. “Δεν εννοούσα αυτό καθόλου! Με παρεξηγείς!”
Το να αναλαμβάνουμε την ευθύνη για το πώς επηρεάζουν τα λόγια μας είναι εξίσου σημαντικό με τις προθέσεις μας. Κάποιος που σας σέβεται θα πει: “Κατάλαβα πως αυτό ακούστηκε λάθος. Ας διευκρινίσω τι προσπαθούσα να πω”.
“Πλάκα έκανα”
Το χιούμορ είναι υπέροχο. Αλλά το να χρησιμοποιείς το “αστειεύομαι” ως άφεση αμαρτιών για κάτι που είπες και πλήγωσε; Αυτό δεν είναι χιούμορ, είναι δειλία. Τα αληθινά αστεία προκαλούν σε όλους το γέλιο, ακόμα και το άτομο για το οποίο γίνονται. Τα προσβλητικά σχόλια που καλύπτονται με τη δικαιολογία του αστείου κάνουν μόνο τον ομιλητή και το κοινό του να γελούν εις βάρος κάποιου άλλου.
Ο “αστειευόμενος” που συνεχώς κάνει κακεντρεχή σχόλια σε ένα συγκεκριμένο άτομο και μετά δείχνει πληγωμένος όταν εκείνο δεν το βρίσκει αστείο. “Δεν μπορείς να δεχτείς ένα αστείο;” ρωτάει. Αλλά ο σεβασμός σημαίνει να ξέρεις που είναι τα όρια και να μην τα περνάς.
“Εσύ πάντα” ή “Εσύ ποτέ”
Αυτές οι απόλυτες δηλώσεις είναι δολοφόνοι του σεβασμού. Διαγράφουν την έννοια της απόχρωσης, αγνοούν την ανάπτυξη και σε παρουσιάζουν ως έναν μονοδιάστατο χαρακτήρα στην ιστορία τους. “Πάντα υπερβάλεις”. “Ποτέ δεν ακούς”. “Πάντα τα κάνεις περίπλοκα”. Αλήθεια; Πάντα; Ποτέ;
Αυτές οι δηλώσεις δείχνουν ότι δεν σε βλέπουν ως έναν σύνθετο άνθρωπο που κάποιες φορές κάνει το ένα και κάποιες το άλλο. Σε έχουν περιορίσει σε μια καρικατούρα, και αυτό είναι το αντίθετο του σεβασμού.
“Μπράβο καλά έκανες”
Αυτό είναι ένα περίπλοκο θέμα, γιατί στην αρχή φαίνεται υποστηρικτικό. Αλλά ο τόνος είναι το παν. Όταν λέγεται με πραγματικό ενθουσιασμό, είναι υπέροχο. Όταν λέγεται με ειρωνεία ή αδιαφορία, είναι μια απόρριψη μεταμφιεσμένη σε συγχαρητήρια.
Μοιράζεσαι μια επιτυχία για την οποία είσαι περήφανος/η, και η αντίδρασή τους είναι ένα ψυχρό «μπράβο» πριν αλλάξουν αμέσως θέμα. Διαπράττουν την υποτιθέμενη στήριξη χωρίς να τη νιώθουν πραγματικά.
Tips
Η αναγνώριση αυτών των φράσεων δεν στοχεύει να σας κάνει να αναλύετε κάθε συζήτηση αναζητώντας κρυμμένα νοήματα. Σκοπός είναι να εμπιστεύεστε το ένστικτό σας όταν κάτι δεν σας κάθεται καλά. Ο σεβασμός δεν αφορά μόνο το τι λένε οι άνθρωποι – αφορά το πώς σας κάνουν να νιώθετε. Αν αισθάνεστε συνεχώς μειωμένοι, παραμελημένοι ή υποτιμημένοι μετά από μια συζήτηση με κάποιον, δώστε προσοχή σε αυτό το συναίσθημα. Το ένστικτό σας πιθανότατα έχει δίκιο.
Τα καλά νέα; Μόλις αναγνωρίσετε αυτά τα μοτίβα, μπορείτε να επιλέξετε πώς να ανταποκριθείτε. Κάποιες φορές αυτό σημαίνει να το αντιμετωπίσετε άμεσα. Κάποιες φορές σημαίνει να βάλετε όρια. Και μερικές φορές, όπως έμαθα από εκείνη τη φιλία που είχε διαρκέσει δεκαετίες, σημαίνει να απομακρυνθείτε. Αξίζετε να είστε περιτριγυρισμένοι από ανθρώπους που σας σέβονται αρκετά για να επικοινωνούν με καλοσύνη, ακόμα και όταν τα πράγματα γίνονται δύσκολα. Μην συμβιβάζεστε με την ασέβεια.
