Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Πολλοί πιστεύουν πως γνωρίζουν καλά την Αθήνα. Ωστόσο, στο πέρασμα των αιώνων η πρωτεύουσα έχει γίνει αγνώριστη.
- Αν ξεφυλλίσει κανείς ένα άλμπουμ με παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες της Αθήνας θα διαπιστώσει πως το αστικό τοπίο της έχει «μεταμορφωθεί» πολλές φορές. Η πόλη δεν είναι πλέον όπως ήταν κάποτε και ακόμα και οι πιο δημοφιλείς συνοικίες, οι πολυσύχναστες πλατείες ή και ορισμένα σημεία αναφοράς της έχουν αλλάξει ριζικά.
- Το ίδιο ισχύει και για τους κεντρικούς δρόμους που σήμερα έχουν καθημερινά μποτιλιάρισμα, αλλά πριν από εκατό και πλέον χρόνια, περνούσαν από εκεί… άμαξες. Η παρακάτω φωτογραφία είναι μία τρανή απόδειξη αυτής της αλλαγής. Μπορείτε να καταλάβετε ποιο σημείο απεικονίζεται στην φωτογραφία;
Εάν πάρεις στα χέρια σου ένα άλμπουμ με παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες της Αθήνας θα διαπιστώσεις πως στο πέρασμα των δεκαετιών η πόλη έχει αλλάξει ριζικά.
Το «πρόσωπο» της πρωτεύουσας έχει αλλάξει πολλές φορές και σήμερα σχεδόν τίποτα δεν θυμίζει την Αθήνα του 20′ ή του 30′. Δυστυχώς, κάποια από τα πανέμορφα νεοκλασικά κτίρια δεν υπάρχουν πια.
Ακόμα και οι κάτοικοι μεγαλύτερης ηλικίας ίσως δυσκολευτούν να αναγνωρίσουν την πόλη και τις περιοχές της, αν δουν φωτογραφίες της με άρωμα άλλης εποχής. Μία τέτοια φωτογραφία είναι και η παρακάτω. Αναγνωρίζεις ποια είναι η οδός της φωτογραφίας; Είτε είσαι κάτοικος Αθηνών είτε απλός επισκέπτης, σίγουρα έχεις περάσει από εκεί.
Κουίζ για την παλιά Αθήνα: Αναγνωρίζεις το σημείο; Είναι από τα πιο γνωστά της πόλης
- Μεταξουργείο
- Κεραμεικός
- Μοναστηράκι
Η απάντηση στο κουίζ για την παλιά Αθήνα
Στη φωτογραφία που έχει τραβηχθεί το 1972 από τον φωτογράφο Edmund L. Mitchel βλέπετε μία λαϊκή αγορά στην οδό Σάμου, στο Μεταξουργείο.
Το Μεταξουργείο είναι συνοικία στο βορειοδυτικό τμήμα του ιστορικού κέντρου της Αθήνας. Περίπου στο κέντρο της περιοχής βρίσκεται η ομώνυμη πλατεία, στην οποία υπάρχει μαρμάρινη κρήνη. Η ονομασία της συνοικίας και της ομώνυμης πλατείας οφείλεται σε εργοστάσιο επεξεργασίας μεταξιού που λειτουργούσε στην περιοχή στα χρόνια του Όθωνα, με την επωνυμία «Σηρική Εταιρεία της Ελλάδος Αθανάσιος Δουρούτης & Σία». Το εργοστάσιο στεγάζει σήμερα την πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων.
Ιστορικά στοιχεία
Μετά τη σύσταση του ελληνικού κράτους, η προοπτική ανέγερσης των ανακτόρων στον Κεραμεικό οδήγησε πολλούς επιφανείς της εποχής, όπως ο αυστριακός πρέσβυς Άντον Πρόκες φον Όστεν, η Δούκισσα της Πλακεντίας και oι πρίγκηπες Ιωάννης Καρατζάς και Γεώργιος Καντακουζηνός, να αγοράσουν κτήματα ή να κτίσουν οικίες στην περιοχή. Ο τελευταίος ανήγειρε μεγάλη οικοδομή, γνωστή ως Μέγαρο Καντακουζηνού, με την προοπτική της εκμετάλλευσης του κτιρίου ως εμπορικού κέντρου, ένα σχέδιο που ναυάγησε όταν τελικά αποφασίστηκε να κτιστούν τα ανάκτορα στο τότε άλλο άκρο της πόλης, στη σημερινή πλατεία Συντάγματος. Το ημιτελές κτίσμα αγοράστηκε από την εταιρεία του μεταξουργείου και γκρεμίστηκε ώστε να ανεγερθούν οι εγκαταστάσεις του.
Η σταδιακή επέκταση του αρχικού εργοστασίου επεξεργασίας μεταξιού σε ολόκληρο συγκρότημα απέτρεψε για αρκετό χρονικό διάστημα (έως το 1875 περίπου) τη δημιουργία οικιστικών ζωνών στην περιοχή. Σε αυτό συνέβαλε και η ίδρυση του Ορφανοτροφείου Χατζηκώστα το 1856, το οποίο πλαισιώναν εργαστήρια επαγγελματικής κατάρτισης των φιλοξενούμενων παιδιών και, αργότερα, η εγκατάσταση του γειτονικού εργοστασίου παραγωγής φωταερίου (1859-61). Σημαντική ήταν επίσης η παρουσία καταστημάτων σιδηροκατασκευών και αμαξοποιείων, που μεταπήδησαν στο Μεταξουργείο από την όμορη περιοχή της Πλατείας Ελευθερίας (Κουμουνδούρου). Το τελευταίο τέταρτο του 19ου αι. στο Μεταξουργείο είχε πλέον δημιουργηθεί ένα συνεχές σύστημα δόμησης με τη γειτονική περιοχή της Βάθειας, τη σημερινή Βάθη.
Η περιοχή μεταξύ Μεταξουργείου και Βοτανικού, εξαιτίας των λιμναζόντων εκεί υδάτων, παλαιότερα ονομαζόταν Χεζολίθαρο, ή Χεσμένη Πέτρα και Μπύθουλας (ή Βούθουλας). Έγινε πασίγνωστη από τη Μαντάμ Σουσού, τη θρυλική κοκέτα του ομώνυμου μυθιστορήματος του Δημήτρη Ψαθά.
Χωροταξία
Το Μεταξουργείο εκτείνεται στον χώρο που ορίζεται από τις Λεωφόρους Κωνσταντινουπόλεως και Δηλιγιάννη και τις οδούς Δεληγιώργη, Αγίου Κωνσταντίνου, Παναγή Τσαλδάρη (Πειραιώς) και Σαλαμίνος. Εφάπτεται του Γκαζοχωρίου, του Κεραμεικού, της ευρύτερης περιοχής της Πλατείας Ομονοίας, της Ακαδημίας Πλάτωνος και του Κολωνού. Από διοικητική άποψη, υπάγεται στη δικαιοδοσία του 1ου και του 3ου Δημοτικού Διαμερίσματος των Αθηνών, με όρια τις οδούς Λένορμαν και Κολοκυνθούς.[1] Διασχίζεται από το επίγειο σιδηροδρομικό δίκτυο του ΟΣΕ.
Αποτελεί μια καλλιτεχνική γειτονιά της Αθήνας με έντονη πολιτιστική δραστηριότητα και ιδιαίτερη αρχιτεκτονική φυσιογνωμία. Στην περιοχή κατοικούν και δραστηριοποιούνται πολλοί καλλιτέχνες, ενώ στους δρόμους της συναντά κανείς θέατρα, γκαλερί, χώρους τέχνης, καφέ, νεο-ταβέρνες και μπαρ. Χαρακτηριστικό στοιχείο της είναι επίσης οι τοιχογραφίες (murals) που κοσμούν τις προσόψεις κτιρίων, αρκετές από τις οποίες έχουν δημιουργηθεί από γνωστούς καλλιτέχνες της αστικής τέχνης. Τα περισσότερα καφέ, μπαρ και καταστήματα εστίασης συγκεντρώνονται γύρω από την πλατεία Αυδή, η οποία αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία συνάντησης και κοινωνικής ζωής της περιοχής. Παράλληλα, το Μεταξουργείο διατηρεί μεγάλο αριθμό παλιών και εγκαταλελειμμένων κτιρίων, ενώ σε ορισμένα σημεία υπάρχουν οίκοι ανοχής και χώροι που συνδέονται με τη χρήση ναρκωτικών ουσιών. Τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται φαινόμενα εξευγενισμού (gentrification), με την εμφάνιση νέων επιχειρήσεων εστίασης και ψυχαγωγίας και την ενίσχυση του πολιτιστικού χαρακτήρα της γειτονιάς.
Από το Μεταξουργείο διέρχεται η Γραμμή 2 του Μετρό και η περιοχή εξυπηρετείται από τον Σταθμό Μεταξουργείο.
Το Μεταξουργείο είναι ενταγμένο στο Πρόγραμμα Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων της Αθήνας (1998).
Στην συνοικία είχε έδρα η Δάφνη Αθηνών που όμως διαλύθηκε το 2020. Τα γραφεία της ομάδας ήταν στην Οδό Τζαβέλλα.
πηγή φωτογραφίας: Liza’s Photographic Archive of Greece – Facebook