Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Αρχαιολόγοι στη νότια Αλβανία ανακάλυψαν έξι πλούσια διακοσμημένα ψηφιδωτά δάπεδα ρωμαϊκής περιόδου στο Qesarat, αποκαλύπτοντας ένα άγνωστο μέχρι σήμερα κέντρο ζωής κατά μήκος της κοιλάδας του Αώου.
- Τα πολύχρωμα ψηφιδωτά, με γεωμετρικά σχέδια και ανθρώπινες μορφές, χρονολογούνται στον 4ο αιώνα μ.Χ., ενώ στο συγκρότημα έχουν διασωθεί και σπαράγματα τοιχογραφιών.
- Η ανακάλυψη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, καθώς η πολυετής αρχαιολογική έρευνα υποδηλώνει ότι το Qesarat είναι ένας σημαντικά μεγαλύτερος και πιο σύνθετος ρωμαϊκός οικισμός.
Αρχαιολόγοι που εργάζονται στη νότια Αλβανία ανακάλυψαν έξι πλούσια διακοσμημένα ψηφιδωτά δάπεδα στο εσωτερικό ενός αρχιτεκτονικού συγκροτήματος της ρωμαϊκής περιόδου, αποκαλύπτοντας ένα άγνωστο μέχρι σήμερα κέντρο ζωής κατά μήκος της μέσης κοιλάδας του ποταμού Αώου (γνωστός ως Vjosa στην Αλβανία).
Η ανακάλυψη έγινε στο Qesarat, κοντά στο Τεπελένι, κατά την ανασκαφική περίοδο του 2026 στο πλαίσιο ενός κοινού αλβανοϊταλικού αρχαιολογικού προγράμματος. Τα δάπεδα, τα οποία χρονολογούνται στον 4ο αιώνα μ.Χ., διαθέτουν πολύχρωμα ψηφιδωτά με γεωμετρικά σχέδια και ανθρώπινες μορφές, ενώ στο συγκρότημα έχουν διασωθεί και σπαράγματα τοιχογραφιών.
Η ανακοίνωση της ανακάλυψης έγινε από τον φορέα «Vjosa – Park Kombëtar», επικαλούμενος τους αρχαιολόγους που ηγούνται της έρευνας: τον Eduart Shehi και τη Sabina Veseli από το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Αλβανίας, καθώς και τον Custode Silvio Fioriello από το Πανεπιστήμιο Bari Aldo Moro.
Αν και τα έξι ψηφιδωτά αποτελούν το νεότερο εντυπωσιακό εύρημα, η πολυετής έρευνα υποδηλώνει ότι αυτό που βρίσκεται κάτω από το σύγχρονο Qesarat είναι σημαντικά μεγαλύτερο και πιο σύνθετο από ένα μεμονωμένο διακοσμημένο κτίριο.
Ένας ρωμαϊκός οικισμός αναδύεται στις όχθες του ποταμού Αώου
Οι αρχαιολογικές εργασίες στην περιοχή άρχισαν να αποκαλύπτουν την έκταση του αρχαιολογικού χώρου πριν από αρκετά χρόνια. Η έρευνα, υπό την καθοδήγηση της αλβανο-ιταλικής ομάδας, ανέδειξε το Qesarat ως έναν μεγάλο οικισμό με διαδοχικές φάσεις κατοίκησης, ο οποίος χρονολογείται κυρίως στη ρωμαϊκή περίοδο και την Ύστερη Αρχαιότητα.
Παλαιότερες έρευνες υπεδείκνυαν ότι ο οικισμός ενδέχεται να αναπτύχθηκε γύρω από μια μεγάλη ρωμαϊκή βίλα, πριν επεκταθεί σταδιακά στο μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αμφιθεάτρου που σχηματίζει ο λόφος στον οποίο βρίσκεται το σύγχρονο χωριό. Η τοποθεσία δεσπόζει πάνω από τις στροφές του ποταμού Αώου, σε ένα τοπίο που φαίνεται να υποστήριζε την κατοίκηση και την οικονομική δραστηριότητα για αιώνες.
Η κλίμακα του οικισμού έγινε εντονότερα σαφής κατά τη διάρκεια συστηματικών επισκοπήσεων. Οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν κατά τις πρώτες περιόδους εξέτασαν περίπου 70 εκτάρια, κατέγραψαν 67 τοπογραφικές μονάδες και εντόπισαν περίπου 20 αρχαιολογικές θέσεις, πολλές από τις οποίες παρουσιάζουν ενδείξεις κατοίκησης σε περισσότερες από μία περιόδους. Προγενέστερες έρευνες είχαν ήδη συναντήσει ένα μεγάλο κτίριο με χώρους λουτρών, καθώς και ίχνη πλούσιων ρωμαϊκών κατοικιών με ψηφιδωτά και τοιχογραφίες.
Αυτά τα παλαιότερα ευρήματα προσφέρουν ένα ευρύτερο πλαίσιο στα νέα ψηφιδωτά δάπεδα που ήρθαν στο φως. Αντί να εμφανίζονται ως μεμονωμένη πολυτελής διακόσμηση, φαίνεται να ανήκουν σε μια πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση κτιρίων, η οποία αναπτύχθηκε στο Qesarat κατά τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο και έως την Ύστερη Αρχαιότητα.
Έξι ψηφιδωτά δάπεδα από τον 4ο αιώνα
Κατά την ανασκαφική περίοδο του 2026, οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν έξι δάπεδα διακοσμημένα με πολύχρωμα ψηφιδωτά. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, οι συνθέσεις περιλαμβάνουν γεωμετρικά μοτίβα και ανθρώπινες μορφές, ενώ τα θραύσματα τοιχογραφιών υποδεικνύουν ότι και οι εσωτερικοί χώροι πάνω από τα δάπεδα ήταν περίτεχνα διακοσμημένοι.
Οι ερευνητές χρονολογούν επί του παρόντος το νέο συγκρότημα στον 4ο αιώνα μ.Χ. Αυτό το τοποθετεί στην Ύστερη Αρχαιότητα, αρκετούς αιώνες μετά την εδραίωση του ρωμαϊκού ελέγχου στην περιοχή και σε μια εποχή που σημαντικές αγροτικές περιουσίες και οικισμοί συνέχιζαν να διαμορφώνουν το τοπίο των νοτίων Βαλκανίων.
Τα ψηφιδωτά, επομένως, προσφέρουν κάτι παραπάνω από μια απλή συλλογή διακοσμητικών εικόνων. Μαζί με την αρχιτεκτονική και τα ζωγραφισμένα επιχρίσματα, παρέχουν αποδείξεις για τον πλούτο, τις κατασκευαστικές παραδόσεις και την πολιτιστική ζωή των ανθρώπων που κατοικούσαν στο Qesarat πριν από περίπου 1.600 χρόνια.
Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν δημοσιεύσει ακόμη μια πλήρη ερμηνεία των νέων δομών, και η ακριβής λειτουργία του συγκροτήματος μένει ακόμη να προσδιοριστεί.
Μια θέση με πολύ μακρύτερη ιστορία
Η σημασία του Qesarat ενδέχεται να εκτείνεται πολύ πέρα από τα ρωμαϊκά του κατάλοιπα. Παλαιότερες έρευνες γύρω από το χωριό έφεραν επίσης στο φως στοιχεία προϊστορικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένων ευρημάτων που αποδίδονται στην Ύστερη Νεολιθική Εποχή και την Εποχή του Χαλκού.
Μια συγκέντρωση προϊστορικού υλικού εκτεινόταν σε περισσότερα από τρία εκτάρια και περιλάμβανε πάνω από 1.100 τεχνουργήματα πυριτόλιθου και εκατοντάδες θραύσματα κεραμικής. Οι ερευνητές είχαν διατυπώσει παλαιότερα την υπόθεση ότι η περιοχή θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει έναν ασυνήθιστα μεγάλο προϊστορικό οικισμό, αν και απαιτείται περαιτέρω ανασκαφή για να προσδιοριστεί η έκταση και ο χαρακτήρας του.
Οι τρέχουσες ανασκαφές αποτελούν μέρος του προγράμματος «Αρχαιολογία Τοπίου στην Περιοχή Τεπελενίου-Μεμαλιάι», το οποίο υλοποιείται μέσω της συνεργασίας Αλβανών και Ιταλών ερευνητών. Το ευρύτερο πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί όχι απλώς για την ανασκαφή μεμονωμένων κτιρίων, αλλά για την ανασύνθεση του τρόπου με τον οποίο οι κοινότητες κατοικούσαν και μετασχημάτιζαν τη μέση κοιλάδα του Αώου σε βάθος χρόνου. Το έργο παραμένει ενεργό μέρος της αρχαιολογικής έρευνας που παρουσιάζεται από την Ακαδημία Επιστημών της Αλβανίας τα τελευταία χρόνια.
Για το Qesarat, τα έξι νέα ψηφιδωτά προσφέρουν πλέον την πιο ξεκάθαρη οπτική μαρτυρία για ένα κεφάλαιο αυτής της μακράς ιστορίας. Καθώς η ανασκαφή συνεχίζεται γύρω από το διακοσμημένο συγκρότημα, οι ερευνητές ενδέχεται να είναι σε θέση να προσδιορίσουν αν ανήκε σε μια κατοικία της ελίτ, αν αποτελούσε μέρος ενός μεγαλύτερου οικισμού ή αν αντιπροσωπεύει ένα άλλο είδος κέντρου της ρωμαϊκής περιόδου που αναπτύχθηκε δίπλα στον Αώο.