Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Μια νέα ακαδημαϊκή έρευνα αποκαλύπτει ότι οι μη ανθρώπινοι χαρακτήρες στις παιδικές ταινίες, όπως ζώα, τέρατα και ρομπότ, παραμένουν συντριπτικά ανδροκρατούμενοι.
- Εξετάζοντας 224 ταινίες animation, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα θηλυκά πλάσματα συγκεντρώνουν μόλις το 25% του χρόνου οθόνης έναντι 75% των αρσενικών.
- Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι αυτή η ανισότητα επηρεάζει την παιδική ψυχοσύνθεση, καθώς τα μέσα διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τον κόσμο.
Μια νέα ακαδημαϊκή έρευνα βάζει στο μικροσκόπιο τον κόσμο των κινούμενων σχεδίων, αποκαλύπτοντας ότι οι μη ανθρώπινοι χαρακτήρες στις παιδικές ταινίες παραμένουν συντριπτικά ανδροκρατούμενοι.
Από τον χιονάνθρωπο Όλαφ στο «Frozen» μέχρι τον Μάικ Βαζόβσκι στο «Monsters, Inc.», ορισμένοι από τους πιο δημοφιλείς και αγαπημένους χαρακτήρες του σινεμά δεν είναι άνθρωποι. Ωστόσο, ειδικοί από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ επισημαίνουν ότι τα ζώα, τα τέρατα, τα ρομπότ και τα μυθικά πλάσματα που βλέπουν τα παιδιά στην οθόνη παρουσιάζονται στη συντριπτική τους πλειονότητα ως αρσενικά — φτάνοντας σε ορισμένες ταινίες, όπως η «Moana» της Disney, στο σημείο οι θηλυκοί μη ανθρώπινοι χαρακτήρες να μην έχουν απολύτως κανέναν χρόνο εμφάνισης.
Η σημασία της έρευνας
Ο Δρ Ντέιβιντ Μπάμαν, επικεφαλής της μελέτης, υπογράμμισε τη σημασία των ευρημάτων για τη διαμόρφωση της παιδικής ψυχοσύνθεσης.
«Πιστεύω ότι η έρευνά μας είναι τόσο σημαντική επειδή αποκαλύπτει τη φυλετική ανισότητα που υπάρχει όχι μόνο στον κινηματογράφο γενικότερα, αλλά ακόμη και στο animation. Διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά εξοικειώνονται με αυτό που θεωρείται ως νόρμα», είπε χαρακτηριστικά.
Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι στις ταινίες μυθοπλασίας με ηθοποιούς (live-action) υπάρχει έντονο χάσμα, με τους ανδρικούς χαρακτήρες να λαμβάνουν κατά μέσο όρο τριπλάσιο χρόνο στην οθόνη σε σύγκριση με τους γυναικείους.
Μέχρι σήμερα όμως παρέμενε ανεξερεύνητο αν αυτό το μοτίβο μεταφέρεται και στα φανταστικά όντα των κινουμένων σχεδίων.
Από την πλευρά της κοινής γνώμης πάντως, δεν λείπει και η αντίθετη οπτική. Χρήστης του Reddit σχολίασε σκωπτικά τη μεθοδολογία της μελέτης, σημειώνοντας: «Και ο Άντονι Χόπκινς κέρδισε Όσκαρ για λιγότερα από 30 λεπτά παρουσίας στην οθόνη στη “Σιωπή των Αμνών”. Ο χρόνος στην οθόνη είναι μια αυθαίρετη μέτρηση».
Ανάλυση 224 ταινιών
Για να φτάσουν στα συμπεράσματά τους, οι ερευνητές ανέλυσαν περισσότερες από 224 ταινίες κινουμένων σχεδίων που κυκλοφόρησαν από το 1937 έως το 2025, σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στην πλατφόρμα arXiv, με τίτλο «Μέτρηση της εκπροσώπησης των φύλων στις ταινίες κινουμένων σχεδίων» (Measuring Gender Representation in Animated Films).
«Η συλλογή κυριαρχείται από μεγάλα εμπορικά στούντιο animation, περιλαμβάνοντας 59 ταινίες από τη Disney (Πινόκιο, Ο Βασιλιάς των Λιονταριών, Ζωούπολη), 46 ταινίες από τη DreamWorks (Σρεκ, Κανγκ Φου Πάντα, Τα Κακά Παιδιά), 26 ταινίες από τη Pixar (Toy Story, Οι Απίθανοι, Τα Μυαλά που Πονάνε), και 15 ταινίες από την Illumination (Εγώ, ο Απαισιότατος, Τραγούδα!), μεταξύ άλλων», εξήγησε η επιστημονική ομάδα.
Η χρήση υπολογιστικών μοντέλων επέτρεψε στην ομάδα να αναλύσει δεδομένα σε τεράστια κλίμακα, κάτι που θα ήταν αδύνατον να γίνει χειροκίνητα.
«Αναπτύσσουμε υπολογιστικά μοντέλα με στόχο να αναπαραγάγουν αυτό που βλέπει ένας άνθρωπος —όταν παρακολουθεί μια ταινία, για παράδειγμα— ώστε να μετρήσουμε ορισμένα φαινόμενα σε ευρύτερη κλίμακα από αυτήν που ένας μεμονωμένος αναγνώστης ή θεατής θα μπορούσε να δει σε ολόκληρη τη ζωή του», ανέφερε ο Δρ Μπάμαν.
Προκειμένου ένας μη ανθρώπινος χαρακτήρας να συμπεριληφθεί στη φυλετική ανάλυση, έπρεπε να έχει ομιλούντα ρόλο.
Επειδή οι χαρακτήρες animation δεν αυτοπροσδιορίζονται, η ταξινόμηση του φύλου έγινε ερμηνευτικά: η ομάδα βασίστηκε στο φύλο του ηθοποιού που δάνεισε τη φωνή του, στις περιγραφές των κοινοτήτων των φαν (συμπεριλαμβανομένης της χρήσης αντωνυμιών), ενώ εξέτασε χειροκίνητα τις περιπτώσεις όπου τα στοιχεία ήταν ασαφή ή υπήρχαν διαφωνίες.
75% αρσενικοί χαρακτήρες
Τα συνολικά ευρήματα έδειξαν ότι οι μη ανθρώπινοι χαρακτήρες παραμένουν συντριπτικά αρσενικοί. Κατά μέσο όρο, τα θηλυκά ζώα, τέρατα, ρομπότ και μαγικά πλάσματα συγκεντρώνουν μόλις το 25% του συνολικού χρόνου οθόνης, με το υπόλοιπο 75% να ανήκει στους αρσενικούς.
Ωστόσο, η εικόνα παρουσιάζει σημάδια βελτίωσης τα τελευταία χρόνια.
Πρόσφατες παραγωγές, όπως το «Raya and the Last Dragon» και το «Inside Out 2», έδωσαν στους θηλυκούς μη ανθρώπινους χαρακτήρες τη μερίδα του λέοντος, φτάνοντας σχεδόν το 79% και το 78% του χρόνου οθόνης αντίστοιχα.
Στην ανάλυσή τους, οι ερευνητές επεσήμαναν: «Οι γυναίκες και τα κορίτσια (δηλαδή οι ανθρώπινοι χαρακτήρες) έχουν πολύ μεγαλύτερο χρόνο στην οθόνη σε σύγκριση με τους αντίστοιχους χαρακτήρες στις ταινίες live-action, αλλά οι μη ανθρώπινοι χαρακτήρες (π.χ. τα ζώα) κλίνουν ακόμα πιο έντονα προς το αρσενικό φύλο».
«Ταυτόχρονα, οι θηλυκοί χαρακτήρες στο animation μοιράζονται όλο και περισσότερο την οθόνη μαζί, υποδηλώνοντας ότι, σε αντίθεση με τη συγκριτική απομόνωση των πρώτων πρωταγωνιστριών στη “Σταχτοπούτα” και την “Ωραία Κοιμωμένη”, αποκτούν μια αφηγηματική κοινωνική ύπαρξη ανεξάρτητη από τους άνδρες».
Ο αντίκτυπος στην ανάπτυξη των παιδιών
Παρόλο που η συγκεκριμένη έρευνα δεν μέτρησε άμεσα τις επιπτώσεις που έχει στα παιδιά αυτή η ανισότητα, ο Δρ Μπάμαν τόνισε ότι «δεκαετίες ερευνών δείχνουν ότι τα μέσα ενημέρωσης διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά βλέπουν τον εαυτό τους και αλληλεπιδρούν με τους άλλους».
Οι πολυεπίπεδες αναπαραστάσεις στην τηλεόραση, που εκθέτουν τα παιδιά σε ανθρώπους και εμπειρίες που ενδεχομένως να μην συναντούσαν διαφορετικά, αποτελούν μια ευκαιρία για μετασχηματιστική εκπαίδευση και οικοδόμηση κοινοτήτων, επισημαίνει το Greater Good Science Center (GGSC), ένα διεπιστημονικό ερευνητικό κέντρο με έδρα το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ.
Αντίθετα, η διατήρηση ενός στενού, δυαδικού πλαισίου (άνδρας-γυναίκα) ενέχει πραγματικούς κινδύνους για τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν για το φύλο και τη σεξουαλικότητα, προσθέτει.
Σε σχετική μελέτη του 2019 που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Communication, Culture & Critique, ερευνητές που εξέτασαν τον αντίκτυπο της πολυμορφίας των φύλων στα Μέσα κατέληξαν στο ότι, αν μη τι άλλο, «τα μέσα ενημέρωσης αποτελούν έναν λόγο που αντικατοπτρίζει και δημιουργεί την πραγματικότητα».
Για τα παιδιά που μόλις αρχίζουν να διαμορφώνουν τη δική τους ταυτότητα, η προβολή μιας ποικιλίας εμπειριών στην οθόνη μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την ανακάλυψη και την επιβεβαίωση του εαυτού τους.