Στην καρδιά της Νεκρόπολης των Θηβών, μια εντυπωσιακή ανακάλυψη έρχεται να ανασύρει από τη λήθη τα μυστικά των “Ψαλτριών του Άμμωνα“, αποκαλύπτοντας μια άγνωστη μέχρι σήμερα ταφική κρύπτη.
Η κοινή αιγυπτιακή αρχαιολογική αποστολή μεταξύ του Ανωτάτου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων και του Ιδρύματος Ζάχι Χαουάς για τις Αρχαιότητες και την Κληρονομιά, έφερε στο φως μια ταφική κρύπτη αποτελούμενη από δύο δωδεκάδες πολύχρωμες ξύλινες σαρκοφάγους που περιέχουν ακόμη τις αντίστοιχες μούμιες τους, μαζί με μια ομάδα οκτώ σφραγισμένων παπύρων τοποθετημένων μέσα σε ένα κεραμικό αγγείο.
Η ανακάλυψη έγινε κατά τη διάρκεια ανασκαφικών εργασιών στη νοτιοδυτική γωνία της αυλής του τάφου του Σενέμπ, ο οποίος βρίσκεται στην περιοχή Κούρνα, στη δυτική όχθη του Νείλου, απέναντι από τη σύγχρονη πόλη του Λούξορ.
Η ανακάλυψη, η οποία χαρακτηρίστηκε από τους επικεφαλής της ανασκαφής ως εξαιρετική λόγω της κατάστασης διατήρησής της και των πληροφοριών που μπορεί να προσφέρει για τις ταφικές πρακτικές από την 21η έως την 25η Δυναστεία, ανακοινώθηκε επίσημα από τον Υπουργό Τουρισμού και Αρχαιοτήτων, Sherif Fathi.
Ο Υπουργός τόνισε ότι αυτού του είδους τα ευρήματα αποτελούν προστιθέμενη αξία για το αρχαιολογικό αρχείο της χώρας και είναι αποτέλεσμα της κυβερνητικής υποστήριξης προς τις πολιτικές έρευνας και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ο Fathi δήλωσε ότι το υπουργείο επιβλέπει προσωπικά τις εργασίες συντήρησης και τεκμηρίωσης που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη για τα υλικά που ήρθαν στο φως, με στόχο τη διασφάλιση της διατήρησής τους σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα και την προετοιμασία της μελλοντικής δημόσιας έκθεσής τους, συμβάλλοντας έτσι στην ενίσχυση του πολιτιστικού τουρισμού σε μια επαρχία που η ίδια αποτελεί ένα υπαίθριο μουσείο της ανθρώπινης ιστορίας.
Αποκρυπτογραφώντας τα μυστικά μιας σκοτεινής περιόδου
Ο διευθυντής της αποστολής και πρώην Υπουργός Αρχαιοτήτων, Zahi Hawass, εξήγησε κατά τη διάρκεια επίσκεψης στον χώρο ότι οι ανασκαφές αποκάλυψαν έναν ορθογώνιο θάλαμο λαξευμένο απευθείας στον βράχο, ο οποίος είχε αρχικά σχεδιαστεί ως συλλογική ταφική κρύπτη.
Στο εσωτερικό του, οι αρχαιολόγοι καταμέτρησαν 22 ξύλινα φέρετρα διακοσμημένα με έντονα χρώματα, τοποθετημένα σε επάλληλα επίπεδα που υποδηλώνουν προσεκτικό χωροταξικό σχεδιασμό.
Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι επέλεξαν να τοποθετήσουν τα φέρετρα σε δέκα οριζόντιες σειρές και να διαχωρίσουν τα καλύμματα από τις βάσεις τους, ώστε να αξιοποιήσουν στο έπακρο την περιορισμένη χωρητικότητα του θαλάμου.
Τα ευρήματα και η άγνωστη λειτουργία του θαλάμου
Ο Hawass περιέγραψε το σύνολο των ευρημάτων ως ένα εξαιρετικό γεγονός που επιτρέπει τη βαθύτερη κατανόηση των τελετουργικών πρακτικών της Τρίτης Ενδιάμεσης Περιόδου και ανοίγει ένα παράθυρο γνώσης σε μια ιστορική φάση της οποίας πολλές πτυχές παραμένουν ακόμη προς διευκρίνιση.
Δίπλα στα φέρετρα, η αποστολή ανέκτησε ένα σύνολο κεραμικών αγγείων, τα οποία οι ειδικοί ερμηνεύουν ως δοχεία που προορίζονταν για τη φύλαξη υπολειμμάτων υλικών που χρησιμοποιήθηκαν κατά τις διαδικασίες της μουμιοποίησης.
Αυτό ενισχύει την υπόθεση ότι ο θάλαμος λειτουργούσε ως ένας δευτερεύων αποθηκευτικός χώρος, όπου συγκεντρώνονταν μούμιες και ταφικός εξοπλισμός, οι οποίες ενδεχομένως προέρχονταν από αρχικούς τάφους που είχαν λεηλατηθεί ή επαναχρησιμοποιηθεί σε μεταγενέστερες περιόδους.
Ο Γενικός Γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, Hisham El-Leithy, διευκρίνισε ότι η επιστημονική ομάδα εργάζεται επί του παρόντος για την ταυτοποίηση των κατόχων των φερέτρων, μια εργασία που περιπλέκεται από το γεγονός ότι οι περισσότερες επιγραφές που σώζονται στο ξύλο δεν αναφέρουν προσωπικά ονόματα.
Αντιθέτως, αναγράφουν θρησκευτικούς ή διοικητικούς τίτλους, επαναλαμβάνοντας συχνά την αναφορά σε ψάλτρια του Άμμωνα. Αυτό υποδηλώνει ότι αυτή η ομάδα ατόμων ανήκε σε μια συντεχνία μουσικών και αναγνωστών που συνδεόταν με τη λατρεία του Θηβαίου θεού κατά τους αιώνες του πολιτικού κατακερματισμού που ακολούθησαν το Νέο Βασίλειο.
Αγώνας για τη διάσωση των ευρημάτων
Ο El-Leithy πρόσθεσε ότι η κακή κατάσταση διατήρησης του ξύλου, το οποίο έχει υποστεί σοβαρή διάβρωση από την υγρασία και τα έντομα, ανάγκασε τους συντηρητές της αποστολής να παρέμβουν επειγόντως στα φέρετρα πριν από τη μεταφορά τους, εφαρμόζοντας θεραπείες για τη στερέωση των ξύλινων ινών και τη διασφάλιση των έγχρωμων στρωμάτων γύψου (stucco) που απειλούσαν να αποκολληθούν, καθώς και διεξάγοντας σχολαστικό μηχανικό καθαρισμό για την αφαίρεση των αποθέσεων χώματος χωρίς να αλλοιωθεί η αρχική πολυχρωμία.
Όλα τα αντικείμενα υποβάλλονται σε λεπτομερή φωτογραφική και πλανομετρική καταγραφή, η οποία θα επιτρέψει την αναπαράσταση των ακριβών θέσεων που κατείχαν μέσα στον θάλαμο, καθώς και τη μελέτη των στρωματογραφικών σχέσεων μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων ταφής.
Αναζητώντας τους αρχικούς τάφους στη Θηβαϊκή Νεκρόπολη
Από την πλευρά του, ο Afifi Rahim, επόπτης των εργασιών πεδίου, διευκρίνισε ότι η κρύπτη μπορεί να χρονολογηθεί με ασφάλεια στην Τρίτη Ενδιάμεση Περίοδο μια φάση που εκτείνεται περίπου από το 1070 έως το 715 π.Χ. και περιλαμβάνει τις Δυναστείες XXI, XXII, XXIII, XXIV και XXV, η οποία χαρακτηρίζεται από τη διαίρεση της χώρας υπό λιβυκές δυναστείες, Νούβιους ηγεμόνες και τους ιερείς των Θηβών.
Ο Rahim τόνισε ότι η παρουσία των μουμιών στο εσωτερικό των σαρκοφάγων, παρά την απουσία αναγραφόμενων ονομάτων, παρέχει πολύτιμο ανθρωπολογικό υλικό που θα καταστήσει δυνατή τη λήψη δεδομένων για την υγεία, τη διατροφή και τις τεχνικές μουμιοποίησης που χρησιμοποιούνταν την εποχή εκείνη.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι οι εργασίες θα συνεχιστούν στη γύρω περιοχή με στόχο τον εντοπισμό των αρχικών τάφων από τους οποίους απομακρύνθηκαν αυτά τα σώματα και μεταφέρθηκαν στη δευτερεύουσα κρύπτη, πιθανότατα κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου αναδιοργάνωσης των Θηβαϊκών νεκροπόλεων κατά την Ύστερη Περίοδο.
Το μυστήριο των οκτώ παπύρων με τις πήλινες σφραγίδες
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της ανακάλυψης είναι η ομάδα των οκτώ παπύρων που ανέκτησε η αποστολή μέσα σε ένα μεγάλο κεραμικό δοχείο, ορισμένοι από τους οποίους διατηρούν ακόμη τις πήλινες σφραγίδες που τους έκλειναν πριν από περισσότερα από δυόμισι χιλιάδες χρόνια.
Οι κύλινδροι ποικίλλουν σε μέγεθος και το περιεχόμενό τους παραμένει αδημοσίευτο, καθώς αναμένουν τις εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και μετάφρασης που θα πραγματοποιηθούν στο εργαστήριο, προτού οι αιγυπτιολόγοι αποκτήσουν πρόσβαση στα κείμενα που περιέχουν.
Οι αρχικές αναλύσεις υποδεικνύουν ότι ενδέχεται να πρόκειται για εκδοχές του Βιβλίου των Νεκρών (Book of the Dead) ή θρησκευτικά κείμενα σχετικά με τις πρακτικές της ταφικής λατρείας, αν και δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα να περιλαμβάνουν διοικητικά ή λογοτεχνικά αρχεία μεγάλης αξίας για την κατανόηση της κοινωνίας των Θηβών κατά την πρώτη χιλιετία π.Χ.
Διεθνές ενδιαφέρον για τις εξελίξεις
Η διεθνής Αιγυπτιολογική κοινότητα παρακολουθεί στενά την πρόοδο των εργασιών στην Qurna, μια περιοχή που έχει αποδώσει ορισμένα από τα σημαντικότερα ταφικά σύνολα στην ιστορία της αιγυπτιακής αρχαιολογίας, και αναμένει τα αποτελέσματα της έρευνας για τους παπύρους, το περιεχόμενο των οποίων ενδέχεται να ρίξει φως στις πεποιθήσεις και την οργάνωση του κλήρου του Άμμωνα κατά τη διάρκεια μιας ιστορικά περίπλοκης και σχετικά ελλιπώς τεκμηριωμένης περιόδου, σε σύγκριση με τις μεγάλες εποχές του Παλαιού ή του Νέου Βασιλείου.
Το αιγυπτιακό υπουργείο επιβεβαίωσε ότι, μόλις ολοκληρωθούν οι διαδικασίες αποκατάστασης, οι σαρκοφάγοι και οι πάπυροι θα εκτεθούν στα μουσεία της χώρας, πιθανώς στο Εθνικό Μουσείο Αιγυπτιακού Πολιτισμού (NMEC) ή στο Μεγάλο Αιγυπτιακό Μουσείο (GEM), αν και δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο μέρος της ανακάλυψης να παραμείνει στο Λούξορ για να εμπλουτίσει τις συλλογές των μουσείων στη δυτική όχθη.
