Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Στο επίκεντρο της ελληνικής παρέμβασης βρίσκεται η πρόταση του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνου Πλεύρη για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης διαχείρισης μεταναστευτικών ροών, ειδικά στις περιπτώσεις εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού και υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
- Παράλληλα, η Αθήνα επιδιώκει να προωθήσει, σε συνεργασία με άλλα κράτη-μέλη, ένα λειτουργικό μοντέλο Return Hubs σε τρίτες χώρες, ώστε οι επιστροφές προσώπων των οποίων οι αιτήσεις διεθνούς προστασίας έχουν απορριφθεί να πραγματοποιούνται με συγκεκριμένους κανόνες, νομικές εγγυήσεις και μηχανισμούς εποπτείας.
- Η ελληνική πλευρά έχει ήδη θέσει έναν συγκεκριμένο πολιτικό στόχο: να λειτουργήσει ο πρώτος Return Hub στην Αφρική κατά τη διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Με δύο προτάσεις που επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη διαχείριση των μεταναστευτικών κρίσεων και την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των επιστροφών προσέρχεται σήμερα Πέμπτη (1/10) η Ελλάδα στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως έγραψε το enikos.gr
Στο επίκεντρο της ελληνικής παρέμβασης βρίσκεται η πρόταση του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνου Πλεύρη για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης διαχείρισης μεταναστευτικών ροών, ειδικά στις περιπτώσεις εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού και υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Παράλληλα, η Αθήνα επιδιώκει να προωθήσει, σε συνεργασία με άλλα κράτη-μέλη, ένα λειτουργικό μοντέλο Return Hubs σε τρίτες χώρες, ώστε οι επιστροφές προσώπων των οποίων οι αιτήσεις διεθνούς προστασίας έχουν απορριφθεί να πραγματοποιούνται με συγκεκριμένους κανόνες, νομικές εγγυήσεις και μηχανισμούς εποπτείας.
Η πρόταση Πλεύρη για τις περιπτώσεις μαζικών ροών
Η ελληνική πρόταση για τον ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης ξεκινά από τη διαπίστωση ότι οι μαζικές και αιφνίδιες μεταναστευτικές ροές που συνδέονται με εργαλειοποίηση από τρίτες χώρες δεν μπορούν, κατά την Αθήνα, να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά με τα συνήθη εργαλεία του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και μετανάστευσης.
Ο Θάνος Πλεύρης αναμένεται να παρουσιάσει στους Ευρωπαίους ομολόγους του ένα πλαίσιο που θα επιτρέπει στην ΕΕ να ενεργοποιεί έκτακτα μέτρα σε συνθήκες κρίσης, όταν στα εξωτερικά της σύνορα εκδηλώνονται μαζικές και αιφνίδιες ροές και υπάρχουν ενδείξεις εργαλειοποίησης ή υβριδικής απειλής.
Βασικό στοιχείο της ελληνικής πρότασης είναι η δημιουργία ενός σαφώς προσδιορισμένου ευρωπαϊκού μηχανισμού, ώστε να μην απαιτείται κάθε φορά διαφορετική πολιτική και νομική αντιμετώπιση μιας κρίσης. Η Αθήνα ζητά να καθοριστούν εκ των προτέρων οι συνθήκες υπό τις οποίες θα μπορεί να ενεργοποιείται ο μηχανισμός, καθώς και το εύρος των μέτρων που θα μπορούν να λαμβάνονται.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας ασύλου σε περιπτώσεις εργαλειοποίησης και μαζικών ροών, όπως έχει περιγράψει ο κ. Πλεύρης.
Η ελληνική θέση είναι ότι ένα τέτοιο μέτρο δεν μπορεί να αποτελεί μια αόριστη ή μονομερή επιλογή ενός κράτους-μέλους, αλλά θα πρέπει να εντάσσεται σε ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις ενεργοποίησης και σαφείς κανόνες.
«Σε στιγμές κρίσης θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα εκτός του συνηθισμένου πλαισίου», έχει επισημάνει ο υπουργός, περιγράφοντας τη λογική της ελληνικής πρωτοβουλίας.
Από την εθνική διαχείριση σε ευρωπαϊκό μηχανισμό
Η Αθήνα επιδιώκει, ουσιαστικά, να μεταφέρει τη συζήτηση από την αντιμετώπιση μεμονωμένων περιστατικών στα εξωτερικά σύνορα σε ένα μόνιμο ευρωπαϊκό εργαλείο διαχείρισης έκτακτων μεταναστευτικών κρίσεων.
Ο μηχανισμός που προτείνει η ελληνική πλευρά συνδέεται με την ενίσχυση της επιτήρησης των εξωτερικών συνόρων και τη δυνατότητα λήψης έκτακτων μέτρων όταν οι συνθήκες υπερβαίνουν τα δεδομένα μιας συνήθους μεταναστευτικής πίεσης.
Το θέμα έχει ενταχθεί στην ατζέντα του Συμβουλίου υπό την ενότητα της ενημέρωσης των κρατών-μελών για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό αντιμετώπισης της εργαλειοποίησης και των υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα.
Στόχος της ελληνικής πλευράς είναι να υπάρξει κοινή ευρωπαϊκή αντιμετώπιση και όχι διαφορετικές εθνικές πρακτικές απέναντι σε αντίστοιχες κρίσεις.
Το δεύτερο σκέλος: Return Hubs σε τρίτες χώρες
Παράλληλα με τον μηχανισμό έκτακτης διαχείρισης, η Ελλάδα προσέρχεται στο Συμβούλιο με δεύτερη πρωτοβουλία που αφορά την επιστροφή προσώπων των οποίων τα αιτήματα διεθνούς προστασίας έχουν απορριφθεί.
Η Αθήνα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία στο λεγόμενο Core Group, το οποίο επιχειρεί να διαμορφώσει ένα συγκεκριμένο μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες για την πραγματοποίηση επιστροφών.
Στην πρόσφατη συνάντηση των πέντε υπουργών στην Κοπεγχάγη συμφωνήθηκαν οι βασικές αρχές του πλαισίου, ενώ έχουν ήδη ξεκινήσει τεχνικές επαφές και διαβουλεύσεις για την υλοποίησή του.
Η λογική των Return Hubs είναι να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός μέσω του οποίου θα μπορούν να πραγματοποιούνται επιστροφές σε ασφαλή τρίτη χώρα, υπό τις προϋποθέσεις που θα προβλέπει το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Δεν πρόκειται κατ’ ανάγκη για κλειστά κέντρα
Ο Θάνος Πλεύρης έχει επιχειρήσει να αποσαφηνίσει και το περιεχόμενο του όρου «Return Hub», επισημαίνοντας ότι δεν παραπέμπει υποχρεωτικά σε κλειστή δομή κράτησης.
Όπως έχει εξηγήσει, ο στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα όπου κάθε πρόσωπο του οποίου απορρίπτεται η αίτηση ασύλου θα μεταφέρεται αυτομάτως σε κλειστή εγκατάσταση σε τρίτη χώρα.
Το μοντέλο που εξετάζεται αφορά ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας για τις επιστροφές, είτε προς τη χώρα καταγωγής είτε προς τρίτη χώρα εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η συγκεκριμένη διάκριση θεωρείται κρίσιμη για την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων, καθώς το ζητούμενο είναι να καθοριστούν με ακρίβεια τόσο το καθεστώς των προσώπων που θα επιστρέφονται όσο και οι υποχρεώσεις της τρίτης χώρας υποδοχής.
Στόχος ο πρώτος κόμβος στην Αφρική το 2027
Η ελληνική πλευρά έχει ήδη θέσει έναν συγκεκριμένο πολιτικό στόχο: να λειτουργήσει ο πρώτος Return Hub στην Αφρική κατά τη διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Για να καταστεί αυτό εφικτό, θα πρέπει μέχρι τότε να έχουν ολοκληρωθεί οι αναγκαίες διαπραγματεύσεις με τρίτη χώρα, να έχουν προσδιοριστεί οι νομικές προϋποθέσεις και να έχουν συμφωνηθεί οι διαδικασίες εφαρμογής και εποπτείας.
Η Αθήνα επιδιώκει έτσι να μετατρέψει την ευρωπαϊκή συζήτηση για τις επιστροφές από ένα γενικό πολιτικό αίτημα σε ένα συγκεκριμένο επιχειρησιακό μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες.
Ο ρόλος των διεθνών οργανισμών
Καθοριστική θεωρείται και η συμμετοχή διεθνών οργανισμών στη διαμόρφωση του νέου πλαισίου.
Στο περιθώριο του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων αναμένεται συνάντηση του Core Group με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, με αντικείμενο τις διαδικασίες παρακολούθησης, τις εγγυήσεις και τους μηχανισμούς που θα πρέπει να συνοδεύουν οποιαδήποτε συμφωνία με τρίτη χώρα.
Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η εμπλοκή διεθνών οργανισμών μπορεί να προσφέρει τεχνογνωσία και παρουσία στο πεδίο, χωρίς ωστόσο να μεταφέρει σε αυτούς την πολιτική και θεσμική ευθύνη των κρατών που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία.
«Προφανώς, δεν πρόκειται να μεταθέσουμε αυτή την ευθύνη αλλού. Θέλουμε να αξιοποιήσουμε την τεχνογνωσία και την παρουσία διεθνών οργανισμών, αλλά η ευθύνη βαρύνει από κοινού τις πέντε χώρες», έχει δηλώσει χαρακτηριστικά ο κ. Πλεύρης.
Το επόμενο βήμα
Το στοίχημα για την ελληνική πλευρά είναι πλέον η μετάβαση από τις πολιτικές εξαγγελίες σε συγκεκριμένες ευρωπαϊκές αποφάσεις και συμφωνίες.
Στην περίπτωση του μηχανισμού έκτακτης διαχείρισης, το ζητούμενο είναι να αποσαφηνιστούν οι προϋποθέσεις που θα χαρακτηρίζουν μια κατάσταση ως κρίση εργαλειοποίησης ή υβριδικής απειλής, καθώς και τα έκτακτα μέτρα που θα μπορούν να ενεργοποιούνται.
Στην περίπτωση των Return Hubs, η επόμενη φάση αφορά την επιλογή και τη συνεργασία με τρίτες χώρες, το νομικό καθεστώς των επιστροφών, τις εγγυήσεις για τα δικαιώματα των επιστρεφόμενων προσώπων και τους μηχανισμούς εποπτείας.
Με τις δύο πρωτοβουλίες, η Αθήνα επιχειρεί να διαμορφώσει μια ευρωπαϊκή προσέγγιση που θα συνδυάζει διαχείριση έκτακτων μεταναστευτικών πιέσεων στα εξωτερικά σύνορα και αποτελεσματικότερη εφαρμογή των επιστροφών, με τους τελικούς όρους να παραμένουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των κρατών-μελών και των ευρωπαϊκών θεσμών.