Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Η συστηματική κλιμάκωση των τουρκικών παραβιάσεων στο θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ Χίου και Σάμου αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη στρατηγική αμφισβήτησης. Με 12 νέες παραβιάσεις χθες, η Τουρκία επέστρεψε στις προκλήσεις με εναέρια μέσα.\n- Το πέρασμα Χίου-Σάμου αποτελεί τη συνδετήριο γραμμή ανάμεσα στο Βόρειο και το Νότιο Αιγαίο, ελέγχοντας την κεντρική αρτηρία ναυσιπλοΐας και αεροπορικών μετακινήσεων. Η Άγκυρα επιχειρεί να «κόψει» το Αιγαίο στη μέση, δημιουργώντας διάδρομο υπό τουρκικό έλεγχο.\n- Οι παραβιάσεις συνδέονται με τις τουρκικές αναθεωρητικές διεκδικήσεις, όπως η αμφισβήτηση των 10 ν.μ. εναέριου χώρου και η αποστρατικοποίηση των νησιών. Επίσης, εντάσσονται στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και την αμφισβήτηση του FIR Αθηνών και των επιχειρήσεων SAR.
Σε 12 νέες παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου με drones προχώρησε χθες η Τουρκία και δεν είναι τυχαίο.
Η συστηματική κλιμάκωση των τουρκικών παραβιάσεων στο θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ Χίου και Σάμου αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη στρατηγική αμφισβήτησης του ελληνικού κυριαρχικού καθεστώτος. Μέσα από τη συνδυασμένη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών Akinci και οπλισμένων μαχητικών F-16, η Άγκυρα επιχειρεί να γκριζάρει το κεντρικό Αιγαίο, προσβάλλοντας τα 10 ναυτικά μίλια εθνικού εναέριου χώρου και πιέζοντας για την αποστρατικοποίηση των νησιών.
του Χρήστου Μαζανίτη
Δώδεκα παραβιάσεις στο κεντρικό Αιγαίο από 2 UAV / Drones τύπου Akinci, όλες στην περιοχή ανάμεσα από Χίο – Σάμο έγραψε χθες το κοντέρ των τουρκικών παραβιάσεων, τονίζοντας εμφατικά ότι η πρακτική των αμφισβητήσεων με εναέρια μέσα επέστρεψε για τα καλά από την Τουρκία στην καθημερινή ατζέντα μετά από 3,5 χρόνια ηρεμίας.
Όπως εξηγούν στρατιωτικοί κύκλοι στο enikos.gr, η συνολική καταγραφή 69 παραβιάσεων του Εθνικού Εναέριου Χώρου μέσα στις πρώτες μόλις 10 ημέρες του Αυγούστου, με αποκορύφωμα τις 12 παραβιάσεις σε μία μόνον ημέρα στην περιοχή ανάμεσα στη Χίο και τη Σάμο, δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο ή τυχαίο επεισόδιο. Πρόκειται για μια συστηματική, καλά σχεδιασμένη επιχειρησιακή συμπεριφορά της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας, η οποία αποσκοπεί στη δημιουργία τετελεσμένων. Η επιλογή της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου, αλλά και η επιμονή σε μια πολύ συγκεκριμένη γεωγραφική ζώνη, απο καλύπτει ότι η τουρκική ηγεσία εφαρμόζει ένα στρατηγικό σχέδιο διαρκούς πίεσης.
Η παρουσία των εξελιγμένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών τύπου Akinci, σε συνδυασμό με σχηματισμούς οπλισμένων μαχητικών F-16, υπογραμμίζει την αναβάθμιση των μέσων που χρησιμοποιεί η τουρκική πλευρά. Τα drones προσφέρουν τη δυνατότητα παραμονής στον αέρα για πολλές ώρες με χαμηλό λειτουργικό κόστος, διεξάγοντας ταυτόχρονα συλλογή πληροφοριών και επιτήρηση, ενώ τα οπλισμένα F-16 προσδίδουν το απαραίτητο στοιχείο της πολεμικής απειλής. Αυτός ο συνδυασμός εξαναγκάζει την Ελληνική Πολεμική Αεροπορία σε συνεχή ετοιμότητα, φθορές μέσων και δαπάνη πολύτιμων πόρων για αναχαιτίσεις.
Το πέρασμα Χίου – Σάμου
Για να κατανοήσει κανείς την εμμονή της Άγκυρας με τη θαλάσσια και εναέρια περιοχή μεταξύ Χίου και Σάμου, πρέπει να εξετάσει τον χάρτη με στρατιωτικά και γεωπολιτικά κριτήρια. Η περιοχή αυτή αποτελεί τη συνδετήριο γραμμή ανάμεσα στο Βόρειο και το Νότιο Αιγαίο. Όποιος ελέγχει το θαλάσσιο και εναέριο πέρασμα ανάμεσα στη Χίο, την Ικαρία και τη Σάμο, ελέγχει ουσιαστικά την κεντρική αρτηρία ναυσιπλοΐας και αεροπορικών μετακινήσεων που συνδέει τα Στενά των Δαρδανελλίων και τη Θράκη με τα Δωδεκάνησα και την Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, η γεωγραφική εγγύτητα της Χίου και της Σάμου με τις τουρκικές ακτές της Μικράς Ασίας δημιουργεί ένα στενό επιχειρησιακό περιβάλλον. Η Άγκυρα θεωρεί ότι η παρουσία ισχυρών ελληνικών δυνάμεων σε αυτά τα νησιά «εγκλωβίζει» τη δική της έξοδο προς το Αιγαίο. Εισβάλλοντας στον εναέριο χώρο της περιοχής αυτής, η Τουρκία προσπαθεί να «κόψει» το Αιγαίο στη μέση, δημιουργώντας έναν αεροπορικό διάδρομο υπό τουρκικό έλεγχο που θα διασπά τη συνοχή της ελληνικής αμυντικής διάταξης.
Τα 10 ναυτικά μίλια
Πίσω από τις αεροπορικές παραβιάσεις κρύβεται ο πυρήνας των τουρκικών αναθεωρητικών διεκδικήσεων. Η Τουρκία αρνείται σταθερά να αναγνωρίσει το εύρος του Εθνικού Εναέριου Χώρου της Ελλάδας στα 10 ναυτικά μίλια, το οποίο έχει θεσπιστεί από το 1931, αποδεχόμενη μόνο τα 6 ναυτικά μίλια που αντιστοιχούν στα σημερινά χωρικά ύδατα. Η περιοχή ανάμεσα στη Χίο και τη Σάμο προσφέρεται ιδιαίτερα για την αμφισβήτηση αυτής της ιδιομορφίας του ελληνικού δικαίου, καθώς τα γεωμετρικά όρια των 6 και 10 μιλίων επικαλύπτονται σε πολλά σημεία λόγω της εγγύτητας των νησιών.
Η ειρωνεία είναι ότι από το 1931 που η Ελλάδα θέσπισε τα 10νμ Εθνικού Εναέριου Χώρου η Τουρκία άρχισε να τα αμφισβητεί από το 1975, δηλαδή 44 χρόνια μετά, λίγους μήνες μετά την εισβολή στην Κύπρο.
Επιπλέον, η Άγκυρα συνδέει ευθέως την κυριαρχία των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου με την υποχρέωση αποστρατικοποίησης που ισχυρίζεται ότι απορρέει από τη Συνθήκη της Λωζάνης και τη Συνθήκη των Παρισίων. Πραγματοποιώντας καθημερινές παραβιάσεις πάνω από τη Χίο και τη Σάμο, η Τουρκία επιχειρεί να στείλει το μήνυμα ότι θεωρεί τα νησιά αυτά «γκρίζες ζώνες» περιορισμένης κυριαρχίας, αμφισβητώντας το δικαίωμα της Ελλάδας να διατηρεί σε αυτά αμυντικές υποδομές και δυνάμεις αποτροπής.
Η θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Η κλιμάκωση των παραβιάσεων δεν είναι ανεξάρτητη από το τουρκικό ανυπόστατο και αλυτρωτικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», το οποίο επιδιώκει την αυθαίρετη επιβολή τουρκικής δικαιοδοσίας στο μισό Αιγαίο. Στο πλαίσιο αυτό, η χρήση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών Akinci αποτελεί κομβικό εργαλείο. Τα συγκεκριμένα UAVs διαθέτουν μεγάλη ακτίνα δράσης, προηγμένους αισθητήρες και τη δυνατότητα μεταφοράς όπλων ακριβείας.
Η καθημερινή πτήση των Akinci στην περιοχή Χίου-Σάμου επιτρέπει στην Τουρκία να χαρτογραφεί συνεχώς τις ελληνικές αμυντικές θέσεις, τα ραντάρ και τις μετακινήσεις του Πολεμικού Ναυτικού, ενώ παράλληλα συνηθίζει τη διεθνή κοινότητα στην ιδέα ότι ο εναέριος αυτός χώρος αποτελεί πεδίο τουρκικής επιχειρησιακής δράσης.
Πρόκειται για μια τακτική «έρπουσας αμφισβήτησης», όπου η συνεχής παρουσία χωρίς τη χρήση άμεσης βίας διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα στο πεδίο.
FIR Αθηνών και SAR
Aκόμη ένας κρίσιμος παράγοντας για την τουρκική εμμονή με τη συγκεκριμένη ζώνη είναι ο έλεγχος των επιχειρήσεων Έρευνας και Διάσωσης (SAR), καθώς και τα όρια του FIR Αθηνών. Η Τουρκία αμφισβητεί συστηματικά τα όρια του FIR Αθηνών, αρνούμενη να υποβάλλει σχέδια πτήσης για τα στρατιωτικά της αεροσκάφη.
Ταυτόχρονα, με νόμο του 2020, η Άγκυρα επέκτεινε αυθαίρετα τη δική της περιοχή ευθύνης για Έρευνα και Διάσωση μέχρι τον 25ο μεσημβρινό, δηλαδή στο μέσον του Αιγαίου, καλύπτοντας πλήρως την περιοχή μεταξύ Χίου και Σάμου.
Πραγματοποιώντας παραβιάσεις και περιπολίες στην περιοχή αυτή, η Τουρκία προσπαθεί να αποδείξει στην πράξη ότι η Ελλάδα αδυνατεί να ασκήσει αποκλειστικό έλεγχο ασφαλείας και αεροναυτιλίας. Σε περίπτωση ναυτικού ή αεροπορικού ατυχήματος στην περιοχή, η Άγκυρα είναι έτοιμη να σπεύσει πρώτη για να αναλάβει τη διαχείριση, επιχειρώντας έτσι να νομιμοποιήσει τις αυθαίρετες διεκδικήσεις της ενώπιον των διεθνών οργανισμών.
Η συμπλήρωση 69 παραβιάσεων μέσα σε μόλις δέκα ημέρες και η εστίαση στο θαλάσσιο πέρασμα Χίου-Σάμου αποδεικνύουν ότι η ένταση στο Αιγαίο όχι μόνο επανήλθε στην καθημερινή ατζέντα της Τουρκίας αλλά έχει μετατοπιστεί ποιοτικά. Η Τουρκία χρησιμοποιεί έναν συνδυασμό τεχνολογίας αιχμής και παραδοσιακής αεροπορικής ισχύος για να συντηρεί μια κατάσταση διαρκούς αμφισβήτησης.
Η απάντηση της ελληνικής πλευράς βασίζεται στη διατήρηση της αποτροπής στο πεδίο, με την άμεση αναγνώριση και αναχαίτιση κάθε εισβολέα, αλλά και στη διπλωματική ανάδειξη της τουρκικής παραβατικότητας.
Στρατιωτικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η περιοχή ανάμεσα στη Χίο και τη Σάμο θα συνεχίσει να αποτελεί κομβικό σημείο τριβής, καθώς συμπυκνώνει όλα τα στοιχεία της ελληνοτουρκικής διαφοράς: κυριαρχικά δικαιώματα, στρατιωτική ισορροπία, νομικές ερμηνείες και γεωστρατηγική επικράτηση στο Αιγαίο. Και δεν θα αποτελέσει έκπληξη εάν υπάρξει και έτι περαιτέρω αναβάθμιση των προκλήσεων.