Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Η Ελλάδα προωθεί την επιστροφή μεταναστών στην Αφρική, ένα ζήτημα που βρίσκεται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών συζητήσεων.
- Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται ο ρόλος του «core group» χωρών που συνεργάζονται για την υλοποίηση των σχετικών πολιτικών.
- Η συμφωνία για την προώθηση των return hubs αποτελεί προσωπικό στοίχημα του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, ενώ στο υπουργείο αξιολογούν ήδη ως σημαντικό γεγονός τη συμμετοχή της Ελλάδας στο συγκεκριμένο σχήμα, καθώς είναι η μοναδική χώρα του ευρωπαϊκού Νότου που βρίσκεται στο core group.
Στην τελική ευθεία εισέρχεται η υπόθεση των κέντρων επιστροφής παράνομων μεταναστών στην Αφρική με όλες τις ενδείξεις να συγκλίνουν στο ότι βρισκόμαστε προ των πυλών των πρώτων ουσιαστικών ανακοινώσεων, οι οποίες αναμένονται σε λίγες ημέρες στην Κοπεγχάγη. Η δημιουργία κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες, με πρωτοβουλία πέντε χωρών της Ε.Ε., προβάλλει πλέον ως ένα από τα βασικά εργαλεία που εξετάζουν ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προκειμένου να αυξηθούν οι επιστροφές μεταναστών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί, αλλά και να ενισχυθεί συνολικά η αποτρεπτική διάσταση της μεταναστευτικής πολιτικής.
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews
Η συζήτηση στο λεγόμενο «core group», στο οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Δανία και η Αυστρία, έχει προχωρήσει σημαντικά και εισέρχεται πλέον στο πλέον κρίσιμο στάδιό της. Σύμφωνα με πληροφορίες, μέσα στον Αύγουστο τεχνικά κλιμάκια των πέντε κρατών πραγματοποίησαν επισκέψεις και επαφές σε σειρά αφρικανικών χωρών, εξετάζοντας τις δυνατότητες που υπάρχουν για την εφαρμογή του σχεδίου.
Στο επίκεντρο βρίσκονται αυτή τη στιγμή η Ρουάντα και η Ουγκάντα, με τη Ρουάντα πάντως να έχει προβάδισμα καθώς διαθέτει και την υποδομή αλλά και σαφές πλάνο. Οι επαφές των τεχνικών κλιμακίων είχαν πάντως ευρύτερο αντικείμενο. Στο τραπέζι τέθηκε ένα πλαίσιο συνολικής συνεργασίας για το Μεταναστευτικό, το οποίο περιλαμβάνει την αντιμετώπιση των κυκλωμάτων διακινητών, την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και την ενίσχυση των διαδικασιών επιστροφής.
Τα αποτελέσματα αυτών των επαφών θα τεθούν ενώπιον των πέντε αρμόδιων υπουργών στη συνάντηση που θα πραγματοποιηθεί στην Κοπεγχάγη την προσεχή Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου, ημερομηνία κατά την οποία αναμένονται και οι πρώτες ανακοινώσεις. Σε πρώτη φάση αναμένεται να παρουσιαστεί η συμφωνία μεταξύ των πέντε χωρών για το μοντέλο των return hubs και τον τρόπο λειτουργίας τους, ενώ θα υπάρξει ενημέρωση και για το επίπεδο στο οποίο βρίσκονται οι επαφές με τις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες.
Ο στόχος που έχει τεθεί από το core group είναι συγκεκριμένος: πολιτική και επιχειρησιακή συμφωνία μέσα στο 2026 και λειτουργία των κέντρων μέσα στο 2027.
Προσωπικό στοίχημα
Για την ελληνική πλευρά η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Η συμφωνία για την προώθηση των return hubs αποτελεί προσωπικό στοίχημα του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, ενώ στο υπουργείο αξιολογούν ήδη ως σημαντικό γεγονός τη συμμετοχή της Ελλάδας στο συγκεκριμένο σχήμα, καθώς είναι η μοναδική χώρα του ευρωπαϊκού Νότου που βρίσκεται στο core group. Στις τεχνικές συζητήσεις από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν η γενική γραμματέας, Νάντια Παπακώστα και ο διοικητής της Υπηρεσίας Ασύλου, Μάριος Καλέας. Με τα δεδομένα αυτά, το επόμενο κρίσιμο ορόσημο έχει ήδη σημειωθεί στο ημερολόγιο: 4 Σεπτεμβρίου, Κοπεγχάγη. Εκεί αναμένεται να ξεκαθαρίσουν σε σημαντικό βαθμό τόσο η αρχιτεκτονική του νέου ευρωπαϊκού εγχειρήματος όσο και ο οδικός χάρτης που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στα πρώτα return hubs μέσα στο 2027.
Ανησυχία
Η επιτάχυνση των συζητήσεων για τα return hubs συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή την κατάσταση στη Λιβύη και τις μεταναστευτικές ροές προς την Κρήτη.
Σε πανελλαδικό επίπεδο η εικόνα καταγράφει αισθητή αποκλιμάκωση. Κατά το τελευταίο έτος, μετά την εφαρμογή των μέτρων του υπουργείου Μετανάστευσης, οι ροές έχουν μειωθεί κατά περίπου 20.000, από 61.112 σε 41.995. Η Κρήτη, ωστόσο, παραμένει στο μικροσκόπιο.
Στο οκτάμηνο οι αφίξεις κινούνται περίπου στις 12.500. Το μέγεθος από μόνο του δεν προκαλεί συναγερμό, καθώς βρίσκεται λίγο υψηλότερα από το αντίστοιχο περυσινό επίπεδο, σε μια χρονιά κατά την οποία είχε εφαρμοστεί και η αναστολή ασύλου. Το στοιχείο που προκαλεί μεγαλύτερο προβληματισμό είναι το μοτίβο συμπεριφοράς της λιβυκής πλευράς. Καταγράφονται περίοδοι κατά τις οποίες υπάρχουν συνεργασία και αποτελεσματική επικοινωνία και άλλες κατά τις οποίες η επαφή περιορίζεται δραστικά ή διακόπτεται.
Στην εξίσωση προστίθεται η εκτίμηση για περίπου 500.000 εγκλωβισμένους μετανάστες στη δυτική και στην ανατολική Λιβύη, δημιουργώντας μια μεγάλη δεξαμενή δυνητικών αναχωρήσεων προς την Ευρώπη. Η κυβέρνηση θέλει, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, να είναι προετοιμασμένη για το ενδεχόμενο παγίωσης ενός μοτίβου μη συνεργασίας. Το μήνυμα έχει ήδη μεταφερθεί προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή: εφόσον οι συνθήκες το επιβάλουν, η Αθήνα εξετάζει τη λήψη έκτακτων μέτρων ακόμη και εκτός του συνήθους ευρωπαϊκού πλαισίου, με αναστολή ασύλου και άμεσες επιστροφές.
Την ίδια ώρα, στο υπουργείο εκφράζουν ικανοποίηση για το γεγονός ότι οι αυξημένες πιέσεις του καλοκαιριού δεν επηρέασαν την καθημερινότητα της Κρήτης. Η λειτουργία δομής στα Χανιά, η ύπαρξη πλοίου για την άμεση μεταφορά μεταναστών προς την ηπειρωτική Ελλάδα και η σχεδόν ολοκληρωμένη προετοιμασία της δομής στο Ηράκλειο επέτρεψαν τη γρήγορη διαχείριση των αφίξεων.
Ενας ακόμη παράγοντας προβληματισμού αφορά την παγίωση ενός αεροπορικού διαδρόμου από το Μπανγκλαντές, μέσω κρατών του Κόλπου, προς τη Βεγγάζη. Η συγκεκριμένη διαδρομή θεωρείται ότι εξηγεί σε σημαντικό βαθμό την αύξηση της παρουσίας υπηκόων Μπανγκλαντές στις ροές που ξεκινούν από τη Λιβύη.
Στοίχημα οι επιστροφές
Ο Θ. Πλεύρης έχει ήδη έρθει σε συνεννόηση με την πρεσβεία του Μπανγκλαντές. Δεκάδες υπήκοοι της χώρας έχουν ταυτοποιηθεί και για το επόμενο δίμηνο προετοιμάζεται πτήση τσάρτερ επιστροφών προς το Μπανγκλαντές, με στόχο να σταλεί σαφές αποτρεπτικό μήνυμα προς όσους εξετάζουν τη συγκεκριμένη διαδρομή.
Περισσότερο ενθαρρυντική θεωρείται η εικόνα στην περίπτωση της Αιγύπτου. Στο πρώτο εξάμηνο του 2025 είχαν καταγραφεί περίπου 3.500 αφίξεις Αιγυπτίων και μόλις 49 επιστροφές.
Μετά την αλλαγή της πολιτικής διαχείρισης και τον εγκλεισμό Αιγυπτίων σε δομές, όπως εκείνη της Σιντικής, οι ροές στο πρώτο εξάμηνο του 2026 περιορίστηκαν περίπου στις 800, ενώ οι επιστροφές ξεπέρασαν τις 300.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκτά πρόσθετο βάρος το σχέδιο των return hubs. Στην κυβέρνηση εκτιμούν ότι η προοπτική μεταφοράς υπηκόων χωρών όπως το Μπανγκλαντές, το Πακιστάν ή η Αίγυπτος σε κέντρο επιστροφής στη Ρουάντα ή την Ουγκάντα μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό κίνητρο για να επιλέξουν την οικειοθελή επιστροφή στις χώρες καταγωγής τους.