«Φωτιές» πυροδότησε στο ΠΑΣΟΚ η υπόθεση της ιστορικής, αιματοβαμμένης σημαίας του Πολυτεχνείου, η οποία, σύμφωνα με δημοσιεύματα, φέρεται να επέστρεψε στο κόμμα έπειτα από δεκαετίες στα χέρια της ΠΑΣΠ ΑΣΟΕΕ. Η πρόταση του Χάρη Δούκα να παραδοθεί η σημαία στη Βουλή ή στον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, ώστε να μην βρίσκεται στην κατοχή κανενός κόμματος, προκάλεσε την άμεση δημόσια αντίδραση πρώην γραμματέων της Νεολαίας ΠΑΣΟΚ.
Όπως ανέφεραν δημοσιεύματα, η αιματοβαμμένη σημαία του Πολυτεχνείου βρισκόταν στην κατοχή της ΠΑΣΠ ΑΣΟΕΕ από το 2013, οπότε και διαλύθηκε η ΠΑΣΠ ΑΕΙ. Ωστόσο, έπειτα από την πορεία για την επέτειο του Πολυτεχνείου, την περασμένη Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026, το ιστορικό κειμήλιο παραδόθηκε στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ.
Πάντως από την Χαριλάου Τρικούπη δηλώνουν πλήρη άγνοια για την τύχη της σημαίας του Πολυτεχνείου, επισημαίνοντας πως το ζήτημα της φύλαξής της αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της ΠΑΣΠ. Το τοπίο γίνεται ακόμη πιο θολό, δεδομένου ότι η αποσχισθείσα ΠΑΣΠ ΑΣΟΕΕ είχε στηρίξει στη συνέχεια τον Στέφανο Κασσελάκη στην ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ.
Κατά τις πληροφορίες που κυκλοφορούν, ωστόσο δεν έχουν επιβεβαιωθεί, η επιστροφή της σημαίας αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης συνεννόησης μεταξύ της Χαριλάου Τρικούπη και της ΠΑΣΠ ΑΣΟΕΕ, η οποία προβλέπει την επανένταξη της οργάνωσης στο ΠΑΣΟΚ και την ανάληψη πρωταγωνιστικού ρόλου εκ μέρους της στην ανασυγκρότηση της Νεολαίας του κόμματος σε επόμενο στάδιο.
Η παρέμβαση Δούκα
Την αρχή έκανε ο Χάρης Δούκας, ο οποίος παρενέβη δημόσια εκφράζοντας την έκπληξη και τον προβληματισμό του για το ζήτημα, τονίζοντας πως η αιματοβαμμένη σημαία δεν είναι δυνατόν να ανήκει σε κανένα κόμμα.
«Με έκπληξη και ανησυχία διαβάζω δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία η ιστορική σημαία του Πολυτεχνείου πρόκειται να δοθεί στο ΠΑΣΟΚ. Θέλω να είμαι σαφής: Η σημαία του Πολυτεχνείου δεν ανήκει σε κανένα κόμμα. Ούτε στο κόμμα που ανήκω. Δεν ανήκει σε καμία παράταξη. Ανήκει στον ελληνικό λαό» τόνισε ο Δήμαρχος Αθηναίων σε ανάρτησή του, σημειώνοντας ότι «είναι σύμβολο ενότητας, σύμβολο της λαϊκής εξέγερσης, σύμβολο αγώνα για δημοκρατία, ελευθερία και κοινωνική δικαιοσύνη. Είναι η σημαία κάτω από την οποία ενώθηκαν φοιτητές, εργαζόμενοι, νέοι και νέες, άνθρωποι από κάθε γωνιά της Ελλάδας, ενάντια στη δικτατορία».
Γι’ αυτό, όπως σημείωσε, προτείνει η σημαία του Πολυτεχνείου να παραδοθεί εκεί όπου πραγματικά ανήκει: στη Βουλή των Ελλήνων, ως σύμβολο της δημοκρατίας μας ή στον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών (ΣΦΕΑ), σε εκείνους που πλήρωσαν με φυλακή, εξορία και βασανιστήρια τον αγώνα για την ελευθερία.
«Το Πολυτεχνείο μας ενώνει. Ας το κρατήσουμε» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Με έκπληξη και ανησυχία διαβάζω δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία η ιστορική σημαία του Πολυτεχνείου πρόκειται να δοθεί στο ΠΑΣΟΚ.
Θέλω να είμαι σαφής: Η σημαία του Πολυτεχνείου δεν ανήκει σε κανένα κόμμα. Ούτε στο κόμμα που ανήκω. Δεν ανήκει σε καμία παράταξη. Ανήκει στον ελληνικό λαό.
Είναι σύμβολο ενότητας, σύμβολο της λαϊκής εξέγερσης, σύμβολο αγώνα για δημοκρατία, ελευθερία και κοινωνική δικαιοσύνη. Είναι η σημαία κάτω από την οποία ενώθηκαν φοιτητές, εργαζόμενοι, νέοι και νέες, άνθρωποι από κάθε γωνιά της Ελλάδας, ενάντια στη δικτατορία.
Γι’ αυτό προτείνω η σημαία του Πολυτεχνείου να παραδοθεί εκεί όπου πραγματικά ανήκει: στη Βουλή των Ελλήνων, ως σύμβολο της δημοκρατίας μας ή στον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών (ΣΦΕΑ), σε εκείνους που πλήρωσαν με φυλακή, εξορία και βασανιστήρια τον αγώνα για την ελευθερία.
Το Πολυτεχνείο μας ενώνει. Ας το κρατήσουμε.
— Haris Doukas (@h_doukas) November 20, 2026
«Η σημαία του Πολυτεχνείου ανήκει στο φοιτητικό κίνημα»
Ο Παντελής Καμάς, πρώην Γραμματέας της Νεολαίας ΠΑΣΟΚ την περίοδο 2002–2004, εξέφρασε τη διαφωνία του με την τοποθέτηση του Χάρη Δούκα, επισημαίνοντας πως η σημαία «πρέπει να μείνει στα χέρια της νεολαίας»
«Υπήρξα γραμματέας της Νεολαίας ΠΑΣΟΚ από το 2002 έως το 2004. Στη διάρκεια της θητείας μου δέχθηκα πιέσεις να παραδώσουμε τη σημαία του Πολυτεχνείου είτε στον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών είτε στη Βουλή. Τις ίδιες πιέσεις δέχθηκαν και οι γραμματείς που προηγήθηκαν και εκείνοι που με διαδέχθηκαν. Η άρνηση όλων μας ήταν σαφής. Πιστεύαμε ότι η σημαία ανήκει στο φοιτητικό κίνημα.
Δεν θα έπαιρνα σήμερα τον λόγο αν δεν έβλεπα το ζήτημα να επανέρχεται, κατά τη γνώμη μου, για λόγους εντυπωσιασμού. Η δική μου θέση παραμένει η ίδια. Η σημαία του Πολυτεχνείου είναι σύμβολο εξέγερσης. Διαφωνώ με την πρόταση να τοποθετηθεί σε μουσείο ή να παραδοθεί στη Βουλή. Πιστεύω ότι πρέπει να μείνει στα χέρια της νεολαίας, ώστε κάθε νέα γενιά να κρατά ζωντανό το μήνυμα της εξέγερσης» αναφέρει ο κ. Καμάς σε ανάρτησή του.
«Η Νεολαία ΠΑΣΟΚ, που σήμερα ανασυγκροτείται, και η φοιτητική μας παράταξη έχουν την ευθύνη να συζητήσουν με τις άλλες πολιτικές νεολαίες και τις άλλες φοιτητικές παρατάξεις και να συμφωνήσουν πώς θα φυλάσσεται η σημαία. Η απόφαση ανήκει στα δικά τους συλλογικά όργανα.
Υπάρχει, άλλωστε, ένα ευρύτερο ζήτημα για τη σημερινή γενιά των φοιτητών. Πώς θα ανασυγκροτήσει το φοιτητικό κίνημα και ποιους θεσμούς συλλογικής εκπροσώπησης θα διαμορφώσει για την εποχή της; Εμείς που υπηρετήσαμε σε αυτές τις θέσεις μπορούμε να καταθέσουμε την εμπειρία μας. Την ευθύνη της απόφασης την έχουν οι ίδιοι οι νέοι. Ας αφήσουμε τους νέους να αποφασίσουν» συμπλήρωσε.
Το θέμα σχολίασε και πρώην γραμματέας της Νεολαίας ΠΑΣΟΚ Κώστας Πανταζής, τονίζοντας ότι η σημαία ανήκει στο φοιτητικό κίνημα.
«Η ιστορία της αιματοβαμμένης σημαίας του Πολυτεχνείου και η τύχη της, είναι συνήθως μια συζήτηση που υπακούει στη λογική που είχε κάποτε αναφέρει ένα ιστορικό στέλεχος του νεολαιίστικου κινήματος: “να χουμε να ασχολούμαστε με κάτι μια βδομάδα πριν και μια βδομάδα μετά τον τριήμερο εορτασμό του Πολυτεχνείου”, επισημαίνοντας ασφαλώς το ότι αυτή η κουβέντα υπακούει και σε λόγους εντυπωσιασμού, κατά τη συγκυρία του εορτασμού…
Η παρέμβαση μου θα είναι πολύ συνοπτική, καθώς η πολιτική μου θέση έχει εκφραστεί διαχρονικά, με συνέπεια και από θέση ευθύνης και όχι αποσπασματικά…
Η αιματοβαμμένη σημαία του Πολυτεχνείου ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΦΟΙΤΗΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ…» ανέφερε.
«Τέθηκε επικεφαλής της ιστορικής πορείας κατά τον εορτασμό της δεύτερης επετείου του Πολυτεχνείου, το 1975, και έκτοτε εξακολουθεί και τίθεται στην κεφαλή της πορείας, στη γωνία Σταδίου και Εδουάρδου Λω, όπου και δολοφονήθηκε ο ήρωας φοιτητής Σωτήρης Πετρούλας το 1965…
Συμβολίζει τους διαχρονικούς αγώνες της φοιτητικής νεολαίας, τον σφυγμό, τον παλμό και τη δύναμη της… Για αυτό το λόγο και αυτοί που κράτησαν ιστορικά τη σημαία είναι οι εκπρόσωποι των φοιτητικών παρατάξεων που συμμετέχουν στον εορτασμό του Πολυτεχνείου…
Ένας άλλος μύθος είναι ο σφετερισμός της σημαίας από τη Νεολαία ΠΑΣΟΚ και την ΠΑΣΠ…
Η ΠΑΣΠ, φοιτητική παράταξη του ΠΑΣΟΚ, φύλαξε και φυλάσσει τη σημαία, όταν διαπιστώθηκε αδυναμία συγκρότησης προεδρείου στην Εθνική Φοιτητική Ένωση Ελλάδας (ΕΦΕΕ). Η άλλη μεγάλη παράταξη τότε στην ΕΦΕΕ, η Κομμουνιστική Νεολαία (ΚΝΕ) κράτησε τα πρακτικά και τη σφραγίδα της ΕΦΕΕ, που έχουν υψηλή ιστορική και συμβολική αξία… Αυτό έγινε με συμφωνία ανάμεσα στα μέλη του απελθόντος προεδρείου και όχι με σφετερισμό…
Μπορεί σε ορισμένους να μην αρέσει αυτό, και το κατανοώ, ως ένα βαθμό, αλλά αυτό δεν παύει να σημαίνει ότι η σημαία ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ…με πλήρη σεβασμό σε όλες τις συλλογικότητες, όπως τον ΣΦΕΑ (Σύνδεσμος Φυλακισθέντων Εξορισθέντων Αγωνιστών), αλλά και τις πρυτανικές αρχές του Πολυτεχνείου, ακόμα και το Ελληνικό Κοινοβούλιο, τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο έχουν οι φοιτητές και όχι οι παραπάνω φορείς ούτε τα πολιτικά κόμματα…» συνεχίζει και καταλήγει:
«Η πρόταση μου σήμερα είναι ξεκάθαρη και απαιτεί δουλειά, επιμονή και αποφασιστικότητα. Η Νεολαία ΠΑΣΟΚ, που διαφυλάσσει τη σημαία, να ανοίξει έναν οργανωμένο διάλογο με τις υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις της νεολαίας που σέβονται την ιστορική παρακαταθήκη του Πολυτεχνείου και να δρομολογηθεί επιτέλους, με την Πολιτεία να είναι αρωγός, ένας οδικός χάρτης επανασυγκρότησης του Φοιτητικού κινήματος…
Όταν αυτό ολοκληρωθεί, η σημαία δεν έχει λόγο να βρίσκεται στα χέρια καμίας πολιτικής νεολαίας αλλά στο οργανωμένο Φοιτητικό κίνημα… “ΟΙ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΔΕΝ ΜΠΑΙΝΟΥΝ ΣΕ ΜΟΥΣΕΙΑ”…»
«Η σημαία δεν είναι έκθεμα»
Το δικό του σχόλιο έκανε και ο πρώην γραμματέας της ΠΑΣΠ Φιλοσοφικής Κώστας Μαντζάβας.
«Και για το επίδικο της σημαίας του πολυτεχνείου. Υπήρξα γραμματέας της ΠΑΣΠ Φιλοσοφικής το 2012 και μέλος της γραμματείας του Δικτύου Νεολαίας ΠΑΣΟΚ που συστάθηκε το 2021.
Κάθε Νοέμβρη ξέραμε τι σημαίνει να κρατάς αυτή τη σημαία, ή έστω να στέκεσαι δίπλα σε όσους την κρατούν. Για εμάς δεν ήταν ποτέ ένα εθιμοτυπικό δρώμενο ούτε πολιτική πασαρέλα.
Γι’ αυτό δεν μπορώ να μείνω σιωπηλός τώρα που ξανανοίγει η συζήτηση για το πού πρέπει να πάει. Η σημαία του Πολυτεχνείου δεν είναι έκθεμα. Δεν φτιάχτηκε για προθήκη μουσείου ούτε για αίθουσα της Βουλής.
Βγήκε από ένα κατειλημμένο Πολυτεχνείο, κρατήθηκε από φοιτητές και πέρασε από γενιά σε γενιά μέσα από τις πορείες. Αυτή είναι η ιστορία της και αυτή η αξία της» έγραψε σε ανάρτησή του.
«Όσο η σημαία βγαίνει στον δρόμο, το μήνυμα του ’73 μένει ζωντανό. Αν κλειστεί πίσω από ένα τζάμι, θα τη θυμόμαστε ως μουσειακό έκθεμα. Η σημαία του Πολυτεχνείου ανήκει στο φοιτητικό κίνημα.
Και το πώς θα φυλάσσεται δεν το αποφασίζουν εκ των υστέρων ούτε «οι παλιοί», ούτε καμιά κομματική νομενκλατούρα. Το αποφασίζουν οι σημερινές πολιτικές νεολαίες και φοιτητικές παρατάξεις, με διάλογο μεταξύ τους και μέσα από τα συλλογικά τους όργανα.
Εμείς που περάσαμε από αυτές τις θέσεις έχουμε να καταθέσουμε μόνο την όποια ταπεινή εμπειρία μας. Τίποτα παραπάνω. Η ευθύνη, όπως και η σημαία, ανήκει στους νέους. Ας την αφήσουμε εκεί που ανήκει» πρόσθεσε.
Η ιστορία της σημαίας του Πολυτεχνείου
Όπως έγραφε η εφημερίδα “Τα Νέα” σε παλαιότερο άρθρο της, η ελληνική σημαία του Πολυτεχνείου είναι αυτή που δέσποζε στην κεντρική πύλη του ιδρύματος και που κατέπεσε μετά την εισβολή του τανκ. Το αίμα πάνω της ήταν εκ των τραυματισμένων διαδηλωτών. Αναμφισβήτητα υπήρξε το πιο εμβληματικό σύμβολο μιας εξέγερσης. Μεταπολιτευτικά, την ευθύνη της είχε πάντα το ΚΣ της ΕΦΕΕ – αρχικά βέβαια είχε φτάσει στην εφημερίδα «Βραδυνή» μυστηριωδώς.
«Το τελευταίο κορυφαίο όργανο του φοιτητικού κινήματος είναι τις τελευταίες δεκαετίες εν υπνώσει. Δεν έχει κατορθωθεί να συγκληθεί, έχουν γίνει ανεπιτυχείς προσπάθειες να συγκροτηθεί σε σώμα και να εκλέξει νέο ΚΣ αλλά τζίφος. Με αυτό το δεδομένο, η σημαία της Εξέγερσης πέρασε στα χέρια της άλλοτε κραταιάς ΠΑΣΠ από την εποχή της προεδρίας του Χρήστου Παπουτσή.
Το 1980 η σημαία πέρασε από τον Παπουτσή στα χέρια του Φώτη Χατζημιχάλη, ο οποίος με τη σειρά του την παρέδωσε το 1982 στα χέρια του Γιάννη Τσαμουργκέλη.
Ο Γιάννης Τσαμουργκέλης είχε πει: «Όλα αυτά τα χρόνια τόλμησα μόνο μία φορά να την ξεδιπλώσω πάνω στο κρεβάτι μου για να ελέγξω μήπως και έχει φθορές από την υγρασία.»
Από το 1982 η σημαία έπαψε να βρίσκεται στα γραφεία της ΕΦΕΕ στην οδό Ιπποκράτους και άρχισε να φυλάσσεται στα σπίτια στελεχών της ΠΑΣΠ. Το 1987 ο Τσαμουργκέλης παρέδωσε τη σημαία στον Βασίλη Τόγια. Το 1996 η σημαία φυγαδεύεται μετά την πορεία.
Υπήρξε χρονιά που κυκλοφόρησε η φήμη πως κατά λάθος η μάνα ενός πασπίτη που είχε κρατήσει τη σημαία σπίτι του για την επόμενη επέτειο την έβαλε στο πλυντήριο λόγω του «λεκέ» που εντόπισε και που δεν ήταν άλλο από το αίμα των εξεγερμένων! Ποτέ δεν επιβεβαιώθηκε κάτι τέτοιο».
Από διηγήσεις πρωταγωνιστών εκείνης της περιόδου, αλλά και στελεχών του φοιτητικού κινήματος, μαθαίνουμε ότι μετά το Πολυτεχνείο η σημαία όντως, για άγνωστο λόγο, πέρασε στα χέρια του ιδιοκτήτη της «Βραδυνής», Τζώρτζη Αθανασιάδη. Η εφημερίδα τότε στεγαζόταν σε κοντινή απόσταση από το Πολυτεχνείο. Ο Αθανασιάδης δεν αποκάλυψε ποτέ πώς την απέκτησε.
Στη συνέχεια φυλάχτηκε όντως από την Εθνική Φοιτητική Ενωση Ελλάδος (ΕΦΕΕ).
Στην πρώτη πορεία που έγινε το 1975 την κρατούσαν ο Στέφανος Τζουμάκας, ο Γιώργος Σταματάκης, ο γενικός γραμματέας Χρύσανθος Λαζαρίδης (ΚΚΕ Εσωτερικού) και ο πρόεδρος της τότε ΕΣΕΕ. Παλαιότερα ο Χρήστος Παπουτσής, πρώην υπουργός του ΠΑΣΟΚ, που διαδέχθηκε τον Στέφανο Τζουμάκα στην ΕΦΕΕ είχε πει ότι πολλά χρόνια την έκρυβαν σε σπίτια.
«Και στο δικό μου σπίτι την κράτησα τη σημαία. Υποχρεωτικά, κάποιος έπρεπε να τη χρεωθεί. Επιλέγαμε επίσης και σπίτια φίλων υπεράνω πάσης υποψίας».
Αργότερα η σημαία, όταν η ΕΦΕΕ έπαψε να υπάρχει, πέρασε στα χέρια της ΠΑΣΠ και φυλασσόταν και στα γραφεία του κόμματος. Το 2008 ο γραμματέας τότε του ΠΑΣΟΚ, Γιάννης Ραγκούσης, την παρέδωσε και πάλι στην ΠΑΣΠ και από τότε φυλάσσεται σε άγνωστο σημείο» ανέφερε το άρθρο της εφημερίδας.
