Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Σε κρίσιμη καμπή περιέρχεται το ρωσικό τραπεζικό σύστημα, καθώς ο διάχυτος φόβος για πιθανή κρατική κατάσχεση των καταθέσεων πυροδοτεί ένα πρωτοφανές κύμα αναλήψεων μετρητών.
- Η μαζική φυγή κεφαλαίων προκαλεί σοβαρά προβλήματα ρευστότητας στο ρωσικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, με το συνολικό ποσό που έχει διοχετευθεί εκτός τραπεζών φέτος να ξεπερνά τα 21,18 δισεκατομμύρια ευρώ.
- Η έλλειψη ρευστότητας υπονομεύει την προσπάθεια της ρωσικής κυβέρνησης να δανειστεί, ενώ η οικονομική ασφυξία έχει αρχίσει να προκαλεί δημόσιες διαφοροποιήσεις από κορυφαίους παράγοντες.
Σε κρίσιμη καμπή περιέρχεται το ρωσικό τραπεζικό σύστημα, καθώς η εντατικοποίηση των ουκρανικών επιθέσεων με drones και ο διάχυτος φόβος για πιθανή κρατική κατάσχεση των καταθέσεων πυροδοτούν ένα πρωτοφανές κύμα αναλήψεων μετρητών, απειλώντας άμεσα τη δυνατότητα του Κρεμλίνου να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ιστορικό ρεκόρ εκροών και έλλειμμα ρευστότητας
Σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας που επικαλείται η Washington Post, σχεδόν 2,92 δισεκατομμύρια ευρώ (286,4 δισεκατομμύρια ρούβλια) αποσύρθηκαν τις πρώτες δύο εβδομάδες του Αυγούστου.
Το ποσό αυτό προστίθεται στα 6,26 δισεκατομμύρια ευρώ που αποσύρθηκαν τον Ιούλιο και στα περισσότερα από 3,86 δισεκατομμύρια ευρώ τον Ιούνιο.
Όπως εκτιμά ο Ταράς Σκβόρτσοφ, ανώτατο στέλεχος της Sberbank —της μεγαλύτερης τράπεζας λιανικής στη Ρωσία— οι συνολικές αναλήψεις για το τρέχον έτος ενδέχεται να διπλασιάσουν το ποσό που αποσύρθηκε κατά τον πρώτο χρόνο της εισβολής.
Ηδη το συνολικό ποσό που έχει διοχετευθεί εκτός τραπεζών φέτος ξεπερνά τα 21,18 δισεκατομμύρια ευρώ (2 τρισεκατομμύρια ρούβλια) που αποσύρθηκαν το 2022.
Η μαζική φυγή κεφαλαίων προκαλεί σοβαρά προβλήματα ρευστότητας σε έναν χρηματοπιστωτικό τομέα που ήδη πιέζεται από την αύξηση των «κόκκινων» δανείων, ως απόρροια της κρατικά κατευθυνόμενης πιστωτικής επέκτασης για την ενίσχυση της πολεμικής βιομηχανίας.
Πρώην ανώτερος Ρώσος αξιωματούχος των οικονομικών, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας, περιέγραψε την κατάσταση στην αμερικανική εφημερίδα.
«Τα drones πετούν. Πράγματα καίγονται. Η νευρικότητα μεγαλώνει. Και η καθημερινή σοφία των ανθρώπων μπορεί να τους λέει ότι πρέπει να έχουν μετρητά κάτω από το μαξιλάρι τους και όχι κάπου σε τράπεζες όπου μπορεί να μην επιστραφούν ποτέ», δήλωσε.
«Για ορισμένες τράπεζες αυτό είναι πραγματικά πρόβλημα. Δεν το περίμεναν αυτό, είχαν επενδύσει όλα τα μετρητά αλλού, και όμως ο κόσμος έρχεται και σηκώνει μισό τρισεκατομμύριο ρούβλια τον μήνα».
Από την πλευρά της, η Αλεξάνδρα Προκοπένκο, πρώην σύμβουλος της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, υπογράμμισε την απώλεια εμπιστοσύνης των πολιτών.
«Αυτό σημαίνει ότι ο κόσμος δεν έχει καμία εμπιστοσύνη στο ρωσικό τραπεζικό σύστημα ή στο ρωσικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Όλα αυτά είναι συνέπεια του φόβου ότι η κυβέρνηση θα κάνει κάτι με το τραπεζικό σύστημα, ότι θα μπορούσε να κρατικοποιήσει τις καταθέσεις».
Η ίδια συμπλήρωσε πως, αν και θεωρεί απίθανη μια πλήρη κρατικοποίηση, «Δεν θα απέκλεια το ενδεχόμενο οι αρχές να επιβάλουν όρια στις αναλήψεις».
«Φρένο» στην έκδοση ομολόγων και οικονομικό αδιέξοδο
Η έλλειψη ρευστότητας υπονομεύει την προσπάθεια της ρωσικής κυβέρνησης να δανειστεί από την εγχώρια αγορά μέσω κρατικών ομολόγων.
Το υπουργείο Οικονομικών αναγκάστηκε να ακυρώσει προγραμματισμένες εκδόσεις ομολόγων, καθώς οι τράπεζες στερούνται διαθέσιμων κεφαλαίων για την αγορά τους, την ώρα που το δημοσιονομικό έλλειμμα για το διάστημα Ιανουαρίου-Ιουλίου ανήλθε σε 55,42 δισεκατομμύρια ευρώ (6,46 τρισεκατομμύρια ρούβλια), ξεπερνώντας κατά πολύ την αρχική πρόβλεψη των 32,58 δισεκατομμυρίων ευρώ για ολόκληρο το έτος.
Ο Σκβόρτσοφ δήλωσε στον ραδιοφωνικό σταθμό RBK: «Κάθε μήνα υπάρχει μεγάλη εκροή. Αν η τάση αυτή συνεχιστεί, τα πράγματα δεν πρόκειται να βελτιωθούν».
«Αν υπάρχει ένα ανησυχητικό σημάδι αυτοκρατορικής υπερεξάπλωσης, αυτό είναι σίγουρα ένα από αυτά. Οι μεγάλες δυνάμεις δεν αντιμετωπίζουν επαναλαμβανόμενες αποτυχίες στις εκδόσεις κρατικών ομολόγων εν μέσω πολέμου», σχολίασε ο Κρεγκ Κένεντι, πρώην αντιπρόεδρος επενδυτικής τραπεζικής στην Bank of America Merrill Lynch και νυν ερευνητής στο Κέντρο Davis του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ.
«Φαίνεται να έχουν τόσο μεγάλη έκθεση σε μη βιώσιμους δανειολήπτες που [οι τράπεζες] δεν είναι βέβαιες για το πώς θα αναδιαρθρωθεί αυτό το χρέος, πότε θα αναδιαρθρωθεί και πόσο από αυτό θα αναγκαστούν να εγγράψουν ως ζημία», πρόσθεσε.
Διώξεις, κρατικοποιήσεις και η απόλυση Κλέπατς
Η ευαισθησία του Κρεμλίνου απέναντι στην οικονομική κρίση αποτυπώθηκε ανάγλυφα με την αποπομπή του Αντρέι Κλέπατς, επικεφαλής οικονομικού αναλυτή της κρατικής τράπεζας VEB, ο οποίος δήλωσε ότι η Ρωσία δεν μπορεί να κερδίσει έναν πόλεμο φθοράς.
Σε παρουσίασή του που διέρρευσε, ο Κλέπατς ανέφερε: «Δεν θα κερδίσουμε τον ανταγωνισμό σε αυτόν τον πόλεμο φθοράς. Ζούμε με την αυταπάτη ότι τα πάντα [στην Ουκρανία] θα καταρρεύσουν. Δεν κατέρρευσαν και δεν θα καταρρεύσουν. Εν τω μεταξύ, το κόστος που επιβαρυνόμαστε αυξάνεται».
Παράλληλα, οι φόβοι για κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων ωθούν τόσο τις μεγάλες επιχειρήσεις όσο και τους Ρώσους δισεκατομμυριούχους να φυγαδεύουν κεφάλαια στο εξωτερικό.
Μόνο στο δεύτερο τρίμηνο του έτους μεταφέρθηκαν εκτός Ρωσίας πάνω από 8,06 δισεκατομμύρια ευρώ.
Συνεργάτης Ρώσου δισεκατομμυριούχου σχολίασε χαρακτηριστικά: «Αν η κυβέρνηση χρειάζεται μετρητά, ο Πούτιν απλά θα αρπάξει περιουσιακά στοιχεία. Δεν τον νοιάζει. Και εκεί πιστεύω ότι οδεύουμε».
Ο ίδιος πρόσθεσε για τις ζημιές που υφίστανται οι επιχειρήσεις από τα ουκρανικά πλήγματα σε υποδομές, όπως το δίκτυο αποθηκών της εταιρείας Wildberries.
«Αυτό κοστίζει χρήματα σε αυτούς τους ανθρώπους. Πρέπει να βάλουν το χέρι στην τσέπη. Δεν είναι συνηθισμένοι να έχουν όλα αυτά τα προβλήματα. Δεν είναι μέρος όπου θέλεις να κάνεις επιχειρήσεις. Αν μπορείς να βγάλεις χρήματα έξω, το κάνεις».
«Όποιος μπορεί προσπαθεί να μεταφέρει χρήματα εκτός της χώρας, αλλά γίνεται όλο και πιο δύσκολο να το κάνει», επεσήμανε ένα διευθυντικό στέλεχος επιχειρήσεων από τη Μόσχα.
Για την παράκαμψη των περιορισμών, όπως αποκάλυψαν πηγές, χρησιμοποιούνται χρηματιστηριακοί λογαριασμοί στο Καζακστάν, το Κιργιστάν και την Αρμενία. «Από εκεί αυτά τα χρήματα μπορούν να επενδυθούν σε όλο τον κόσμο», σημείωσε ένας πρώην οικονομικός αξιωματούχος.
«Υπάρχει η αίσθηση ότι η πολιτική εξουσία δεν είναι πλέον τόσο σταθερή, και αυτή είναι μια περίοδος που είναι καλύτερο να μην είσαι παρών».
Ρωγμές στο εσωτερικό του καθεστώτος
Η οικονομική ασφυξία έχει αρχίσει να προκαλεί δημόσιες διαφοροποιήσεις από κορυφαίους παράγοντες.
Ο Γκέρμαν Γκρεφ, επικεφαλής της Sberbank, εξέφρασε δημόσια την επιθυμία να τελειώσει ο πόλεμος το συντομότερο δυνατό, ενώ ο ισχυρός δήμαρχος της Μόσχας, Σεργκέι Σομπιάνιν, τάχθηκε κατά της πλήρους στρατιωτικοποίησης της οικονομίας.
«Αν δεν υπάρχει οικονομία της ίδιας της ειρηνικής ζωής, δεν θα υπάρχουν φόροι, δεν θα υπάρχει εισόδημα για τον πληθυσμό, η πολιτική κατάσταση θα είναι εντελώς διαφορετική και τότε δεν θα πετύχουμε ούτε στον πόλεμο. Και το να σκοτώνεις τη ζωή, το να σκοτώνεις την πολιτική οικονομία, σημαίνει ότι σκοτώνεις την ίδια τη χώρα», δήλωσε στο κρατικό πρακτορείο TASS.