Τραμπ, Πούτιν και Σι: Υποσχέθηκαν να γράψουν Ιστορία, αλλά έμειναν στις φωτογραφίες – «Ένα δώρο στον Πούτιν» η σύνοδος στην Κίνα

Η ιστορική τριμερής συνάντηση των Ντόναλντ Τραμπ, Βλαντίμιρ Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ στη Σενζέν ολοκληρώθηκε χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο για την ενεργειακή ασφάλεια, τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ ή τον περιορισμό των πυρηνικών κινδύνων. Παρά τις προσδοκίες για μια νέα σελίδα στη διπλωματία, ο πόλεμος στην Ουκρανία απουσίαζε από το τελικό κείμενο, μετατρέποντας τη σύνοδο σε έναν επικοινωνιακό θρίαμβο κυρίως για τον Ρώσο πρόεδρο.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Ντόναλντ Τραμπ κατά τη διάρκεια της συνόδου Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας–Ειρηνικού στην Κίνα. Φωτογραφία: Νταγκ Μιλς/Pool μέσω Associated Press. Edit: Κατερίνα Χαμαλέλη

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Ντόναλντ Τραμπ κατά τη διάρκεια της συνόδου Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας–Ειρηνικού στην Κίνα. Φωτογραφία: Νταγκ Μιλς/Pool μέσω Associated Press. Edit: Κατερίνα Χαμαλέλη

Τα βασικά σημεία του άρθρου

  • Η πρώτη ιστορική τριμερής συνάντηση των Ντόναλντ Τραμπ, Βλαντίμιρ Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ στην Κίνα ολοκληρώθηκε χωρίς ουσιαστικές συμφωνίες, ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία απουσίαζε παντελώς από το τελικό κείμενο.
  • Σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, η σύνοδος λειτούργησε ως «δωρεάν δώρο» προς τον Πούτιν, επιτρέποντάς του να σπάσει τη διεθνή απομόνωση και να εμφανιστεί ισότιμα στο πλευρό των ηγετών των ΗΠΑ και της Κίνας.
  • Αντί για μια νέα σελίδα στην ιστορία της διπλωματίας, οι συνομιλίες περιορίστηκαν σε γενικόλογες διακηρύξεις για την ενεργειακή ασφάλεια και τον πυρηνικό αφοπλισμό, χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο εφαρμογής.

Μπορεί ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ να παρουσίασαν την ιστορική τριμερή συνάντησή τους στην Κίνα ως την αρχή μιας νέας εποχής για την παγκόσμια διπλωματία, ωστόσο τα πραγματικά αποτελέσματα φαίνεται να απέχουν πολύ από τις μεγαλόπνοες διακηρύξεις τους. Αντί για μια νέα Διάσκεψη της Γιάλτας, όπως υπονοούσαν οι ιστορικές συγκρίσεις, η σύνοδος στη Σενζέν ενδέχεται τελικά να μείνει στην Ιστορία ως μια μικρή υποσημείωση, σύμφωνα με αιχμηρή ανάλυση του Guardian.

Ο διπλωματικός συντάκτης της βρετανικής εφημερίδας, Πάτρικ Ουίντουρ, επισημαίνει ότι η συνάντηση της Πέμπτης (19/11) μπορεί να χαρακτηριστεί ιστορική επειδή ήταν η πρώτη αυτού του είδους μεταξύ των ηγετών των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας. Ωστόσο, πέρα από τον συμβολισμό, δεν προέκυψαν ουσιαστικές συμφωνίες που να δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό του Πούτιν περί «νέας σελίδας στην ιστορία της διπλωματίας».

Αντίθετα, η συνάντηση διάρκειας 90 λεπτών ολοκληρώθηκε με μια σύντομη κοινή διακήρυξη για την ενεργειακή ασφάλεια, τη μεταρρύθμιση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και τον περιορισμό των πυρηνικών κινδύνων, χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο εφαρμογής των δεσμεύσεων.

Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος στην Ουκρανία, ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα διεθνούς ασφάλειας, απουσίαζε από το τελικό κείμενο.

«Μια συνάντηση που αναζητούσε την ατζέντα της»

Ο Guardian εκτιμά ότι η σύνοδος απείχε σημαντικά από τις ιστορικές διασκέψεις που επικαλέστηκαν οι συμμετέχοντες.

Το 1945, στη Γιάλτα, οι ηγέτες της Σοβιετικής Ένωσης, των Ηνωμένων Πολιτειών και της Βρετανίας συζήτησαν τη μεταπολεμική οργάνωση της Ευρώπης, ενώ δύο χρόνια νωρίτερα, στην Τεχεράνη, είχαν διακηρύξει την πρόθεσή τους να συνεργαστούν για τη δημιουργία μιας νέας διεθνούς τάξης.

Στην Τεχεράνη, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ είχε δηλώσει ότι «στα χέρια μας βρίσκεται το μέλλον της ανθρωπότητας», ενώ ο Ιωσήφ Στάλιν είχε υπογραμμίσει την τεράστια ισχύ και τις ευκαιρίες που διέθεταν οι μεγάλες δυνάμεις.

Η σύνοδος της Σενζέν, αντίθετα, έμοιαζε, σύμφωνα με τον Ουίντουρ, με «μια συνάντηση που αναζητούσε την ατζέντα της».

Οι τρεις ηγέτες περιορίστηκαν σε γενικόλογες δεσμεύσεις για τη διατήρηση της στρατηγικής σταθερότητας και της διεθνούς ασφάλειας, χωρίς να παρουσιάσουν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για τις κρίσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ο πλανήτης.

Ούτε για τη μεταρρύθμιση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών υπήρξε αναλυτικό σχέδιο, ούτε για την αύξηση της ενεργειακής παραγωγής, ούτε για τη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών.

Γιατί η σύνοδος αποτέλεσε «δώρο» για τον Πούτιν

Σύμφωνα με την ανάλυση του Guardian, ο μεγαλύτερος συμβολικός ωφελημένος ήταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ο Ρώσος πρόεδρος, παρά τη διεθνή απομόνωση που ακολούθησε την εισβολή στην Ουκρανία, εμφανίστηκε στο ίδιο τραπέζι με τους ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, παρουσιάζοντας τη Μόσχα ως απαραίτητο παράγοντα στη διαμόρφωση της νέας παγκόσμιας ισορροπίας.

Ακόμη και όταν το πρωτόκολλο τον τοποθετούσε σε δεύτερο πλάνο κατά τις αρχικές φωτογραφίσεις, ο Πούτιν μπορούσε να εμφανίσει τη συμμετοχή του ως διπλωματική επιτυχία στο εσωτερικό της Ρωσίας.

Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία τη στιγμή που οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχειρούν να διατηρήσουν την πολιτική πίεση προς τη Μόσχα και να εξασφαλίσουν ότι η Ουκρανία θα έχει ενεργό ρόλο σε οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία.

Ο Guardian χαρακτηρίζει τη σύνοδο «δωρεάν δώρο» προς τον Πούτιν, καθώς του επέτρεψε να δείξει ότι η Ρωσία εξακολουθεί να απολαμβάνει την προσοχή και τον σεβασμό του Τραμπ και του Σι Τζινπίνγκ.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας Τζέρεμι Χαντ σχολίασε, μάλιστα, ότι η συνάντηση υπογράμμισε πως ο Τραμπ δεν λειτουργεί πλέον ως ηγέτης του ελεύθερου κόσμου.

Ο Τραμπ αποκάλεσε «φίλο» τον Πούτιν

Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ αξιοποίησε τη συνάντηση για να προβάλει την προσωπική του σχέση με τους δύο ηγέτες.

Παρά τις σοβαρές διαφωνίες της Ουάσινγκτον με τη Μόσχα και το Πεκίνο, ο Αμερικανός πρόεδρος επέλεξε να δώσει έμφαση στις δυνατότητες συνεργασίας.

Μάλιστα, με φόντο τις ουκρανικές επιθέσεις στη γέφυρα της Κριμαίας, υποδέχθηκε τον Πούτιν αποκαλώντας τον «φίλο» του.

Κατά τον Guardian, η στάση του Τραμπ απέναντι στον Ρώσο πρόεδρο παρέπεμπε περισσότερο σε εκείνη ενός στενού συμμάχου παρά ενός ηγέτη που επιδιώκει να ασκήσει πίεση στη Μόσχα για τον τερματισμό του πολέμου.

Ο Πούτιν, από την πλευρά του, υποστήριξε ότι οι σχέσεις του με τον Αμερικανό πρόεδρο στηρίζονται, παρά τις διαφωνίες, σε «παρόμοιες πολιτισμικές αξίες».

Παράλληλα, εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στην Ευρώπη, παρουσιάζοντας τη σύνοδο της «Συμμαχίας των Προθύμων» στο Βερολίνο ως δευτερεύον γεγονός.

Υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκές προσπάθειες απομόνωσης της Ρωσίας έχουν αποτύχει και ότι το κέντρο βάρους της παγκόσμιας οικονομίας έχει μετατοπιστεί στην περιοχή Ασίας – Ειρηνικού.

Ο Σι Τζινπίνγκ. Φωτογραφία: Σεργκέι Μπομπίλεφ/Sputnik/φωτογραφική ομάδα του Κρεμλίνου/Ευρωπαϊκό Πρακτορείο Φωτογραφιών.

Ο Σι Τζινπίνγκ και το μήνυμα για το τέλος της αμερικανικής κυριαρχίας

Για τον Σι Τζινπίνγκ, η σύνοδος αποτέλεσε ευκαιρία να αναδείξει την αυξανόμενη διεθνή επιρροή της Κίνας.

Το γεγονός ότι ο Αμερικανός και ο Ρώσος πρόεδρος συναντήθηκαν υπό την κινεζική φιλοξενία επέτρεψε στο Πεκίνο να προβάλει την εικόνα μιας δύναμης που μπορεί να φέρνει στο ίδιο τραπέζι τους ισχυρότερους ηγέτες του πλανήτη.

Σύμφωνα με τον Ουίντουρ, η συνάντηση είχε και έναν ευρύτερο συμβολισμό: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν πλέον να εμφανίζονται ως ο μοναδικός ρυθμιστής των παγκόσμιων εξελίξεων.

Στο νέο διεθνές περιβάλλον, η αμερικανική καταναλωτική οικονομία καλείται να μοιραστεί τη διεθνή σκηνή με την Κίνα, τη μεγάλη βιομηχανική δύναμη, και τη Ρωσία, έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς προμηθευτές.

Ωστόσο, ο Σι εμφανίστηκε προσεκτικός ώστε η συνάντηση να μη δημιουργήσει την εντύπωση ότι οι τρεις χώρες επιχειρούν να μοιράσουν τον κόσμο μεταξύ τους.

Μια τέτοια εικόνα θα μπορούσε να βλάψει τις σχέσεις του Πεκίνου με τις χώρες του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου, απέναντι στις οποίες η Κίνα επιχειρεί να παρουσιάζεται ως υπερασπιστής μιας πιο ισορροπημένης διεθνούς τάξης.

«Η Ιστορία μάς διδάσκει ότι όταν οι μεγάλες δυνάμεις βρίσκονται σε ειρήνη, ο κόσμος είναι ασφαλής. Όταν συγκρούονται, επικρατεί χάος», δήλωσε ο Κινέζος πρόεδρος.

Στο στόχαστρο το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο

Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της κοινής διακήρυξης ήταν η αναφορά στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Οι τρεις χώρες υποστήριξαν ότι το Δικαστήριο και άλλοι παρόμοιοι θεσμοί δεν πρέπει να κάνουν κατάχρηση της δικαιοδοσίας τους.

Η τοποθέτηση έχει ιδιαίτερη σημασία για τον Πούτιν, σε βάρος του οποίου εκκρεμεί ένταλμα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου από τον Μάρτιο του 2023, σχετικά με την παράνομη μεταφορά Ουκρανών παιδιών από κατεχόμενες περιοχές στη Ρωσία.

Ο Guardian εκτιμά ότι η αναφορά στην προστασία του Διεθνούς Δικαίου μπορεί, στην πραγματικότητα, να υποκρύπτει την επιδίωξη περιορισμού της δυνατότητας διεθνών δικαστικών θεσμών να ασκούν δίωξη κατά ισχυρών πολιτικών ηγετών.

Παρά τις διακηρύξεις για σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, δεν ανακοινώθηκε κανένα συγκεκριμένο σχέδιο για την ενίσχυση των σχετικών θεσμών.

Ο Ουίντουρ επισημαίνει επίσης την αντίφαση ανάμεσα στη ρητορική περί διεθνούς νομιμότητας και στην αμφισβήτηση θεσμών που έχουν δημιουργηθεί ακριβώς για τη λογοδοσία και την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου.

Πυρηνικά όπλα: Μεγάλες υποσχέσεις, χωρίς συγκεκριμένη συμφωνία

Η κοινή διακήρυξη περιλάμβανε επίσης μια γενική δέσμευση για διάλογο σχετικά με τον πυρηνικό αφοπλισμό και τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.

Ωστόσο, οι τρεις ηγέτες δεν ανακοίνωσαν συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, μηχανισμό διαπραγματεύσεων ή δεσμευτικούς στόχους.

Οι αναφορές στην ανάγκη διατήρησης της διεθνούς ασφάλειας περιορίστηκαν σε γενικές αρχές, χωρίς να συνοδεύονται από σαφές πλαίσιο εφαρμογής.

Η έλλειψη συγκεκριμένων αποφάσεων ενισχύει, σύμφωνα με την ανάλυση του Guardian, την εκτίμηση ότι η συνάντηση είχε μεγαλύτερη επικοινωνιακή παρά ουσιαστική διπλωματική σημασία.

Παράλληλα, οι τρεις πλευρές δεν παρουσίασαν συγκεκριμένες προτάσεις για τη μεταρρύθμιση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών ή την αντιμετώπιση των συνεπειών της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης.

Η Ουκρανία απουσίαζε από τις τελικές αποφάσεις

Ένα από τα σημαντικότερα κενά της συνόδου ήταν η απουσία ουσιαστικής προόδου για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Παρότι ο Πούτιν αναφέρθηκε επανειλημμένα στη σύγκρουση και στις προοπτικές ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, η κοινή διακήρυξη δεν περιλάμβανε συγκεκριμένη δέσμευση για τον τερματισμό των εχθροπραξιών.

Ο Guardian επισημαίνει ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να πραγματοποιούνται ουσιαστικές διαβουλεύσεις στο παρασκήνιο.

Μεταξύ των πιθανών θεμάτων είναι ο ρόλος της Κίνας ως εγγυήτριας μιας μελλοντικής συμφωνίας για το Ιράν, η επιλογή της ηγεσίας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών ή οι όροι υπό τους οποίους ο Πούτιν θα μπορούσε να επιδιώξει τον τερματισμό του πολέμου με σεβασμό στην ουκρανική κυριαρχία.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν δημόσιες ενδείξεις ότι οι συζητήσεις αυτές απέφεραν συγκεκριμένα αποτελέσματα.

Από τη «νέα σελίδα στην Ιστορία» σε μια μικρή υποσημείωση

Η σύνοδος της Σενζέν θα μπορούσε να αποτελέσει το πρώτο βήμα για έναν μόνιμο μηχανισμό διαλόγου μεταξύ των τριών μεγάλων δυνάμεων.

Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει ο Πάτρικ Ουίντουρ, οι υψηλές προσδοκίες που δημιουργήθηκαν δεν συνοδεύτηκαν από αποφάσεις αντίστοιχης ιστορικής βαρύτητας.

Η σύγκριση με τη Γιάλτα και την Τεχεράνη ανέδειξε περισσότερο την απόσταση ανάμεσα στις φιλοδοξίες των σημερινών ηγετών και στα αποτελέσματα των συνομιλιών τους.

Οι τρεις πρόεδροι κατάφεραν να παρουσιάσουν μια εικόνα συνεργασίας, αλλά δεν κατέληξαν σε συγκεκριμένη συμφωνία για τις σημαντικότερες διεθνείς κρίσεις.

Έτσι, αντί για μια νέα σελίδα στην ιστορία της διπλωματίας, η σύνοδος ενδέχεται να καταγραφεί ως μια μικρή υποσημείωση, με τον συμβολισμό να υπερισχύει των αποτελεσμάτων.

Και όπως καταλήγει η ανάλυση του Guardian, όση Ιστορία γράφτηκε στη Σενζέν, προς το παρόν φαίνεται ότι γράφτηκε για τους λάθος λόγους.