Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με διασυνδέσεις με τη Ρωσία συνέβαλαν στη μαζική διάδοση ακροδεξιών αφηγημάτων κατά τις πρώτες ημέρες της μεταναστευτικής κρίσης στη Θέουτα, σύμφωνα με ανάλυση της ομάδας αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης 411.
- Μέσα σε λίγες ώρες, αναρτήσεις που παρουσίαζαν τις μαζικές αφίξεις μεταναστών ως οργανωμένη «επίθεση» αναπαράχθηκαν σε επτά γλώσσες και συγκέντρωσαν περισσότερες από 720.000 προβολές.
- Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ο «εξαιρετικά εξειδικευμένος και οργανωμένος αυτοκινητόδρομος πληροφοριών» που χρησιμοποιήθηκε αποτελεί τη μεγαλύτερη ανησυχία. Τα ίδια δίκτυα είναι έτοιμα να ενεργοποιηθούν ξανά σε μελλοντικές κρίσεις.
Λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με διασυνδέσεις με τη Ρωσία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με τις ρωσικές στρατιωτικές υπηρεσίες, συνέβαλαν στη μαζική διάδοση ακροδεξιών αφηγημάτων κατά τις πρώτες ημέρες της μεταναστευτικής κρίσης στη Θέουτα, σύμφωνα με ανάλυση της ομάδας αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης 411. Μέσα σε λίγες ώρες, αναρτήσεις που παρουσίαζαν τις μαζικές αφίξεις μεταναστών ως οργανωμένη «επίθεση» αναπαράχθηκαν σε επτά γλώσσες και συγκέντρωσαν περισσότερες από 720.000 προβολές.
Η ανάλυση εντόπισε ένα οργανωμένο δίκτυο λογαριασμών που ενίσχυσε ταχύτατα μηνύματα γύρω από τη μετανάστευση, ενώ ορισμένες από τις αναρτήσεις συνοδεύονταν από ισλαμοφοβικές ή αντισημιτικές θεωρίες συνωμοσίας, αναφερει σε άρθρο του ο Guardian.
Σύμφωνα με την 411, λογαριασμοί που συνδέονται με τη Ρωσία έφτασαν σε περισσότερους από 500.000 χρήστες κατά τις πρώτες ημέρες της κρίσης.
Ερευνητές επισημαίνουν ότι λογαριασμοί ρωσικής επιρροής διαδίδουν συχνά αποσταθεροποιητικά αφηγήματα στην Ευρώπη, ωστόσο αυτή τη φορά ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν η ταχύτητα, η κλίμακα και ο βαθμός συντονισμού με τον οποίο εξαπλώθηκε το περιεχόμενο.
720.000 προβολές μέσα σε έξι ώρες
Το κύμα αναρτήσεων άρχισε την 1η Αυγούστου, μία ημέρα μετά την απόπειρα περίπου 50.000 ανθρώπων να περάσουν μέσα σε μία νύχτα από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα.
Το περιστατικό αποτέλεσε μέρος μιας πολυήμερης μεταναστευτικής κρίσης, κατά την οποία εκτιμάται ότι περίπου 72.000 μετανάστες κατάφεραν να φτάσουν στη μικρή ισπανική επικράτεια στη βόρεια Αφρική.
Οι λογαριασμοί που εξέτασαν οι ερευνητές παρουσίαζαν τις μαζικές διελεύσεις ως μια σκόπιμα οργανωμένη «επίθεση», αφήνοντας παράλληλα να εννοηθεί ότι οι Αρχές ήταν συνένοχες ή ανέχονταν τα γεγονότα.
Η 411 εξέτασε περίπου 4,5 εκατομμύρια αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και διαπίστωσε ότι τα συγκεκριμένα αφηγήματα αναπαράχθηκαν γρήγορα σε επτά γλώσσες, ξεπερνώντας τις 720.000 προβολές μέσα σε μόλις έξι ώρες την 1η Αυγούστου.
Παράλληλα, άλλοι ακροδεξιοί λογαριασμοί καλούσαν εθνικιστές να συγκεντρωθούν στη Θέουτα και να πραγματοποιούν «περιπολίες» σε επιχειρήσεις και σπίτια, με ορισμένες από αυτές τις κινήσεις να εμφανίζουν στοιχεία συντονισμού.
Το Telegram, το Rybar και το δίκτυο Pravda
Σύμφωνα με την έρευνα, μία από τις πηγές του κύματος προπαγανδιστικού περιεχομένου ήταν το Rybar, κανάλι στο Telegram το οποίο έχει συνδεθεί με τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών. Η μητρική εταιρεία του Rybar έχει τεθεί υπό κυρώσεις στην Ευρώπη.
Στη συνέχεια ενεργοποιήθηκε ένα δίκτυο λογαριασμών που λειτουργούσαν ως «αναμεταδότες», αναπαράγοντας και ενισχύοντας τις αναρτήσεις του.
Ανάμεσά τους βρίσκονταν λογαριασμοί που συνδέονται με το δίκτυο Pravda, έναν μηχανισμό διάδοσης φιλοκρεμλινικού περιεχομένου σε διεθνές επίπεδο.
Ο Σαμάν Ναζάρι, επικεφαλής ερευνητής της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Alliance4Europe στις Βρυξέλλες, εκτίμησε ότι πίσω από την ταχύτατη εξάπλωση τέτοιων αφηγημάτων φαίνεται να υπάρχει μια ευρύτερη υποδομή.
«Το βλέπουμε συνεχώς σε ολόκληρη την Ευρώπη και το βρίσκουμε πολύ ενδιαφέρον. Φαίνεται ότι υπάρχει κάποιου είδους μηχανισμός ή δομή», ανέφερε.
Τα social media έπαιξαν διπλό ρόλο στην κρίση
Η έρευνα καταγράφει παράλληλα έναν διαφορετικό μηχανισμό που αναπτύχθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μεταξύ ανθρώπων που επιχειρούσαν να φτάσουν στη Θέουτα.
Διαδικτυακές φήμες έκαναν νεαρούς Μαροκινούς να πιστέψουν ότι τα σύνορα ήταν ανοιχτά, ενώ κυκλοφορούσαν και πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο μπορούσαν να φτάσουν στον ισπανικό θύλακα.
Η 411 επιβεβαίωσε ότι υπήρχε σημαντική ανταλλαγή πρακτικών πληροφοριών μεταξύ πιθανών μεταναστών, κυρίως στις ενότητες σχολίων κάτω από viral βίντεο για τη Θέουτα.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, αυτή η επικοινωνία ήταν σε συντριπτικό βαθμό αυθόρμητη και προερχόταν από μικρούς, ανώνυμους προσωπικούς λογαριασμούς, χωρίς να εντοπίζεται ένα συγκεκριμένο οργανωμένο κανάλι «στρατολόγησης».
Ταυτόχρονα και όσο συνεχίζονταν οι διελεύσεις, αναπτυσσόταν στα social media το ακροδεξιό κύμα αντίδρασης.
Πολύ ταχύτερη κινητοποίηση σε σχέση με την κρίση του 2021
Οι ερευνητές συνέκριναν τα γεγονότα με την προηγούμενη μεγάλη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα, τον Μάιο του 2021, όταν περίπου 8.000 μετανάστες είχαν περάσει τα σύνορα από το Μαρόκο.
Και τότε η ακροδεξιά είχε επιχειρήσει να αξιοποιήσει πολιτικά τις μαζικές αφίξεις. Η βασική διαφορά, σύμφωνα με την 411, είναι ότι το 2026 η διάδοση και ενίσχυση των σχετικών αφηγημάτων έγινε πολύ ταχύτερα και αποτελεσματικότερα.
Οι διαδικτυακές εκκλήσεις για κινητοποίηση οδήγησαν εθνικιστικές ομάδες στην κεντρική πλατεία της Θέουτα μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ το 2021 είχε απαιτηθεί πολύ περισσότερος χρόνος για αντίστοιχη κινητοποίηση.
Ο επικεφαλής ερευνητής της 411, Νεντ Μέντεζ, παρομοίασε το σύστημα διάδοσης με έναν «εξαιρετικά εξειδικευμένο και οργανωμένο αυτοκινητόδρομο πληροφοριών».
Όπως εξήγησε, όταν ένα συγκεκριμένο περιεχόμενο ή μία πληροφορία εισέλθει σε αυτό το προνομιακό δίκτυο, αποκτά δυνατότητα ενίσχυσης και διάδοσης που άλλα είδη περιεχομένου δεν διαθέτουν.
«Ο μηχανισμός είναι αυτός που πρέπει πραγματικά να μας ανησυχεί»
Οι ερευνητές θεωρούν ότι το σημαντικότερο εύρημα δεν περιορίζεται στα γεγονότα της Θέουτα, αλλά αφορά την ύπαρξη δικτύων τα οποία μπορούν να ενεργοποιηθούν γρήγορα στην επόμενη ευρωπαϊκή κρίση.
Η Alliance4Europe ζητά περαιτέρω έρευνα προκειμένου να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν κλειστά φόρουμ ή άλλες δομές μέσω των οποίων ακροδεξιοί influencers συντονίζουν τα μηνύματα που πρόκειται να διαδώσουν.
«Αυτός ο μηχανισμός είναι το πραγματικό ζήτημα που πρέπει να μας ανησυχεί περισσότερο από τη συγκεκριμένη κρίση», αναφέρει η ανάλυση της 411.
Όπως προειδοποιούν οι ερευνητές, την επόμενη φορά που θα σημειωθεί ένα σοβαρό περιστατικό στα σύνορα οπουδήποτε στη Μεσόγειο, τα ίδια δίκτυα αναμετάδοσης θα βρίσκονται ήδη στη θέση τους, έτοιμα να ενεργοποιηθούν ξανά.