Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Μια σπάνια χαραμάδα αισιοδοξίας άνοιξε για τον πόλεμο στην Ουκρανία, με τη Μόσχα και το Κίεβο να μιλούν για πιθανότητα ειρηνευτικής συμφωνίας και «νέα δυναμική» στις διπλωματικές προσπάθειες.
- Πίσω από τη νέα διπλωματική ρητορική, η εικόνα στο πεδίο είναι εντελώς διαφορετική, με Ρωσία και Ουκρανία να διεξάγουν έναν εντεινόμενο αεροπορικό πόλεμο αντιποίνων κατά κρίσιμων οικονομικών και ενεργειακών υποδομών.
- Ενώ εμφανίζονται ενδείξεις διπλωματικής κινητικότητας, αναλυτές προειδοποιούν για συνέχιση της κλιμάκωσης τον χειμώνα, με το ερώτημα να παραμένει αν πρόκειται για πραγματική στροφή στην ειρήνη ή για μάχη για καλύτερη θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Μια σπάνια χαραμάδα αισιοδοξίας άνοιξε την Πέμπτη γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία, με τη Μόσχα και το Κίεβο να μιλούν σχεδόν ταυτόχρονα για πιθανότητα ειρηνευτικής συμφωνίας και για μια «νέα δυναμική» στις διπλωματικές προσπάθειες.
Η αλλαγή τόνου είναι εντυπωσιακή, καθώς έρχεται έπειτα από εβδομάδες κατά τις οποίες Ρωσία και Ουκρανία έχουν βυθιστεί σε έναν ολοένα σκληρότερο κύκλο επιθέσεων και αντιποίνων, μεταφέροντας τον πόλεμο πολύ πέρα από τη γραμμή του μετώπου και χτυπώντας ενεργειακές υποδομές, λιμάνια, αποθήκες και εμπορικά δίκτυα βαθιά στο έδαφος του αντιπάλου.
Μιλώντας στο Ανατολικό Οικονομικό Φόρουμ στο Βλαδιβοστόκ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε ότι χώρες, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ και η Κίνα, είναι έτοιμες να συμβάλουν στην αναζήτηση μιας ειρηνευτικής διευθέτησης.
«Σε τελική ανάλυση, ωστόσο, το πρόβλημα πρέπει να επιλυθεί από τις χώρες που εμπλέκονται στη σύγκρουση, τη Ρωσία και την Ουκρανία», είπε. Και όταν ρωτήθηκε εάν υπάρχει πραγματικά πιθανότητα συμφωνίας, απάντησε: «Κατά την άποψή μου, ναι, υπάρχει».
Στο Κίεβο, ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα χρησιμοποίησε επίσης αισιόδοξη γλώσσα, εκτιμώντας ότι οι ειρηνευτικές προσπάθειες εισέρχονται σε μια νέα περίοδο έντονης πολιτικής και διπλωματικής κινητικότητας.
«Πιστεύω ότι τώρα θα έχουμε μια νέα δυναμική στις ειρηνευτικές προσπάθειες, με την επιστροφή σε αυτή την ενεργή φάση πολιτικής και διπλωματικής εμπλοκής σε πολλές πρωτεύουσες σε ολόκληρο τον κόσμο», δήλωσε, αποφεύγοντας να αποκαλύψει περισσότερες λεπτομέρειες και προτρέποντας τους δημοσιογράφους να «παρακολουθούν τις ειδήσεις».
Ο πόλεμος, όμως, κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση
Πίσω από τη νέα διπλωματική ρητορική, η εικόνα στο πεδίο είναι εντελώς διαφορετική.
Όπως επισημαίνουν οι New York Times σε ανάλυσή τους, Ρωσία και Ουκρανία διεξάγουν πλέον έναν εντεινόμενο αεροπορικό πόλεμο αντιποίνων, χρησιμοποιώντας ολοένα μεγαλύτερα αποθέματα drones και πυραύλων για να πλήξουν όχι μόνο στρατιωτικούς στόχους, αλλά κρίσιμες οικονομικές και ενεργειακές υποδομές μακριά από το μέτωπο.
Με τις χερσαίες γραμμές να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό παγιωμένες, η σύγκρουση μεταφέρεται όλο και βαθύτερα στο εσωτερικό των δύο χωρών.
Αποθήκες εμπορευμάτων και τροφίμων, λιμάνια, πλοία που μεταφέρουν σιτηρά, διυλιστήρια, πρατήρια καυσίμων και δίκτυα ηλεκτροδότησης έχουν βρεθεί στο στόχαστρο, σε μια προσπάθεια κάθε πλευράς να αυξήσει το οικονομικό και κοινωνικό κόστος του πολέμου για την άλλη.
Η ουκρανική εκστρατεία βαθιά μέσα στη Ρωσία
Η νέα φάση κλιμάκωσης επιταχύνθηκε στα τέλη Ιουνίου, όταν η Ουκρανία ξεκίνησε μια εκστρατεία 40 ημερών εναντίον στόχων στη Ρωσία, την οποία ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι παρουσίασε ως προσπάθεια να εξαναγκαστεί η Μόσχα να τερματίσει τον πόλεμο.
Έκτοτε, σύμφωνα με τους New York Times, ουκρανικά drones μεγάλου βεληνεκούς έχουν πλήξει περισσότερες από 30 αποθήκες μεγάλων εταιρειών ηλεκτρονικού εμπορίου, κυρίως εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνται από τη Wildberries, έναν από τους μεγαλύτερους διαδικτυακούς λιανοπωλητές της Ρωσίας.
Τα πλήγματα έχουν προκαλέσει προβλήματα στις εμπορικές αλυσίδες εφοδιασμού, οικονομικές απώλειες σε μικρούς εμπόρους, ενώ έχουν καταγραφεί και θάνατοι εργαζομένων.
Παράλληλα, το Κίεβο έχει εντείνει τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια και υποδομές καυσίμων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η αμερικανική εφημερίδα, περίπου το 70% των ρωσικών πρατηρίων καυσίμων αντιμετώπισε έλλειψη βενζίνης ή ντίζελ τον περασμένο μήνα, προκαλώντας τη σοβαρότερη κρίση καυσίμων στη χώρα από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Το Κρεμλίνο αναγκάστηκε να λάβει έκτακτα μέτρα, επιτρέποντας μεταξύ άλλων την πώληση καυσίμων χαμηλότερης ποιότητας, ενώ στα μέσα Αυγούστου σχηματίζονταν ουρές έως και δύο ωρών σε πρατήρια της Μόσχας που εξακολουθούσαν να διαθέτουν καύσιμα.
Οι ουκρανικές επιθέσεις σε υποδομές γύρω από την Αζοφική και τη Μαύρη Θάλασσα έχουν επίσης προκαλέσει προβλήματα στις ρωσικές αγροτικές εξαγωγές και έχουν αυξήσει την πίεση στην κατεχόμενη Κριμαία.
Η ρωσική οικονομία δεν βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης. Η ανάπτυξη, ωστόσο, έχει επιβραδυνθεί σημαντικά και το δημοσιονομικό έλλειμμα έχει διογκωθεί, ενώ τα πλήγματα στο εσωτερικό της χώρας έχουν φέρει τον πόλεμο πιο κοντά στην καθημερινότητα των Ρώσων πολιτών.
Η Μόσχα άνοιξε τον δικό της κύκλο αντιποίνων
Μετά το τέλος της ουκρανικής εκστρατείας των 40 ημερών, ο Πούτιν κατηγόρησε το Κίεβο ότι άνοιξε το «κουτί της Πανδώρας» επιχειρώντας να προκαλέσει ζημιά στη ρωσική οικονομία και προειδοποίησε ότι θα πληρώσει το τίμημα.
Η απάντηση της Μόσχας ήταν σφοδρή. Ρωσικοί βαλλιστικοί και υπερηχητικοί πύραυλοι πλήττουν ουκρανικές πόλεις, ενώ η Ρωσία χρησιμοποιεί πλέον και νέα jet-powered drones, τα οποία μπορούν να αναπτύξουν ταχύτητες άνω των 590 χιλιομέτρων την ώρα.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις ελλείψεις της Ουκρανίας σε αμερικανικούς πυραύλους αναχαίτισης για τα συστήματα Patriot, την ώρα που οι απώλειες μεταξύ των Ουκρανών αμάχων έχουν αυξηθεί σημαντικά.
Τις τελευταίες ημέρες, το Κίεβο έχει βρεθεί αντιμέτωπο με σχεδόν συνεχείς συναγερμούς αεροπορικής επιδρομής, καθώς η Ρωσία εξαπολύει διαδοχικά κύματα drones και πυραύλων.
Λιμάνια, καύσιμα, αποθήκες και εκατομμύρια καμένα βιβλία
Ιδιαίτερα βαρύ είναι το πλήγμα στην ουκρανική οικονομική υποδομή.
Οι ρωσικές επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε κρίσιμα λιμάνια της περιφέρειας της Οδησσού και απειλούν, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλούνται οι New York Times, να κοστίσουν στην ουκρανική οικονομία περισσότερα από 2 δισ. δολάρια σε αγροτικές εξαγωγές μόνο κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2026.
Περισσότερα από 300 ουκρανικά πρατήρια καυσίμων έχουν υποστεί ζημιές ή καταστραφεί από ρωσικές επιθέσεις τους τελευταίους έξι μήνες.
Δεκάδες αποθήκες, μεταξύ των οποίων εγκαταστάσεις που τροφοδοτούν σούπερ μάρκετ, καθώς και εμπορικά κέντρα έχουν επίσης πληγεί.
Το μέγεθος της καταστροφής αποτυπώνεται ακόμη και στον χώρο του πολιτισμού: σύμφωνα με την Ουκρανική Ένωση Εκδοτών, περίπου 13 εκατομμύρια βιβλία έχουν καταστραφεί από ρωσικά πλήγματα.
Ο χειμώνας απειλεί με νέα κλιμάκωση
Και ενώ εμφανίζονται οι πρώτες ενδείξεις διπλωματικής κινητικότητας, στρατιωτικοί αναλυτές προειδοποιούν ότι ο κύκλος κλιμάκωσης μπορεί να συνεχιστεί.
Η Ρωσία έχει ήδη προαναγγείλει νέα πλήγματα εναντίον του ενεργειακού δικτύου της Ουκρανίας ενόψει του χειμώνα.
Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας προειδοποίησε τον περασμένο μήνα ότι το Κίεβο βρίσκεται αντιμέτωπο με έναν «βαθύ παγετό αυτόν τον χειμώνα», ενώ ο Πούτιν δήλωσε την Τρίτη ότι έχει δώσει εντολή στις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις να πραγματοποιήσουν «μαζικά πλήγματα εναντίον των ενεργειακών εγκαταστάσεων της Ουκρανίας».
Αναλυτές δεν αποκλείουν η Μόσχα να επιχειρήσει να πλήξει ακόμη και υποδομές ύδρευσης.
Η Ουκρανία, από την άλλη πλευρά, αναπτύσσει δικούς της ισχυρούς βαλλιστικούς πυραύλους, οι οποίοι, σύμφωνα με το Κίεβο, θα μπορούσαν να είναι έτοιμοι ήδη από το φθινόπωρο. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει τον πόλεμο σε ακόμη πιο επικίνδυνη φάση.
Ειρήνη ή μάχη για καλύτερη θέση στο τραπέζι;
Αυτό ακριβώς κάνει τις σημερινές δηλώσεις από Μόσχα και Κίεβο τόσο αξιοσημείωτες.
Μέχρι πολύ πρόσφατα, το Κρεμλίνο χαρακτήριζε τις ειρηνευτικές συνομιλίες υπό την ηγεσία των ΗΠΑ ως ευρισκόμενες σε «βαθιά παύση», ενώ οι δύο πλευρές συνέχιζαν να αυξάνουν την ένταση των επιθέσεών τους.
Τώρα ο Πούτιν δηλώνει ότι «υπάρχει πιθανότητα» συμφωνίας, ενώ ο Σιμπίχα μιλά για επιστροφή σε ενεργή φάση πολιτικής και διπλωματικής εμπλοκής «σε πολλές πρωτεύουσες σε ολόκληρο τον κόσμο».
Ο Ρώσος πρόεδρος, πάντως, έβαλε αμέσως αστερίσκους στην αισιοδοξία, χαρακτηρίζοντας τις ουκρανικές επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων και τις «αναφερόμενες απειλές επιθέσεων εναντίον πολιτικών αεροσκαφών» ως «πράξεις κρατικής τρομοκρατίας» που δυσκολεύουν τις προοπτικές των συνομιλιών.
Ο Ζελένσκι είχε προειδοποιήσει αεροπορικές και ασφαλιστικές εταιρείες ότι ο ρωσικός εναέριος χώρος γίνεται ολοένα πιο επικίνδυνος λόγω της παρουσίας ουκρανικών drones, διευκρινίζοντας παράλληλα ότι η Ουκρανία στοχεύει ρωσικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και δεν απειλεί πολιτικά αεροσκάφη.
Έτσι, το παράδοξο παραμένει: οι πρώτες πιο αισιόδοξες δηλώσεις για ειρήνη εδώ και καιρό έρχονται ακριβώς τη στιγμή που ο πόλεμος κλιμακώνεται βαθύτερα στο έδαφος και στην καθημερινότητα των δύο χωρών.
Και το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η αλλαγή τόνου σηματοδοτεί πραγματική στροφή προς μια συμφωνία ή εάν Μόσχα και Κίεβο επιχειρούν πρώτα να αυξήσουν όσο περισσότερο μπορούν την πίεση στον αντίπαλο, ώστε να φτάσουν σε ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις από ισχυρότερη θέση.