Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Σε παρατεταμένο πολιτικό αδιέξοδο βρίσκεται το Ισραήλ, καθώς ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει χάσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, αλλά παραμένει στη θέση του μέχρι την ορκωμοσία νέας κυβέρνησης.
- Ο Γκάντι Άιζενκοτ έλαβε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης με τη στήριξη 67 βουλευτών, ωστόσο οι βαθιές ιδεολογικές διαφορές μεταξύ των κομμάτων καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη τη συγκρότηση συνασπισμού.
- Καθοριστικό εμπόδιο αποτελεί ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν, ο οποίος απορρίπτει κυβέρνηση μειοψηφίας που θα εξαρτάται από αραβικά κόμματα και προτείνει συνεργασία με τις υπερορθόδοξες παρατάξεις.
Σε παρατεταμένο πολιτικό αδιέξοδο βρίσκεται το Ισραήλ, καθώς ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει χάσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία που του επέτρεψε να κυβερνά τα τελευταία τέσσερα χρόνια, αλλά εξακολουθεί να παραμένει πρωθυπουργός. Ο βασικός αντίπαλός του, Γκάντι Άιζενκοτ, έχει λάβει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης με τη στήριξη 67 από τους 120 βουλευτές της νέας Κνεσέτ, ωστόσο οι βαθιές πολιτικές και ιδεολογικές διαφωνίες μεταξύ των κομμάτων που τον υποστηρίζουν καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη τη συγκρότηση κυβερνητικού συνασπισμού. Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, το καθοριστικό εμπόδιο δεν είναι πλέον η αριθμητική υπεροχή της αντιπολίτευσης, αλλά η αδυναμία των διαφορετικών πολιτικών παρατάξεων να συμφωνήσουν σε ένα κοινό σχέδιο διακυβέρνησης.
Όπως επισημαίνουν οι δημοσιογράφοι Ταλ Σάλεβ και Όρεν Λίμπερμαν στην ανάλυσή τους για το CNN, ο πολιτικός μηχανισμός του Ισραήλ έχει τεθεί σε λειτουργία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η χώρα πλησιάζει απαραίτητα στον σχηματισμό νέας κυβέρνησης.
Ο Νετανιάχου, ο μακροβιότερος πρωθυπουργός στην ιστορία του Ισραήλ, έχει χάσει την πλειοψηφία που διέθετε στην προηγούμενη κοινοβουλευτική περίοδο.
Ωστόσο, ο Άιζενκοτ, πρώην αρχηγός των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων και σχετικά νέος στην πολιτική σκηνή, καλείται να ενώσει έξι κόμματα με σημαντικές ιδεολογικές διαφορές, από τη δεξιά μέχρι τις αραβικές παρατάξεις.
Σε αντίθεση με τον Νετανιάχου, ο οποίος επί δεκαετίες διαχειριζόταν τις διαφωνίες μεταξύ των κυβερνητικών του εταίρων, ο Άιζενκοτ δεν διαθέτει αντίστοιχη εμπειρία στη συγκρότηση και διατήρηση κοινοβουλευτικών συνασπισμών.
Οι αριθμοί που εξηγούν το πολιτικό αδιέξοδο
Σύμφωνα με το CNN, τα αποτελέσματα των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου δημιούργησαν μια ιδιόμορφη κατάσταση, στην οποία καμία πλευρά δεν διαθέτει από μόνη της τις 61 έδρες που απαιτούνται για μια σταθερή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Τα τέσσερα εβραϊκά κόμματα που υποστηρίζουν τον Άιζενκοτ διαθέτουν συνολικά 48 έδρες.
Τα δύο αραβικά κόμματα, η Κοινή Λίστα και το Ραάμ, εξασφάλισαν άλλες 19 έδρες.
Έτσι, οι πολιτικές δυνάμεις που υποστήριξαν την ανάθεση της εντολής σχηματισμού κυβέρνησης στον Άιζενκοτ συγκεντρώνουν συνολικά 67 βουλευτές.
Από την άλλη πλευρά, το προεκλογικό μπλοκ του Νετανιάχου εξασφάλισε 53 έδρες.
Ωστόσο, το υπερορθόδοξο κόμμα Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά, το οποίο διαθέτει επτά βουλευτές και υπήρξε επί χρόνια σύμμαχος του Νετανιάχου, αρνήθηκε να υποστηρίξει την ανάθεση της εντολής στον ίδιο.
Αυτό σημαίνει ότι ο απερχόμενος πρωθυπουργός διαθέτει πλέον τη ρητή υποστήριξη 46 βουλευτών, παρότι το ευρύτερο εκλογικό του μπλοκ αριθμεί 53 έδρες.
Το πρόβλημα για τον Άιζενκοτ είναι ότι οι 67 βουλευτές που τον υποστήριξαν για την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης δεν έχουν συμφωνήσει ότι θα συμμετάσχουν ή θα στηρίξουν την ίδια κυβέρνηση.
Το σχέδιο για κυβέρνηση μειοψηφίας με τη στήριξη των αραβικών κομμάτων
Μία από τις επιλογές που εξετάζει ο Άιζενκοτ είναι η συγκρότηση κυβέρνησης μειοψηφίας, την οποία αποκαλεί «κυβέρνηση εθνικής έκτακτης ανάγκης».
Σύμφωνα με το CNN, το σχέδιο προβλέπει τη συμμετοχή τεσσάρων εβραϊκών κομμάτων: του Γιασάρ, του οποίου ηγείται ο Άιζενκοτ, του Μαζί, υπό τους πρώην πρωθυπουργούς Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ, του Ισραήλ Μπεϊτένου του Αβίγκντορ Λίμπερμαν και των Δημοκρατικών, με επικεφαλής τον Γιαΐρ Γκολάν.
Τα τέσσερα κόμματα διαθέτουν συνολικά 48 έδρες, αριθμό ανεπαρκή για να συγκροτήσουν μόνα τους κυβέρνηση πλειοψηφίας.
Η πρόταση του Άιζενκοτ βασίζεται επομένως στην εξωτερική κοινοβουλευτική στήριξη των δύο αραβικών κομμάτων, χωρίς αυτά να συμμετέχουν στο υπουργικό συμβούλιο.
Με τον τρόπο αυτό, η νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να εξασφαλίσει επαρκή υποστήριξη για την ανάληψη και τη διατήρηση της εξουσίας.
Στο ισραηλινό κοινοβουλευτικό σύστημα, μια κυβέρνηση δεν χρειάζεται απαραίτητα να διαθέτει 61 δικούς της βουλευτές κατά την ψηφοφορία για την ανάδειξή της.
Αρκεί να συγκεντρώσει περισσότερες θετικές από αρνητικές ψήφους, εφόσον οι υπόλοιποι βουλευτές απέχουν.
Η απομάκρυνσή της, αντίθετα, απαιτεί την υποστήριξη απόλυτης πλειοψηφίας των βουλευτών σε πρόταση δυσπιστίας που προβλέπει και εναλλακτική κυβέρνηση.
Το προηγούμενο του Γιτζάκ Ράμπιν
Το CNN υπενθυμίζει ότι το Ισραήλ έχει κυβερνηθεί και στο παρελθόν από κυβερνήσεις μειοψηφίας.
Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η δεύτερη κυβέρνηση του Γιτζάκ Ράμπιν, η οποία έχασε την κοινοβουλευτική της πλειοψηφία το 1993, μετά την αποχώρηση του υπερορθόδοξου κόμματος Σας.
Παρά την απώλεια της πλειοψηφίας, η κυβέρνηση παρέμεινε στην εξουσία για περίπου δύο ακόμη χρόνια, χάρη στην εξωτερική στήριξη αραβικών κομμάτων.
Ωστόσο, όπως σημειώνει το CNN, το Ισραήλ δεν έχει σχηματίσει ποτέ κυβέρνηση μειοψηφίας αμέσως μετά τη διεξαγωγή εκλογών.
Αυτό καθιστά το σχέδιο του Άιζενκοτ ασυνήθιστο για τα δεδομένα της ισραηλινής πολιτικής ιστορίας.
Φωτογραφία: Reuters / Ρόνεν Ζβούλουν
Ο Λίμπερμαν αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο
Το σημαντικότερο πρόβλημα για τον Άιζενκοτ προέρχεται από το εσωτερικό του ίδιου του αντιπολιτευόμενου μπλοκ.
Ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν, πρώην υπουργός Άμυνας, Εξωτερικών και Οικονομικών, απορρίπτει κατηγορηματικά το ενδεχόμενο συμμετοχής σε κυβέρνηση που θα εξαρτάται από τη στήριξη των αραβικών κομμάτων.
Ο επικεφαλής του Ισραήλ Μπεϊτένου θεωρεί ότι ένα τέτοιο κυβερνητικό σχήμα θα ήταν ιδιαίτερα ασταθές και θα κατέρρεε γρήγορα, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την επιστροφή του Νετανιάχου στην εξουσία.
«Εργάζομαι για να βάλω τέλος στην κυριαρχία του Νετανιάχου, μια για πάντα. Όχι προσωρινά», δήλωσε ο Λίμπερμαν, σύμφωνα με τους Times of Israel.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι μια κυβέρνηση μειοψηφίας θα μπορούσε τελικά να ενισχύσει τον Νετανιάχου σε πιθανές νέες εκλογές.
Αντί της συνεργασίας με τα αραβικά κόμματα, ο Λίμπερμαν προτείνει τη συγκρότηση κυβέρνησης 61 βουλευτών, με τη συμμετοχή των υπερορθόδοξων παρατάξεων.
Η πρότασή του βασίζεται στις 48 έδρες των τεσσάρων εβραϊκών αντιπολιτευόμενων κομμάτων και στις 13 έδρες που διαθέτουν συνολικά ο Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά και το Σας.
Το παράδοξο με τους υπερορθόδοξους και τη στρατιωτική θητεία
Η πρόταση Λίμπερμαν, ωστόσο, δημιουργεί μια νέα σοβαρή πολιτική αντίφαση.
Τα περισσότερα κόμματα της αντιπολίτευσης είχαν δεσμευτεί προεκλογικά να καταργήσουν τις μαζικές απαλλαγές των υπερορθόδοξων Εβραίων από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία.
Αντίθετα, τα υπερορθόδοξα κόμματα επιδιώκουν τη διατήρηση των συγκεκριμένων απαλλαγών.
Ο ίδιος ο Λίμπερμαν υπήρξε επί χρόνια ένας από τους εντονότερους επικριτές των ειδικών προνομίων που απολαμβάνει η υπερορθόδοξη κοινότητα.
Ωστόσο, μετά τις εκλογές, εμφανίζεται διατεθειμένος να επανεξετάσει τη στάση του, προκειμένου να διευκολύνει τον σχηματισμό κυβέρνησης χωρίς τον Νετανιάχου.
Σύμφωνα με το CNN, οποιαδήποτε τέτοια συμφωνία θα απαιτούσε σημαντικές πολιτικές υποχωρήσεις.
Επιπλέον, το Σας εξακολουθεί να υποστηρίζει τον Νετανιάχου, ενώ ο Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο διαφορετικής στάσης.
Η άρνηση του τελευταίου να υποστηρίξει την υποψηφιότητα Νετανιάχου άνοιξε ένα περιθώριο διαπραγμάτευσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το κόμμα έχει δεσμευτεί να στηρίξει τον Άιζενκοτ.
Το σχέδιο για τον έλεγχο της Κνεσέτ πριν από τον σχηματισμό κυβέρνησης
Παρά τις διαφωνίες για τον σχηματισμό κυβερνητικού συνασπισμού, τα κόμματα που αντιτίθενται στον Νετανιάχου έχουν συμφωνήσει να προχωρήσουν σε ορισμένες κοινές κοινοβουλευτικές ενέργειες.
Πρώτος στόχος είναι η αντικατάσταση του προέδρου της Κνεσέτ, Αμίρ Οχάνα, ο οποίος προέρχεται από το Λικούντ.
Η αντιπολίτευση έχει προτείνει για τη θέση τον Ματάν Καχάνα, στέλεχος του Γιασάρ.
Ο έλεγχος της προεδρίας της Κνεσέτ θεωρείται σημαντικός, καθώς ο πρόεδρος επηρεάζει τον προγραμματισμό των κοινοβουλευτικών εργασιών και την προώθηση των νομοσχεδίων.
Παράλληλα, τα αντιπολιτευόμενα κόμματα προετοιμάζουν νομοθετικές πρωτοβουλίες για την ανατροπή βασικών πολιτικών της κυβέρνησης Νετανιάχου, μεταξύ των οποίων οι αλλαγές στη Δικαιοσύνη.
Με τον τρόπο αυτό, επιδιώκουν να αξιοποιήσουν την κοινοβουλευτική τους δύναμη ακόμη και πριν ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Φωτογραφία: Reuters / Ρόνεν Ζβούλουν
Γιατί ο Νετανιάχου ζητεί κυβέρνηση εθνικής ενότητας
Την ίδια ώρα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επιδιώκει να αξιοποιήσει τις διαφωνίες μεταξύ των αντιπάλων του.
Σύμφωνα με το CNN, ο απερχόμενος πρωθυπουργός έχει δημοσιεύσει το τελευταίο διάστημα δύο βίντεο στα οποία ζητεί τη συγκρότηση κυβέρνησης εθνικής ενότητας.
Ωστόσο, η πρότασή του συνοδεύεται από συγκεκριμένους όρους.
Ο Νετανιάχου επιμένει να παραμείνει ο ίδιος πρωθυπουργός και να συμμετάσχουν στην κυβέρνηση όλοι οι εταίροι του, συμπεριλαμβανομένων των ακροδεξιών και υπερορθόδοξων κομμάτων.
Παράλληλα, ασκεί έντονη πίεση στους Εβραίους πολιτικούς αρχηγούς που εξετάζουν συνεργασία με τα αραβικά κόμματα.
Ο Άιζενκοτ έχει απορρίψει τις εκκλήσεις Νετανιάχου για ενότητα, χαρακτηρίζοντάς τες «αξιοθρήνητο επικοινωνιακό τέχνασμα».
Όπως υποστήριξε, εάν ο απερχόμενος πρωθυπουργός επιθυμεί πραγματικά συνεργασία, θα πρέπει να εγκαταλείψει τους ακραίους κυβερνητικούς του εταίρους και να συμμετάσχει σε κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Άιζενκοτ.
Οι προηγούμενες κυβερνήσεις ενότητας και το παράδειγμα Γκαντς
Το CNN υπενθυμίζει ότι το Ισραήλ έχει μακρά ιστορία κυβερνήσεων εθνικής ενότητας.
Μετά τις εκλογές του 1984, ο Σιμόν Πέρες, από το Εργατικό Κόμμα, και ο Γιτζάκ Σαμίρ, από το Λικούντ, συμφώνησαν να κυβερνήσουν από κοινού, εναλλάσσοντας την πρωθυπουργία.
Οι δύο παρατάξεις συνεργάστηκαν ξανά μετά τις εκλογές του 1988. Αντίστοιχες συμφωνίες επιχείρησε και ο Νετανιάχου τα τελευταία χρόνια.
Το 2020, μετά από τρεις διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις χωρίς σαφή νικητή και εν μέσω της πανδημίας, ο Μπένι Γκαντς συμφώνησε να συμμετάσχει σε κυβέρνηση έκτακτης ανάγκης υπό τον Νετανιάχου.
Η συμφωνία προέβλεπε ότι ο Γκαντς θα αναλάμβανε την πρωθυπουργία μετά από 18 μήνες.
Ωστόσο, η εναλλαγή δεν πραγματοποιήθηκε, καθώς η κυβέρνηση κατέρρευσε μετά την αποτυχία έγκρισης του κρατικού προϋπολογισμού.
Το CNN επισημαίνει ότι ο Νετανιάχου χρησιμοποίησε τη συγκεκριμένη εξέλιξη για να αποφύγει την παράδοση της πρωθυπουργίας στον κυβερνητικό του εταίρο.
Μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, ο Γκαντς και ο Άιζενκοτ συμμετείχαν επίσης στο πολεμικό υπουργικό συμβούλιο.
Αποχώρησαν οκτώ μήνες αργότερα, επικαλούμενοι διαφωνίες με τη διαχείριση του πολέμου στη Γάζα και την έλλειψη σαφούς στρατηγικής.
Τα προηγούμενα αυτά εξηγούν, σύμφωνα με την ανάλυση, τη δυσπιστία που αντιμετωπίζουν οι σημερινές προτάσεις του Νετανιάχου για συνεργασία.
Μπορεί ο Νετανιάχου να παραμείνει πρωθυπουργός;
Προς το παρόν, ο Νετανιάχου εξακολουθεί να ασκεί τα καθήκοντά του ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός και θα παραμείνει στη θέση του μέχρι την ορκωμοσία νέας κυβέρνησης.
Ο Άιζενκοτ διαθέτει αρχικά 28 ημέρες για να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις και να συγκροτήσει κυβερνητικό συνασπισμό. Μπορεί επίσης να ζητήσει παράταση 14 ημερών.
Εάν αποτύχει, ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ μπορεί να αναθέσει την εντολή σε άλλον υποψήφιο, ενδεχομένως και στον Νετανιάχου, για ακόμη 28 ημέρες.
Σε μια τέτοια περίπτωση, ο επικεφαλής του Λικούντ θα μπορούσε να επιχειρήσει να προσελκύσει κάποιο από τα αντιπολιτευόμενα κόμματα ή μεμονωμένους βουλευτές.
Ωστόσο, ο Άιζενκοτ, ο Μπένετ, ο Λίμπερμαν και ο Γκολάν έχουν δηλώσει ότι δεν πρόκειται να συμμετάσχουν σε κυβέρνηση υπό τον Νετανιάχου.
Εάν επιχειρούσε να συγκροτήσει κυβέρνηση αποκλειστικά με βουλευτές από το σημερινό ευρύτερο μπλοκ των 53 εδρών, θα χρειαζόταν επιπλέον οκτώ βουλευτές για να φτάσει στις 61.
Εφόσον αποτύχει και η δεύτερη προσπάθεια, η εντολή επιστρέφει στην Κνεσέτ, η οποία διαθέτει ακόμη 14 ημέρες για να προτείνει άλλον υποψήφιο πρωθυπουργό.
Εάν δεν προκύψει κυβέρνηση ούτε σε αυτό το στάδιο, το Ισραήλ θα οδηγηθεί ξανά σε εκλογές.
Ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της παραμονής του Νετανιάχου
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης του CNN είναι ότι η απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως την απομάκρυνση του Νετανιάχου από την εξουσία.
Ο απερχόμενος πρωθυπουργός διατηρεί το αξίωμά του όσο οι αντίπαλοί του αδυνατούν να συμφωνήσουν στη συγκρότηση νέας κυβέρνησης.
Αντίθετα, ο Άιζενκοτ βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα σύνθετο πολιτικό πρόβλημα: να εξασφαλίσει τη συνεργασία κομμάτων που συμφωνούν στην ανάγκη αλλαγής πρωθυπουργού, αλλά διαφωνούν σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η συμμετοχή των αραβικών παρατάξεων και η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία των υπερορθόδοξων Εβραίων.
Έτσι, η νέα Κνεσέτ μπορεί να διαθέτει κοινοβουλευτική πλειοψηφία κατά του Νετανιάχου, χωρίς αυτό να μεταφράζεται σε μια ενιαία κυβερνητική πλειοψηφία.
Όσο αυτή η αντίφαση παραμένει άλυτη, το Ισραήλ θα συνεχίσει να βρίσκεται σε πολιτική εκκρεμότητα, με τον Νετανιάχου στην πρωθυπουργία και τον Άιζενκοτ να αναζητεί τη συμφωνία που θα του επιτρέψει να τον διαδεχθεί.