Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Την οικονομική απομόνωση του Ιράν επιχειρούν να ολοκληρώσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στρέφοντας την προσοχή τους στα χερσαία σύνορα, επιστρατεύοντας τη νέα ειδική ομάδα «Task Force Iron Gate».
- Η Ουάσιγκτον βρίσκεται αντιμέτωπη με την αντίσταση της Τουρκίας, του Ιράκ και του Πακιστάν, καθώς οι γειτονικές χώρες φοβούνται ότι το κλείσιμο των εμπορικών περασμάτων θα προκαλέσει σοβαρές οικονομικές απώλειες και κοινωνικές αναταραχές.
- Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, οι ΗΠΑ επιλέγουν την οικονομική πίεση αντί νέων στρατιωτικών πληγμάτων, με τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο να δηλώνει: «Δεν χρειάζεται να πραγματοποιήσουμε στρατιωτικά πλήγματα εάν επιτυγχάνουμε τον ίδιο στόχο με οικονομικά μέσα».
Την οικονομική απομόνωση του Ιράν επιχειρούν να ολοκληρώσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, στρέφοντας πλέον την προσοχή τους στα χερσαία σύνορα της χώρας, μετά τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και την επιβολή νέων κυρώσεων στις αεροπορικές μεταφορές. Ωστόσο, σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα των New York Times την Τετάρτη (11/11), η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπη με την αντίσταση της Τουρκίας, του Ιράκ και του Πακιστάν, καθώς οι γειτονικές χώρες φοβούνται ότι το κλείσιμο των εμπορικών διαδρομών θα προκαλέσει σοβαρές οικονομικές απώλειες, κοινωνικές αναταραχές και ενδεχομένως νέα αποσταθεροποίηση στην περιοχή.
Όπως αποκαλύπτουν οι New York Times, επικαλούμενοι τρεις Ιρακινούς αξιωματούχους και έναν Αμερικανό αξιωματούχο με γνώση των διαβουλεύσεων, η Ουάσιγκτον προσπαθεί εδώ και εβδομάδες να πείσει τις γειτονικές χώρες του Ιράν να περιορίσουν δραστικά τη λειτουργία των συνοριακών περασμάτων τους.
Οι διπλωματικές προσπάθειες, ωστόσο, δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα.
Οι κυβερνήσεις των γειτονικών κρατών εμφανίζονται ολοένα περισσότερο δυσαρεστημένες με την αμερικανική πολιτική, εκτιμώντας ότι οι οικονομικές συνέπειες των μέτρων θα μπορούσαν να είναι εξίσου σοβαρές για τις δικές τους κοινωνίες όσο και για το Ιράν.
Η νέα αμερικανική επιχείρηση «Iron Gate»
Μετά την αποτυχία των διπλωματικών πιέσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφάσισαν να εμπλέξουν πιο ενεργά τον στρατιωτικό τους μηχανισμό στην προσπάθεια περιορισμού των εμπορικών και λαθρεμπορικών διαδρομών προς το Ιράν.
Το Σάββατο, η Κεντρική Διοίκηση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (CENTCOM), η οποία είναι υπεύθυνη για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, ανακοίνωσε τη δημιουργία ειδικής ομάδας με την ονομασία «Task Force Iron Gate».
Αποστολή της, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, είναι η αποτροπή της διακίνησης προηγμένων οπλικών συστημάτων, τεχνολογιών διπλής χρήσης, προϊόντων που υπόκεινται σε κυρώσεις και παράνομων χρηματοοικονομικών ροών μέσω των χερσαίων συνόρων του Ιράν και της Κασπίας Θάλασσας.
Η συγκρότηση της ομάδας αποτελεί μια ασυνήθιστη επιλογή, καθώς επιχειρήσεις οικονομικού ελέγχου και εφαρμογής κυρώσεων δεν ανατίθενται συνήθως σε στρατιωτικές διοικήσεις όπως η CENTCOM.
Σύμφωνα με πρώην Αμερικανούς στρατιωτικούς αξιωματούχους και αναλυτές, η απόφαση συνδέεται με την προσπάθεια αξιοποίησης των δυνατοτήτων συλλογής πληροφοριών και των επιχειρησιακών πόρων που διαθέτει ήδη η CENTCOM λόγω του πολέμου με το Ιράν.
Η νέα δομή θα μπορούσε να συντονίσει καλύτερα τις μέχρι σήμερα διάσπαρτες προσπάθειες διπλωματικών υπηρεσιών, μονάδων καταπολέμησης του ξεπλύματος χρήματος και υπηρεσιών πληροφοριών.
Μόλις 20 στελέχη στη νέα ομάδα – Τι θα κάνουν
Η ειδική ομάδα «Iron Gate» θα αποτελείται από 20 στρατιωτικά και πολιτικά στελέχη, με έδρα τη Φλόριντα.
Αμερικανός στρατιωτικός αξιωματούχος δήλωσε στους New York Times, υπό τον όρο της ανωνυμίας, ότι τα μέλη της δεν προβλέπεται να πραγματοποιούν απευθείας στρατιωτικές επιχειρήσεις στα σύνορα του Ιράν.
Αντίθετα, ενδέχεται να ασκούν πίεση στις γειτονικές χώρες ώστε να χρησιμοποιήσουν τις δικές τους ένοπλες δυνάμεις για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και του εμπορίου που παραβιάζει τις κυρώσεις.
Η Ντάνα Στρουλ, πρώην υψηλόβαθμη αξιωματούχος του Πενταγώνου για τη Μέση Ανατολή επί κυβέρνησης Τζο Μπάιντεν, χαρακτήρισε την αμερικανική προσέγγιση ως στρατηγική επιστράτευσης κάθε διαθέσιμου μέσου.
Όπως εξήγησε, στόχος είναι να περιοριστούν όλες οι εναλλακτικές διέξοδοι που χρησιμοποιεί το ιρανικό καθεστώς για να παρακάμπτει τις κυρώσεις και τον ναυτικό αποκλεισμό.
Ιράκ: Φόβοι για εξεγέρσεις στα σύνορα μήκους 1.600 χιλιομέτρων
Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η κατάσταση για το Ιράκ, έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν.
Οι δύο χώρες συνδέονται με χερσαία σύνορα μήκους περίπου 1.600 χιλιομέτρων, τα οποία διασχίζουν δυσπρόσιτες ορεινές και αγροτικές περιοχές.
Σύμφωνα με τους New York Times, οι ιρακινές αρχές ανησυχούν ότι το κλείσιμο των συνοριακών περασμάτων θα μπορούσε να προκαλέσει αναταραχές μεταξύ εμπόρων, δικτύων λαθρεμπορίου και ένοπλων οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
Η Ουάσιγκτον γνωρίζει εδώ και χρόνια ότι το Ιράν αξιοποιεί τα σχετικά πορώδη σύνορα για τη διακίνηση όπλων και χρημάτων προς συμμαχικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ.
Ωστόσο, οι ίδιες εμπορικές διαδρομές εξυπηρετούν παράλληλα επιχειρήσεις και τοπικούς πληθυσμούς που εξαρτώνται από τις διασυνοριακές συναλλαγές.
Αμερικανός αξιωματούχος με γνώση των συζητήσεων ανέφερε ότι αρκετές χώρες έχουν εκφράσει φόβους ακόμη και για «εσωτερική εξέγερση», εάν επιχειρήσουν να διακόψουν απότομα τις οικονομικές δραστηριότητες που στηρίζουν ολόκληρες περιοχές.
Η Ουάσιγκτον ζήτησε να παραμείνουν ανοιχτά μόλις δύο περάσματα
Σύμφωνα με δύο Ιρακινούς αξιωματούχους που μίλησαν στους New York Times, η κυβέρνηση της Βαγδάτης πραγματοποιεί εβδομαδιαίες συνομιλίες με Αμερικανούς διπλωμάτες, μεταξύ των οποίων και ο περιφερειακός απεσταλμένος Τόμας Μπάρακ.
Κατά τις συζητήσεις αυτές, οι Ηνωμένες Πολιτείες ζήτησαν από το Ιράκ να κλείσει όλα τα συνοριακά περάσματα με το Ιράν, εκτός από δύο.
Οι Ιρακινοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η κυβέρνησή τους έχει μέχρι στιγμής απορρίψει το αίτημα.
Πάντως, σε μια προσπάθεια να ανταποκριθεί εν μέρει στις αμερικανικές πιέσεις, έχει προχωρήσει κατά διαστήματα στο προσωρινό κλείσιμο ενός ή δύο συνοριακών περασμάτων.
Οι αποφάσεις αυτές προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στον τοπικό πληθυσμό.
Επισήμως, η Βαγδάτη υποστηρίζει ότι τα προσωρινά κλεισίματα αποσκοπούν στην αναβάθμιση των συστημάτων επιτήρησης και ασφαλείας, καθώς και στην αντιμετώπιση του ξεπλύματος χρήματος και της παράνομης διακίνησης όπλων.
Η Τουρκία αρνείται να αλλάξει την πολιτική της
Η Τουρκία αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα για την επιτυχία ή την αποτυχία των αμερικανικών σχεδίων.
Σύμφωνα με αναλυτές και διπλωμάτες που επικαλούνται οι New York Times, η Άγκυρα έχει μέχρι στιγμής αρνηθεί σε μεγάλο βαθμό να τροποποιήσει την πολιτική της στα χερσαία σύνορα με το Ιράν.
Η τουρκική στάση αναδεικνύει τα όρια της αμερικανικής πίεσης, καθώς οι γειτονικές χώρες του Ιράν επιδιώκουν να διατηρήσουν τις οικονομικές τους σχέσεις και να αποφύγουν περαιτέρω περιφερειακή αστάθεια.
Άλλωστε, αρκετές κυβερνήσεις της περιοχής είχαν ήδη εκφράσει την αντίθεσή τους στην έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον Φεβρουάριο.
Όπως αναφέρει το αμερικανικό δημοσίευμα, οι χώρες αυτές θεωρούν ότι η Ουάσιγκτον αγνόησε τις προειδοποιήσεις τους, παρά το γεγονός ότι οι ίδιες υφίστανται πλέον οικονομικές απώλειες και υλικές καταστροφές από τη σύγκρουση.
Πακιστάν: Εμπόριο 3 δισ. δολαρίων και διαδοχικά κλεισίματα συνόρων
Ανάλογες πιέσεις δέχεται και το Πακιστάν, το οποίο διατηρεί επίσημες εμπορικές συναλλαγές ύψους περίπου 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως με το Ιράν.
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι πακιστανικές αρχές έχουν ανοίξει και κλείσει ορισμένα συνοριακά περάσματα.
Επισήμως, τα μέτρα αποδίδονται σε ζητήματα ασφαλείας και στην εφαρμογή νέων ηλεκτρονικών διαδικασιών για τις εισαγωγές.
Ωστόσο, Ιρανοί αξιωματούχοι συνδέουν τις αλλαγές με τις αμερικανικές κυρώσεις.
Ο Πεϊμάν Σαναντάτζι, επικεφαλής της Επιτροπής Μεταφορών του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Τεχεράνης, δήλωσε στο ιρανικό πρακτορείο Mehr ότι οι τραπεζικοί περιορισμοί που συνδέονται με το Ιράν απειλούν να σταματήσουν ουσιαστικά τις ιρανικές εξαγωγές προς το Πακιστάν.
Η σημασία της διασυνοριακής συνεργασίας δεν περιορίζεται στα εμπορικά προϊόντα.
Το Πακιστάν εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις εισαγωγές ιρανικών καυσίμων, ιδιαίτερα υγραερίου, γεγονός που ενισχύει τις επιφυλάξεις του απέναντι σε ένα πλήρες κλείσιμο των συνόρων.
Η οικονομική ασφυξία του Ιράν μετά τον ναυτικό αποκλεισμό
Η νέα αμερικανική στρατηγική ακολουθεί μήνες σκληρών οικονομικών μέτρων εναντίον της Τεχεράνης.
Σύμφωνα με τους New York Times, ο ναυτικός αποκλεισμός που επέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες έχει περιορίσει δραματικά τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, οι οποίες αποτελούν βασικό πυλώνα της οικονομίας της χώρας.
Ορισμένοι Ιρανοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει δημοσίως το καλοκαίρι ότι οι εξαγωγές πετρελαίου είχαν σχεδόν μηδενιστεί.
Περίπου το 90% του συνολικού εμπορίου του Ιράν εξαρτιόταν από τις θαλάσσιες μεταφορές, γεγονός που εξηγεί τη σοβαρότητα των συνεπειών του αποκλεισμού.
Οι νέες αμερικανικές κυρώσεις έχουν επίσης περιορίσει σημαντικά τις αεροπορικές μεταφορές της χώρας.
Η Τεχεράνη, ωστόσο, διαθέτει μακρά εμπειρία στην αντιμετώπιση οικονομικών περιορισμών.
Επί δεκαετίες, το ιρανικό καθεστώς έχει αναπτύξει εναλλακτικά εμπορικά δίκτυα και μηχανισμούς λαθρεμπορίου, επιτρέποντας τη διακίνηση προϊόντων και χρημάτων παρά τις διεθνείς κυρώσεις.
Ο Άλεξ Βατάνκα, ανώτερος ερευνητής του Middle East Institute στην Ουάσιγκτον, εκτίμησε ότι η συγκρότηση της ομάδας «Iron Gate» συνιστά αναγνώριση του γεγονότος ότι το Ιράν προσαρμόστηκε γρήγορα στις απώλειες από τον ναυτικό αποκλεισμό, στρεφόμενο στις χερσαίες διαδρομές.
Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, ο Τραμπ αναζητεί εναλλακτική στα στρατιωτικά πλήγματα
Η νέα εκστρατεία οικονομικής πίεσης συνδέεται και με τις πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με τους New York Times, μετά από μήνες αδιεξόδου στον πόλεμο με το Ιράν, η κυβέρνηση Τραμπ αναμενόταν να εξετάσει την πραγματοποίηση νέων στρατιωτικών πληγμάτων μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.
Ωστόσο, η μεγάλη εκλογική επικράτηση των Δημοκρατικών περιόρισε τη δυναμική αυτών των σχεδίων.
Αξιωματούχοι της κυβέρνησης, μεταξύ των οποίων και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, συνέδεσαν το εκλογικό αποτέλεσμα με την αντίθεση σημαντικού μέρους των Αμερικανών ψηφοφόρων στον πόλεμο με το Ιράν.
Η Ουάσιγκτον αναζητεί πλέον εναλλακτικούς τρόπους για να υποχρεώσει την Τεχεράνη να αποδεχθεί μια συμφωνία περισσότερο ευνοϊκή για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το πυρηνικό ζήτημα παραμένει άλυτο, ενώ τα Στενά του Ορμούζ, μια από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο, έχουν μετατραπεί σε επικίνδυνη περιοχή αντιπαράθεσης μεταξύ αμερικανικών και ιρανικών ναυτικών δυνάμεων.
Ρούμπιο: «Δεν χρειάζονται στρατιωτικά πλήγματα αν πετυχαίνουμε τον ίδιο στόχο οικονομικά»
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υπερασπίστηκε τη στρατηγική της οικονομικής πίεσης μετά τη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της G7 στο Παρίσι την Τρίτη.
«Ο οικονομικός πόνος που επιβάλλεται αυτή τη στιγμή στο Ιράν είναι τεράστιος», δήλωσε στους δημοσιογράφους.
«Δεν χρειάζεται να πραγματοποιήσουμε στρατιωτικά πλήγματα εάν επιτυγχάνουμε τον ίδιο στόχο με οικονομικά μέσα», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με τον Άλεξ Βατάνκα, η αμερικανική κυβέρνηση ελπίζει ότι η περαιτέρω αποδυνάμωση της ιρανικής οικονομίας θα μπορούσε να προκαλέσει εσωτερική κατάρρευση του συστήματος.
Όπως εξήγησε, η στρατηγική βασίζεται στην προσδοκία ότι οι εντεινόμενες οικονομικές πιέσεις και οι κοινωνικές αναταραχές θα αναγκάσουν την ιρανική ηγεσία να αποδεχθεί τους όρους της Ουάσιγκτον ή θα οδηγήσουν σε κατάρρευση της κυβέρνησης.
Φωτογραφία: Reuters
Η Τεχεράνη πιέζει τους γείτονές της να μην υποκύψουν
Το Ιράν δεν παρακολουθεί παθητικά τις αμερικανικές κινήσεις.
Σύμφωνα με τους New York Times, η Τεχεράνη έχει εντείνει τις διπλωματικές επαφές με τις γειτονικές χώρες, ζητώντας τους να μην υποκύψουν στις πιέσεις της Ουάσιγκτον.
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν είχε αναφερθεί τον προηγούμενο μήνα στις προσπάθειες διατήρησης των εμπορικών σχέσεων με τις χώρες της περιοχής.
«Κι εμείς συνεχίζουμε τις προσπάθειές μας με τις γειτονικές χώρες και διατηρούμε τις συνομιλίες μαζί τους», δήλωσε.
«Ελπίζουμε ότι θα τα καταφέρουμε», πρόσθεσε.
Παράλληλα, η Τεχεράνη αναζητεί στήριξη από ισχυρούς διεθνείς εταίρους, όπως η Ρωσία και η Κίνα.
Την Τρίτη, ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι συναντήθηκε με τον Ρώσο πρεσβευτή στην Τεχεράνη, προκειμένου να συζητήσουν τρόπους αντιμετώπισης των μονομερών αμερικανικών ενεργειών και του σχεδίου «Iron Gate».
Η ενεργειακή εξάρτηση του Ιράκ από το Ιράν
Η οικονομική αλληλεξάρτηση των γειτονικών χωρών αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στα σχέδια των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το Ιράκ προμηθεύεται από το Ιράν περισσότερο από το ένα τρίτο του φυσικού αερίου που χρησιμοποιεί για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Στο παρελθόν, όταν η Τεχεράνη περιόρισε ή διέκοψε τις προμήθειες, σε ορισμένες περιπτώσεις λόγω προβλημάτων πληρωμών που συνδέονταν με τις αμερικανικές κυρώσεις, σημειώθηκαν εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης και κοινωνικές διαμαρτυρίες.
Η Βαγδάτη γνωρίζει επομένως ότι η περαιτέρω επιδείνωση των οικονομικών σχέσεων με το Ιράν θα μπορούσε να έχει άμεσες συνέπειες για την καθημερινότητα των πολιτών της.
Αντίστοιχη είναι η εξάρτηση του Πακιστάν από ορισμένες ιρανικές ενεργειακές προμήθειες.
Τα δεδομένα αυτά προσφέρουν στην Τεχεράνη σημαντικά διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα έναντι των γειτόνων της.
«Το Ιράν θα παραμείνει για πάντα γείτονάς τους»
Η Έλι Γκερανμαγιέ, ειδική σε θέματα Ιράν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), εκτιμά ότι οι εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να ενισχύσουν την απροθυμία των περιφερειακών κυβερνήσεων να συμμορφωθούν με τις αμερικανικές απαιτήσεις.
Όπως εξήγησε στους New York Times, η εκλογική αποδοκιμασία του πολέμου με το Ιράν στις ενδιάμεσες εκλογές μπορεί να οδηγήσει ορισμένες χώρες της περιοχής στο συμπέρασμα ότι δεν χρειάζεται να αποδεχθούν κάθε απαίτηση της Ουάσιγκτον.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι αυτή τη στιγμή ένας απρόβλεπτος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναξιόπιστος σύμμαχος», δήλωσε.
Η ίδια επισήμανε ότι οι γεωγραφικές και οικονομικές πραγματικότητες της περιοχής δεν πρόκειται να αλλάξουν, ανεξάρτητα από την πορεία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
«Το Ιράν θα συνεχίσει να είναι γείτονάς τους. Γνωρίζουν ότι θα έχουν το Ιράν δίπλα τους για πάντα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η παρατήρηση αυτή συμπυκνώνει το βασικό πρόβλημα της αμερικανικής στρατηγικής: ενώ η Ουάσιγκτον επιδιώκει να απομονώσει οικονομικά την Τεχεράνη, οι γειτονικές χώρες του Ιράν καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα στην ικανοποίηση των αμερικανικών απαιτήσεων και στη διατήρηση εμπορικών και ενεργειακών σχέσεων από τις οποίες εξαρτώνται οι οικονομίες και οι κοινωνίες τους.
Έτσι, η προσπάθεια των ΗΠΑ να κλείσουν την τελευταία μεγάλη οικονομική δίοδο του Ιράν δοκιμάζεται όχι μόνο από την ικανότητα της Τεχεράνης να παρακάμπτει τις κυρώσεις, αλλά και από την απροθυμία των γειτόνων της να επωμιστούν το κόστος ενός ολοκληρωτικού αποκλεισμού.