Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Εμπιστευτικό έγγραφο του γαλλικού υπουργείου Δικαιοσύνης αποκαλύπτει σοβαρές και εκτεταμένες δυσλειτουργίες στον τρόπο χειρισμού υποθέσεων σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων, με αφορμή τη δολοφονία της 11χρονης Λιάνα.
- Ογκώδεις φάκελοι παραμένουν «εγκαταλελειμμένοι», ενώ εντοπίστηκε ένα «φανταστικό απόθεμα» χιλιάδων υποθέσεων που δεν είχαν καν γνωστοποιηθεί στις εισαγγελικές Αρχές.
- Συνολικά 85.047 καταγγελίες για σεξουαλική βία σε βάρος ανηλίκων βρίσκονται υπό επεξεργασία, με το προσωπικό να δηλώνει «κατακλυσμένο» και «πλήρως απογοητευμένο» λόγω της δραματικής έλλειψης πόρων.
Σοβαρές και εκτεταμένες δυσλειτουργίες στον τρόπο με τον οποίο οι γαλλικές Αρχές χειρίζονται τις υποθέσεις σεξουαλικής βίας και κακοποίησης ανηλίκων αποκαλύπτει εμπιστευτικό έγγραφο του υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο φέρνει στο φως η εφημερίδα Le Monde.
Ογκώδεις φάκελοι που παραμένουν ουσιαστικά «εγκαταλελειμμένοι», διαδικασίες που χάνονται μέσα στις υπηρεσίες, ελλιπής εκπαίδευση αστυνομικών, ανεπαρκείς έρευνες και χρόνια έλλειψη προσωπικού συνθέτουν μια εξαιρετικά ανησυχητική εικόνα.
Η αποκαλυπτική καταγραφή έγινε μετά τη δολοφονία της 11χρονης Λιάνα, υπόθεση που συγκλόνισε τη Γαλλία και αποκάλυψε ότι οι καταγγελίες που είχαν προηγηθεί εναντίον του βασικού υπόπτου δεν είχαν αντιμετωπιστεί όπως έπρεπε.
Το έγγραφο, μόλις 12 σελίδων, υπογράφεται από τον υπουργό Δικαιοσύνης Ζεράλ Νταρμανέν και εστάλη στις 29 Ιουλίου στον υπουργό Εσωτερικών Λοράν Νουνιές. Βασίζεται σε αναφορές που συνέταξαν 37 γενικές εισαγγελίες σε όλη τη χώρα.
Η δολοφονία της 11χρονης που αποκάλυψε το χάος
Στις 4 Ιουνίου, το πτώμα της 11χρονης μαθήτριας, η οποία είχε εξαφανιστεί πέντε ημέρες νωρίτερα από τη Φλεράνς, στην περιοχή Ζερ, εντοπίστηκε στο Πουικασκιέ, περίπου 15 λεπτά μακριά με το αυτοκίνητο.
Για τον βιασμό και τη δολοφονία της κατηγορήθηκε στις 15 Ιουλίου ο 41χρονος Ζερόμ Μπαρελά, ο οποίος είχε ήδη βρεθεί στο παρελθόν στο στόχαστρο πολλών καταγγελιών για σεξουαλικά αδικήματα σε βάρος ανηλίκων.
Η υπόθεση προκάλεσε σοκ όταν αποκαλύφθηκε ότι προηγούμενες καταγγελίες σε βάρος του δεν είχαν τύχει της απαιτούμενης διερεύνησης από τη Δικαιοσύνη και τη Χωροφυλακή.
Υπό την πίεση της κοινής γνώμης, ο Νταρμανέν διέταξε γενικό έλεγχο των εκκρεμών φακέλων.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: 85.047 καταγγελίες για σεξουαλική βία σε βάρος ανηλίκων βρίσκονταν ακόμη υπό επεξεργασία σε ολόκληρη τη Γαλλία.
Το «φανταστικό απόθεμα» των υποθέσεων που δεν γνώριζαν καν οι εισαγγελείς
Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που εντόπισε ο έλεγχος είναι το αποκαλούμενο «stock fantôme», δηλαδή ένας τεράστιος αριθμός υποθέσεων που βρίσκονται σε αστυνομικές υπηρεσίες ή μονάδες Χωροφυλακής αλλά δεν έχουν καν γνωστοποιηθεί στις εισαγγελικές Αρχές.
Οι αποκλίσεις είναι εντυπωσιακές.
Στη Νιμ ανακαλύφθηκαν 1.275 «φανταστικές» διαδικασίες, εκ των οποίων 875 βρίσκονταν στην αστυνομία και 400 στη Χωροφυλακή.
Στην Καέν, ο αντίστοιχος αριθμός έφτανε τις 905 υποθέσεις.
Στην Αζέν, διαπιστώθηκε ότι σημαντικός αριθμός ερευνών παρέμενε σε εξέλιξη χωρίς η εισαγγελία να έχει λάβει οποιαδήποτε ενημέρωση.
Το έγγραφο καταγγέλλει ακόμη την πρακτική μεταφοράς φακέλων από μία υπηρεσία σε άλλη χωρίς προηγούμενη ενημέρωση της τοπικής εισαγγελίας, επισημαίνοντας ότι αυτό καθιστά την παρακολούθηση των υποθέσεων «περίπλοκη ή ακόμη και αδύνατη».
Υποθέσεις που «χάθηκαν»
Σε ορισμένες περιπτώσεις η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σοβαρή.
Στην Μπουρζ, περίπου 15 διαδικασίες είχαν, σύμφωνα με το έγγραφο, «απλώς χαθεί».
Στο Αζαξιό, ορισμένες καταγγελίες δεν είχαν αναφερθεί άμεσα στην εισαγγελία, παρά το γεγονός ότι οι Αρχές έχουν υποχρέωση να ενημερώνουν συστηματικά τους εισαγγελείς.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με τους δικαστικούς λειτουργούς, δεν περιορίζεται στην αμέλεια. Συνδέεται και με την έλλειψη αποτελεσματικών μηχανισμών καταγραφής και παρακολούθησης.
Απαρχαιωμένα πληροφοριακά συστήματα και εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ
Στο στόχαστρο βρίσκεται και το πληροφοριακό σύστημα της γαλλικής αστυνομίας.
Το λογισμικό που χρησιμοποιείται για τη σύνταξη ποινικών διαδικασιών χαρακτηρίζεται τόσο απαρχαιωμένο, ώστε πολλές υποθέσεις που δημιουργούνται αρχικά σε ψηφιακή μορφή πρέπει στη συνέχεια να τυπώνονται σε εκατοντάδες σελίδες χαρτιού.
Η νέα έκδοση του συστήματος βρίσκεται υπό ανάπτυξη ήδη από το 2016, αλλά εξακολουθεί να μην θεωρείται λειτουργική.
Σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο της Γαλλίας, το συνολικό κόστος του προβλήματος, μαζί με τις εργατοώρες που χάνονται, προσεγγίζει τα 260 εκατομμύρια ευρώ.
Στη Σαμπερί, οι δικαστικοί λειτουργοί αναφέρουν ότι εξαιτίας ανεπαρκών ή ακόμη και μη λειτουργικών πληροφοριακών συστημάτων ορισμένες διαδικασίες δεν μπορούν να εντοπιστούν σε συγκεκριμένη υπηρεσία και κάποιες καταγράφονται ακόμη και ως χαμένες.
Η Χωροφυλακή εμφανίζεται καλύτερα οργανωμένη από την αστυνομία
Η έκθεση σημειώνει ότι ένα πιθανό μοντέλο αντιμετώπισης του προβλήματος είναι η γενίκευση των λεγόμενων «γραφείων τάξης», τα οποία λειτουργούν στη Χωροφυλακή από το 2016 και επιτρέπουν την τακτική επανεξέταση των εκκρεμών φακέλων.
Παρότι και στην υπόθεση της Λιάνα ο συγκεκριμένος μηχανισμός δεν φαίνεται να λειτούργησε όπως θα έπρεπε, η Χωροφυλακή εμφανίζεται, στις περισσότερες αναφορές προς τον υπουργό Δικαιοσύνης, καλύτερα οργανωμένη και καλύτερα εκπαιδευμένη από την αστυνομία όσον αφορά τις υποθέσεις βίας σε βάρος ανηλίκων.
Παιδιά κάτω των 10 ετών εξετάζονταν τηλεφωνικά
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι και τα στοιχεία σχετικά με την εκπαίδευση των ερευνητών.
Στο Σεν-Μπριέκ, μόλις μία ερευνήτρια της Χωροφυλακής και οκτώ αστυνομικοί έχουν εκπαιδευτεί στις ειδικές συνεντεύξεις «Mélanie», το αυστηρά καθορισμένο πρωτόκολλο που χρησιμοποιείται για τη λήψη καταθέσεων από παιδιά.
Στο Μπορντό, έφεδρος υπάλληλος πραγματοποιούσε ακόμη και τηλεφωνικές συνεντεύξεις με παιδιά κάτω των 10 ετών.
Στην Μπεζανσόν, οι εισαγγελικές Αρχές καταγράφουν συνεχιζόμενες κακοτεχνίες κατά τις καταθέσεις ανήλικων θυμάτων, με «κλειστές ερωτήσεις» ή ακόμη και «ακατάλληλες παρατηρήσεις».
Στο Παρίσι, σημαντικό ποσοστό των φακέλων που εξετάστηκαν είχε υποστεί «πολύ ανεπαρκή διερεύνηση ή ακόμη και καμία απολύτως διερεύνηση».
Έξι ερευνητές για 4.000 φακέλους
Την κατάσταση επιδεινώνει δραματικά η έλλειψη προσωπικού.
Στην υπηρεσία του Καλβαντός, κάθε ερευνητής της ομάδας ανηλίκων χειρίζεται από 130 έως 140 διαδικασίες.
Στην Αμιέν, τρεις ερευνητές έχουν περισσότερους από 300 φακέλους ο καθένας.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η κατάσταση στο Λε Μαν, όπου μόλις έξι ερευνητές της ομάδας προστασίας οικογενειών μοιράζονται περίπου 4.000 υποθέσεις.
Στην Γκρας, η κατάργηση της ειδικής ταξιαρχίας ανηλίκων το 2022 στέρησε από τις εισαγγελίες έμπειρες ερευνητικές ομάδες.
Στη Ρουέν, μόλις 17 ερευνητές ασχολούνται με αδικήματα σε βάρος ανηλίκων, ενώ οι ανάγκες υπολογίζονται σε περίπου 60 άτομα. Το πρόβλημα της υποστελέχωσης είναι γνωστό ήδη από το 2010.
Ερευνητές δηλώνουν «πλήρως απογοητευμένοι»
Στο αστυνομικό τμήμα του Αράς, περίπου το ένα τέταρτο των θέσεων παραμένει κενό.
Στη Βιέν, όλοι οι έμπειροι υπάλληλοι έχουν ζητήσει μετάθεση.
Στο Στρασβούργο, οι εκκρεμείς φάκελοι μοιράστηκαν σε ερευνητές υπηρεσιών που δεν διαθέτουν απαραίτητα εξειδίκευση σε υποθέσεις ανηλίκων, προκαλώντας φόβους για την ποιότητα των ερευνών.
Οι υπάλληλοι περιγράφονται ως «κατακλυσμένοι» από τον φόρτο εργασίας, ενώ σε ορισμένες υπηρεσίες κάνουν λόγο για «αγανάκτηση» και «πλήρη απογοήτευση».
Στην Ντιζόν, στην περιοχή ευθύνης της αστυνομίας, οι μισές υποθέσεις παραμένουν υπό επεξεργασία για περισσότερο από έναν χρόνο. Αντίθετα, στις περιοχές που χειρίζεται η Χωροφυλακή, τα τρία τέταρτα των υποθέσεων είναι ηλικίας μικρότερης των έξι μηνών.
Υποθέσεις τριών ετών σε «πλήρη εγκατάλειψη»
Η έκθεση καταγράφει και περιπτώσεις όπου αστυνομικοί προϊστάμενοι αρνήθηκαν να γνωστοποιήσουν στους δικαστικούς λειτουργούς τον ακριβή αριθμό των υπαλλήλων που είναι αφιερωμένοι στην αντιμετώπιση της βίας κατά ανηλίκων.
Σε ορισμένους φακέλους στην Αιξ-αν-Προβάνς, δεν είχε πραγματοποιηθεί ούτε μία ερευνητική πράξη μετά την αρχική καταγγελία ή την εισαγγελική εντολή.
Στην Μπας-Τερ της Γουαδελούπης, εντοπίστηκαν διαδικασίες ηλικίας άνω των τριών ετών, στις οποίες ο δράστης ήταν ήδη γνωστός ή μπορούσε να ταυτοποιηθεί, αλλά οι υποθέσεις βρίσκονταν σε κατάσταση «πλήρους εγκατάλειψης».
Στο στόχαστρο και η μεγάλη αστυνομική μεταρρύθμιση του Νταρμανέν
Μέσα στην αστυνομία, αρκετοί αποδίδουν μέρος της ευθύνης στη μεγάλη μεταρρύθμιση που εφαρμόστηκε το 2024 από τον ίδιο τον Ζεράλ Νταρμανέν, όταν ήταν υπουργός Εσωτερικών.
Με τη συγχώνευση πολλών υπηρεσιών υπό έναν ενιαίο επικεφαλής σε κάθε νομό, εκφράζονται καταγγελίες ότι η δικαστική αστυνομία έχασε μέρος της αποτελεσματικότητάς της και ότι προσωπικό που θα έπρεπε να ασχολείται με σοβαρές έρευνες χρησιμοποιείται πλέον και σε άλλες αποστολές.
Στην Τουρ, η έκθεση καταγράφει ότι η αστυνομική ιεραρχία δίνει προτεραιότητα σε τοπικές ανάγκες, κυρίως ζητήματα δημόσιας τάξης, όταν αποφασίζει πού θα κατευθυνθεί το προσωπικό.
Στο Μονπελιέ, ακόμη και η μετακίνηση ερευνητών εκτός της περιοχής τους για παρακολουθήσεις ή καταθέσεις μαρτύρων συναντά ορισμένες φορές την άρνηση της διοίκησης.
Η αστυνομία απαντά: «Η Δικαιοσύνη προσπαθεί να καλυφθεί»
Αστυνομικοί που μίλησαν στη Le Monde απορρίπτουν πάντως την εικόνα σύμφωνα με την οποία η ευθύνη βρίσκεται αποκλειστικά στις αστυνομικές υπηρεσίες.
Ορισμένοι θεωρούν ότι οι αναφορές των εισαγγελέων αποτελούν μια προσπάθεια δημιουργίας «αντιπερισπασμού», καθώς και η ίδια η Δικαιοσύνη είχε δεχθεί έντονη κριτική μετά την υπόθεση Λιάνα.
Στέλεχος περιφερειακής ερευνητικής υπηρεσίας υποστήριξε ότι «οι αστοχίες του δικαστικού συστήματος υποβαθμίζονται ή αποσιωπώνται».
Κατήγγειλε ακόμη ότι ορισμένοι εισαγγελείς δεν διατηρούν ενημερωμένο αρχείο των δικών τους υποθέσεων και ότι, όταν ξεκίνησε ο έλεγχος του Νταρμανέν, ζήτησαν να ανοίξουν εκ νέου έρευνες τις οποίες είχαν οι ίδιοι προηγουμένως θέσει στο αρχείο, μερικές φορές παρά τις αντιρρήσεις των ερευνητών, προκειμένου να προστατευθούν από πιθανές ευθύνες.
«Πρόωρη διαρροή» καταγγέλλει το υπουργείο Εσωτερικών
Το υπουργείο Εσωτερικών εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για τη δημοσιοποίηση του εγγράφου.
Το περιβάλλον του Λοράν Νουνιές έκανε λόγο για «πρόωρη διαρροή» ενός εγγράφου εργασίας, το οποίο εξακολουθεί να εξετάζεται από τις υπηρεσίες του υπουργείου.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι αρμόδιες υπηρεσίες εργάζονται για την εξεύρεση λύσεων «με αυστηρότητα και πραγματισμό».
Το γραφείο του υπουργού Δικαιοσύνης δεν απάντησε στα αιτήματα της Le Monde για σχολιασμό.
Συνάντηση των δύο υπουργείων στις 3 Σεπτεμβρίου
Στην επιστολή του προς τον υπουργό Εσωτερικών, ο Νταρμανέν ζητεί να ξεκινήσει γρήγορα κοινή εργασία μεταξύ των δύο υπουργείων.
Προτείνει μάλιστα συνάντηση στις 3 Σεπτεμβρίου, προκειμένου να εξεταστούν τα ευρήματα των 37 αναφορών, να αξιολογηθεί η σημασία τους και να ξεκινήσει διάλογος με όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Le Monde, οι παρεμβάσεις αυτές δύσκολα θα αρκέσουν για να κατευνάσουν την οργή οργανώσεων θυμάτων και οικογενειών, οι οποίες εδώ και χρόνια καταγγέλλουν τις χρόνιες αποτυχίες του γαλλικού κράτους στην προστασία των ανηλίκων από τη σεξουαλική βία.