Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Αντιμέτωπες με την απροθυμία των ανεπτυγμένων οικονομικά χωρών βρίσκονται οι εκκλήσεις των ευάλωτων κρατών για άμεση οικονομική στήριξη στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31) στην Αττάλεια. Καθώς οι δυτικές κυβερνήσεις ιεραρχούν ως προτεραιότητα την ασφάλεια και την ακρίβεια, η κλιματική χρηματοδότηση υποχωρεί στην πολιτική ατζέντα.
- «Μας λένε ότι δεν υπάρχουν χρήματα, αλλά καθώς οι δαπάνες για τον πόλεμο αυξάνονται, η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια που αντιμετωπίζουμε παραμένει υποχρηματοδοτούμενη. Σας απευθύνω έκκληση: Βρείτε χρήματα για τη ζωή, όχι για τον θάνατο», ανέφερε η πρόεδρος των Νήσων Μάρσαλ, Χίλντα Χάιν.
- Η διάσκεψη δίνει πλέον έμφαση στην επιτάχυνση της εφαρμογής των υφιστάμενων δεσμεύσεων, καθώς οι τρέχουσες τάσεις δείχνουν ότι η παροχή κεφαλαίων θα υπολείπεται κατά 840 δισεκατομμύρια δολάρια από τον στόχο των 1,3 τρισεκατομμυρίων.
Αντιμέτωπες με την απροθυμία των ανεπτυγμένων οικονομικά χωρών βρίσκονται οι εκκλήσεις των ευάλωτων κρατών για άμεση οικονομική στήριξη στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31), η οποία διεξάγεται στην Αττάλεια της Τουρκίας.
Καθώς οι δυτικές κυβερνήσεις ιεραρχούν πλέον ως απόλυτη προτεραιότητα την εθνική ασφάλεια, τις αμυντικές δαπάνες και την αντιμετώπιση της ακρίβειας στο εσωτερικό τους, η κλιματική χρηματοδότηση υποχωρεί στην πολιτική ατζέντα, αφήνοντας τα μικρά νησιωτικά κράτη εκτεθειμένα σε καταστροφές και οικονομική ασφυξία.
Κραυγή αγωνίας
Οι επείγουσες εκκλήσεις για κεφάλαια από τις φτωχές χώρες —που είναι και οι πλέον εκτεθειμένες στις κλιματικές καταστροφές οι οποίες σημάδεψαν τη φετινή χρονιά— κινδυνεύουν να συναντήσουν μια νωθρή ανταπόκριση στις συνομιλίες της COP31 στην Τουρκία, μεταδίδει το Reuters.
Πριν από δύο χρόνια, οι πλούσιες χώρες συμφώνησαν στις συνομιλίες του ΟΗΕ να τριπλασιάσουν τη χρηματοδότηση για το κλίμα προς τις φτωχότερες χώρες στα 300 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως έως το 2035, έναντι ενός προηγούμενου στόχου για το 2020.
Επίσης, έως το 2035, η χρηματοδότηση από όλες τις δημόσιες και ιδιωτικές πηγές συνδυαστικά θα πρέπει να ανέλθει στα 1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Ωστόσο, οι πλούσιες χώρες πέτυχαν τον στόχο τους για το 2020 με καθυστέρηση δύο ετών, επισημαίνει το διεθνές πρακτορείο.
Έκτοτε, η δράση για το κλίμα έχει υποχωρήσει στην πολιτική ατζέντα των δυτικών κυβερνήσεων, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, απέσυρε τη διεθνή χρηματοδότηση, ενώ οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή ενίσχυσαν τις πληθωριστικές πιέσεις και την ανάγκη για δαπάνες στον τομέα της ασφάλειας.
Τα ευάλωτα μικρά νησιωτικά κράτη υποστηρίζουν ότι τα χρήματα που χρειάζονται για την αποκατάσταση των ζημιών και την θωράκιση έναντι μελλοντικών κλιματικών κρίσεων φτάνουν ξανά υπερβολικά αργά, τη στιγμή που οι δικοί τους προϋπολογισμοί έχουν συρρικνωθεί.
«Όπως πολλά μικρά αναπτυσσόμενα νησιωτικά κράτη, παραμένουμε σε μια διαρκή κατάσταση ανάκαμψης από κλιματικές καταστροφές», δήλωσε στη διάσκεψη ο πρωθυπουργός των Νήσων Σολομώντα, Μάθιου Γουέιλ.
«Δεν μπορούμε να χτίσουμε ανθεκτικότητα όσο ο δημοσιονομικός μας χώρος διαβρώνεται».
Ακόμη και όταν τα χρήματα είναι διαθέσιμα, τα τεχνικά εμπόδια που θέτουν οι δανειστές εξαντλούν τις διοικητικές δυνατότητες των μικρών κρατών.
Αμυντικές δαπάνες και ακρίβεια εκτοπίζουν τη δράση για το κλίμα
Για πολλές ανεπτυγμένες χώρες, που βρίσκονται αντιμέτωπες με διεθνείς και εσωτερικές αναταραχές καθώς οι πολίτες διαμαρτύρονται για το αυξανόμενο κόστος ζωής, το πεδίο εστίασης στο κλίμα έχει στενέψει.
Η Βρετανία, η οποία επιδίωξε να ηγηθεί στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, ανακοίνωσε τον Ιούλιο ότι η εξοικονόμηση πόρων από τη μετατροπή ορισμένων συνεισφορών κλιματικής χρηματοδότησης από επιχορηγήσεις σε δάνεια θα χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση πλαφόν στα εισιτήρια των εγχώριων λεωφορείων.
Την ίδια ώρα, οι αμυντικές δαπάνες έχουν εκτοξευθεί σημαντικά.
Το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI) εκτίμησε τον Απρίλιο ότι οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες έφτασαν τα 2,89 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025, αυξημένες κατά 2,9% σε πραγματικούς όρους σε σχέση με το 2024.
Η πρόεδρος των Νήσων Μάρσαλ, Χίλντα Χάιν, τόνισε ότι η στρατιωτική άμυνα αποτελεί τελικά τη μικρότερη ανησυχία.
«Μας λένε ότι δεν υπάρχουν χρήματα, αλλά καθώς οι δαπάνες για τον πόλεμο αυξάνονται, η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια που αντιμετωπίζουμε παραμένει υποχρηματοδοτούμενη. Σας απευθύνω έκκληση: Βρείτε χρήματα για τη ζωή, όχι για τον θάνατο», ανέφερε στην ομιλία της στη διάσκεψη, στην τουρκική πόλη της Αττάλειας, την Τετάρτη.
Η COP31 αναζητά εφαρμογή των δεσμεύσεων και όχι νέους στόχους
Ανταποκρινόμενες στο σημερινό κλίμα, η διοργανώτρια χώρα Τουρκία και η επικεφαλής των διαπραγματεύσεων Αυστραλία δίνουν έμφαση στην υλοποίηση των προηγούμενων δεσμεύσεων, παρά στην εξασφάλιση ενός νέου εντυπωσιακού στόχου στη διάσκεψη, η οποία συνεχίζεται έως το τέλος της επόμενης εβδομάδας.
«Η COP31 πρέπει να ανταποκριθεί στην παγκόσμια συγκυρία και να στείλει ένα σαφές μήνυμα για την επιτάχυνση της εφαρμογής», δήλωσε ο πρόεδρος των διαπραγματεύσεων της Αυστραλίας για την COP31, Κρις Μπόουεν, προσθέτοντας ότι η χρηματοδότηση πρέπει να γίνει «ταχύτερη, απλούστερη και δικαιότερη».
Ανάλυση της Βραζιλίας —προηγούμενης οικοδέσποινας της COP— που δημοσιεύθηκε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, διαπίστωσε ότι κινητοποιήθηκαν 137 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σημειώνοντας ελαφρά αύξηση σε σχέση με το 2023, αλλά η άμεση βοήθεια και οι μελλοντικές δεσμεύσεις προς τα πολυμερή ταμεία ήταν μειωμένες.
Οι τρέχουσες τάσεις δείχνουν ότι η παροχή κεφαλαίων θα υπολείπεται κατά 840 δισεκατομμύρια δολάρια από τον στόχο των 1,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
«Οι γεωπολιτικές εντάσεις, ο περιορισμένος δημοσιονομικός χώρος σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες και το υψηλό κόστος κεφαλαίου εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη συγκαταλέγονται στα εμπόδια», αναφέρει η έκθεση, προτείνοντας ως λύσεις μέτρα όπως ο επιμερισμός του κινδύνου και η σαφέστερη σύνδεση μεταξύ εθνικών σχεδίων και προϋπολογισμών.
Ορισμένα μικρότερα κράτη έκαναν καινοτόμα βήματα για να βρουν πόρους και να παρακινήσουν τα πλουσιότερα έθνη να πράξουν το ίδιο.
Οι Νήσοι Σολομώντα δεσμεύτηκαν την Πέμπτη να διαθέσουν 400.000 δολάρια από δικούς τους πόρους, δηλώνοντας αποφασισμένες να δείξουν ηγετικό ρόλο και καλώντας τις πλούσιες χώρες να ακολουθήσουν.
Οι Μπαχάμες δεσμεύτηκαν με 75 εκατομμύρια δολάρια για την προστασία και αποκατάσταση των υποθαλάσσιων λιβαδιών ποσειδωνίας, τα οποία αποθηκεύουν άνθρακα, προσπαθώντας να πείσουν τους επενδυτές να χρηματοδοτήσουν πιστοποιημένα έργα άνθρακα.
Ο ρόλος των τραπεζών και του ιδιωτικού τομέα
Τόσο η δημόσια όσο και η ιδιωτική χρηματοδότηση παρέχουν επιχορηγήσεις, δάνεια, βοήθεια και επενδύσεις σε δράσεις που κυμαίνονται από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έως τα αντιπλημμυρικά έργα.
Οι πολυμερείς αναπτυξιακές τράπεζες λειτουργούν ως δίαυλος χρηματοδότησης που μοχλεύει κεφάλαια των χωρών-μετόχων τους για να αυξήσουν τη δανειοδοτική τους ικανότητα και υποστηρίζουν ότι αποδίδουν.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ο δανεισμός τους έφτασε σε επίπεδα-ρεκόρ το 2025.
Ωστόσο, θα μπορούσαν να κάνουν περισσότερα, σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης Center for Global Development με έδρα την Ουάσινγκτον, ενώ οι αποδέκτες της χρηματοδότησης ζητούν από τις αναπτυξιακές τράπεζες να διευκολύνουν την πρόσβαση.
Ανταποκρινόμενη σε αυτό, μια ομάδα πολυμερών ταμείων δήλωσε στις συνομιλίες της COP31 ότι θα βασίζεται περισσότερο στις αξιολογήσεις των άλλων ταμείων σε συγχρηματοδοτούμενες δράσεις, αντί να απαιτεί πολλαπλές επικαλυπτόμενες διαδικασίες.
Για τους ιδιώτες επενδυτές, το πιο προφανές πρόβλημα είναι ο κίνδυνος επένδυσης σε ένα χρηματοδοτικό εργαλείο που δεν εγγυάται αποδόσεις.
Δεδομένης της απροθυμίας των πλουσιότερων κυβερνήσεων του κόσμου, ο ιδιωτικός τομέας καθίσταται ολοένα και πιο κρίσιμος.
«Οι πελάτες μας βλέπουν ευκαιρίες στην ενεργειακή μετάβαση, αλλά χρειάζονται αξιόπιστη ενέργεια, προβλέψιμο κόστος και εμπιστοσύνη στη ζήτηση των πελατών προτού επενδύσουν», δήλωσε ο επικεφαλής βιωσιμότητας της HSBC, Τζούλιαν Γουέντζελ.
«Η COP31 πρέπει να βοηθήσει στη δημιουργία αυτής της εμπιστοσύνης».