Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Σύμφωνα με την ανάλυση των New York Times, ο πόλεμος στην Ουκρανία έφτασε τις 1.569 ημέρες, ξεπερνώντας πλέον σε διάρκεια τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
- Παρότι η σύγκρουση μοιάζει με τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο σε ορισμένα σημεία, η εμφάνιση των drones έχει μεταμορφώσει το πεδίο μάχης, καθιστώντας τις μαζικές επιθέσεις στρατευμάτων σχεδόν αδύνατες.
- Η έκταση της καταστροφής παραμένει εντυπωσιακά παρόμοια με έναν αιώνα πριν, ενώ η φθορά των επιχειρήσεων είναι τόσο μεγάλη που οι ρωσικές προελάσεις είναι ακόμη πιο αργές από μάχες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με το ερώτημα αν μπορεί να σπάσει το αδιέξοδο να παραμένει.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει συχνά συγκριθεί με τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω των σκληρών επιθέσεων πεζικού και των τεράστιων απωλειών. Ωστόσο, η ιδέα ότι θα μπορούσε, με οποιοδήποτε μέτρο σύγκρισης, να ξεπεράσει σε διάρκεια μια τόσο μακρά και αιματηρή σύγκρουση, την οποία οι Γάλλοι στρατιώτες ήλπιζαν ότι θα ήταν «ο τελευταίος των τελευταίων πολέμων», έμοιαζε κάποτε αδιανόητη.
Αυτό ακριβώς συνέβη την Πέμπτη. Σύμφωνα με τους New York Times, ο πόλεμος στην Ουκρανία έφτασε τις 1.569 ημέρες, δηλαδή περισσότερο από τέσσερα χρόνια και τρεις μήνες, ξεπερνώντας πλέον σε διάρκεια τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Όταν ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, έστειλε τα στρατεύματά του στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, πίστευε ότι η χώρα θα κατέρρεε μέσα σε λίγες ημέρες. Αφού όμως οι ουκρανικές δυνάμεις απώθησαν τους Ρώσους και η σύγκρουση μετατράπηκε σε πόλεμο φθοράς, ακόμη και πολλοί από όσους πολεμούσαν δεν μπορούσαν να φανταστούν ότι θα διαρκούσε τόσο πολύ.
«Πίστευα ότι ίσως θα κρατούσε δύο ή τρία χρόνια και μετά οι πολιτικοί θα έβρισκαν κάποιο είδος συναίνεσης», δήλωσε Ουκρανός στρατιώτης, ο οποίος για λόγους ασφαλείας έδωσε μόνο το πολεμικό του ψευδώνυμο, «France», αναφορά στη θητεία του στη Γαλλική Λεγεώνα των Ξένων.
Ωστόσο, ο πόλεμος συνεχίζεται και, με τις ειρηνευτικές συνομιλίες να έχουν βαλτώσει, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι θα τελειώσει σύντομα. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι περίπου οι μισοί Ουκρανοί πιστεύουν πως η σύγκρουση δεν θα λήξει πριν από το επόμενο έτος, γεγονός που θα τη φέρει πιο κοντά σε ένα ακόμη ιστορικό ορόσημο: τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος κράτησε έξι χρόνια.
Παράλληλα, πολλοί Ουκρανοί υποστηρίζουν ότι ο σημερινός πόλεμος στην πραγματικότητα ξεκίνησε το 2014, όταν ρωσικά στρατεύματα κατέλαβαν την Κριμαία.
Οι ιστορικοί προειδοποιούν για τις εύκολες συγκρίσεις
Οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι οι συγκρίσεις με τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους έχουν όρια. Η παγκόσμια κλίμακα εκείνων των συγκρούσεων, με πολλαπλά μέτωπα και στρατούς, καθιστά δύσκολες τις άμεσες συγκρίσεις σε απώλειες και ισχύ πυρός. Επιπλέον, η Ουκρανία δεν υπήρχε ως ανεξάρτητο κράτος κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Παρόλα αυτά, σύμφωνα με την ανάλυση των New York Times, ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι πιθανό να καταγραφεί ως μία από τις πιο σημαντικές συγκρούσεις στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία.
Ο Ουκρανός ιστορικός Γιαροσλάβ Χριτσάκ υποστήριξε ότι και οι δύο πόλεμοι άλλαξαν τη γεωπολιτική της Ευρώπης, αναδιαμορφώνοντας στρατιωτικές συμμαχίες και προκαλώντας εξοπλιστική κινητοποίηση που δεν είχε παρατηρηθεί εδώ και δεκαετίες.
Η τεχνολογία άλλαξε το πρόσωπο του πολέμου
Οι στρατιωτικοί αναλυτές σημειώνουν επίσης ότι και οι δύο συγκρούσεις μεταμόρφωσαν τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου μέσω νέων τεχνολογιών.
Πριν από έναν αιώνα, τα αεροπλάνα και τα άρματα μάχης άλλαξαν το πεδίο της μάχης. Σήμερα, τα drones κυριαρχούν στον αέρα, στη θάλασσα και στην ξηρά. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, οι τεχνολογικές εξελίξεις δεν έκαναν τον πόλεμο λιγότερο βίαιο για τον άνθρωπο, αλλά περισσότερο καταστροφικό.
«Από πολλές απόψεις, αυτός ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι εκείνος που μοιάζει περισσότερο με τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο», δήλωσε ο Μισέλ Γκογιά, πρώην συνταγματάρχης του γαλλικού στρατού και στρατιωτικός ιστορικός.
Από το Κίεβο στο Παρίσι: Οι ομοιότητες της πρώτης φάσης
Η σύγκριση ξεκινά ήδη από την έναρξη των δύο πολέμων.
Το 1914 οι Γερμανοί εξαπέλυσαν ταχεία επίθεση προς το Παρίσι επιδιώκοντας γρήγορη νίκη. Αντίστοιχα, το 2022 οι ρωσικές δυνάμεις κινήθηκαν ταχύτατα προς το Κίεβο με τον ίδιο στόχο.
Και στις δύο περιπτώσεις οι επιτιθέμενοι έφτασαν κοντά στον στόχο τους, αλλά τελικά απωθήθηκαν.
Στη συνέχεια, και οι δύο συγκρούσεις εξελίχθηκαν σε στατικό πόλεμο κατά μήκος σχεδόν παγωμένων μετώπων. Όταν οι στρατιώτες στην Ουκρανία άρχισαν να εγκαθίστανται σε χαρακώματα και οχυρωμένες θέσεις στα τέλη του 2022, οι ιστορικοί μίλησαν για επιστροφή στον πόλεμο χαρακωμάτων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι εικόνες από τα χαρακώματα της ανατολικής Ουκρανίας θύμιζαν έντονα εκείνες της βόρειας Γαλλίας πριν από έναν αιώνα. Ουκρανοί και Ρώσοι στρατιώτες βρίσκονταν συχνά σε απόσταση μερικών εκατοντάδων μέτρων, πολλές φορές αρκετά κοντά ώστε να βλέπουν ο ένας τον άλλον.
Οι επιθέσεις ξεκινούσαν με καταιγισμό πυροβολικού για την καθήλωση του αντιπάλου και ακολουθούσαν έφοδοι μικρών ομάδων πεζικού στα εχθρικά χαρακώματα.
«Γενικά, όταν το μέτωπο παγώνει, επιστρέφεις στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο», σημείωσε ο Γκογιά.
Τα drones άλλαξαν τους κανόνες επιβίωσης
Όπως εξηγεί ο Γκογιά, η τεράστια ισχύς πυρός, κυρίως του πυροβολικού, ανάγκασε τους στρατούς να καταφύγουν στα χαρακώματα. «Θάβεσαι για να προστατευθείς», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, αυτή η λογική άλλαξε στην Ουκρανία με την εμφάνιση μιας νέας κατηγορίας όπλων: των drones.
Τα εκτεταμένα χαρακώματα έγιναν πλέον ευάλωτα, καθώς τα drones παρακολουθούν το πεδίο της μάχης σε μόνιμη βάση και πλήττουν στόχους με ακρίβεια μεγαλύτερη από εκείνη των βλημάτων πυροβολικού.
Σήμερα, οι Ουκρανοί στρατιώτες υποστηρίζουν ότι η επιβίωση εξαρτάται από το να βρίσκονται σε μικρότερες και βαθύτερες θέσεις.
Αντί για εκτεταμένα συστήματα χαρακωμάτων, καταφεύγουν σε υπόγεια καταφύγια που φιλοξενούν μόνο λίγους στρατιώτες. Τα καταφύγια αυτά είναι αρκετά μικρά ώστε να μην εντοπίζονται εύκολα από αέρος και αρκετά βαθιά ώστε να αντέχουν στα πλήγματα.
«Όποιος σκάβει περισσότερο, ζει περισσότερο»
Σε πρόσφατη συνέντευξη κοντά στο νότιο μέτωπο της Ουκρανίας, ένας διοικητής με το πολεμικό ψευδώνυμο «Sour» περιέγραψε πώς οι άνδρες του αναγκάστηκαν να επιτεθούν τέσσερις φορές σε καλά οχυρωμένο ρωσικό καταφύγιο προτού αναγκάσουν τον στρατιώτη που βρισκόταν μέσα να παραδοθεί.
Το καταφύγιο διέθετε γωνίες σε ορθή γωνία και μεταλλικές ενισχύσεις σχεδιασμένες να απορροφούν τα ωστικά κύματα των εκρήξεων.
Ο διοικητής, που ηγείται του 5ου Κέντρου της Διεθνούς Λεγεώνας της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών της Ουκρανίας, αποκάλυψε ότι ο αιχμάλωτος Ρώσος μεταφέρθηκε αργότερα σε πεδίο εκπαίδευσης και του ζητήθηκε να αναπαραγάγει το ίδιο καταφύγιο ώστε να μελετηθεί η κατασκευή του.
«Σε αυτό το περιβάλλον, όσοι σκάβουν επιβιώνουν περισσότερο και παραμένουν ασφαλέστεροι», δήλωσε ο στρατιώτης France.
Η νέα «ζώνη θανάτου» των drones
Καθώς τα drones κυριαρχούν ολοένα και περισσότερο στο πεδίο της μάχης, τα παραδοσιακά χαρακώματα αντικαθίστανται από εκτεταμένες ζώνες μάχης γεμάτες υπόγειες θέσεις.
Σε αυτή τη νέα «ζώνη θανάτου», οποιαδήποτε κίνηση εντοπίζεται και στοχοποιείται σχεδόν αμέσως.
Οι μαζικές επιθέσεις στρατευμάτων, που χαρακτήριζαν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έχουν γίνει σχεδόν αδύνατες. Στη θέση τους, οι επιθέσεις πραγματοποιούνται πλέον από έναν ή δύο στρατιώτες κάθε φορά.
Τα άρματα μάχης χάνουν την κυριαρχία τους
Τα άρματα μάχης, που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά το 1916 και αποτελούσαν φόβητρο τα πρώτα χρόνια του πολέμου στην Ουκρανία, χρησιμοποιούνται πλέον σπάνια.
Το μεγάλο τους μέγεθος τα καθιστά εύκολους στόχους για τα drones, αν και ορισμένα έχουν τροποποιηθεί με μεταλλικούς κλωβούς προστασίας, θυμίζοντας οχήματα βγαλμένα από την ταινία «Mad Max».
Φωτογραφία: Τάιλερ Χικς / The New York Times
Καταστροφή που θυμίζει έναν αιώνα πριν
Παρότι το σύγχρονο πεδίο μάχης διαφέρει ολοένα περισσότερο από εκείνο πριν από έναν αιώνα, η έκταση της καταστροφής παραμένει εντυπωσιακά παρόμοια.
Στα ουκρανικά κέντρα διοίκησης, οι ζωντανές εικόνες από αναγνωριστικά drones δείχνουν κατεστραμμένα δέντρα, ερειπωμένα σπίτια και χωράφια γεμάτα κρατήρες από οβίδες, εικόνες που παραπέμπουν ευθέως στα πεδία μαχών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι απώλειες είναι δύσκολο να συγκριθούν. Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο σκοτώθηκαν περίπου 9 έως 11 εκατομμύρια στρατιώτες. Στον πόλεμο της Ουκρανίας οι στρατιωτικές απώλειες υπολογίζονται σήμερα σε περίπου μισό εκατομμύριο.
Παρά τη διαφορά κλίμακας, στρατιωτικοί αναλυτές και αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων και ο ναύαρχος Πιερ Βαντιέ του ΝΑΤΟ, υποστηρίζουν ότι τα drones έχουν καταστήσει το πεδίο μάχης της Ουκρανίας εξίσου φονικό με εκείνο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Προελαύνουν πιο αργά ακόμη και από τη μάχη του Σομμ
Σύμφωνα με την ανάλυση των New York Times, η φθορά των επιχειρήσεων είναι τόσο μεγάλη ώστε ορισμένες ρωσικές προελάσεις πραγματοποιήθηκαν με ακόμη πιο αργό ρυθμό από μερικές από τις πιο στατικές και αιματηρές μάχες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η ρωσική επίθεση προς το Ποκρόβσκ, πόλη της ανατολικής Ουκρανίας που τελικά καταλήφθηκε, προχωρούσε κατά μέσο όρο μόλις 68 μέτρα την ημέρα, ρυθμός πιο αργός ακόμη και από εκείνον της Μάχης του Σομμ, σύμφωνα με ανάλυση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).
Μπορεί να σπάσει το αδιέξοδο;
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν κάποια από τις δύο πλευρές μπορεί να ανατρέψει τη σημερινή ισορροπία.
Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Σύμμαχοι επικράτησαν συνδυάζοντας οικονομική πίεση στη Γερμανία μέσω αυστηρού ναυτικού αποκλεισμού και συνεχείς στρατιωτικές επιθέσεις.
Η στρατηγική της Ουκρανίας παρουσιάζει ορισμένες ομοιότητες.
Τα πλήγματα με drones σε ρωσικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, βασικό πυλώνα της οικονομίας της Ρωσίας, αποσκοπούν στον περιορισμό της δυνατότητας της Μόσχας να χρηματοδοτεί τον πόλεμο.
Το Κίεβο δεν διαθέτει το ανθρώπινο δυναμικό για να επαναλάβει τις μαζικές επιθέσεις του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όμως έχει κατακλύσει το μέτωπο με μικρά επιθετικά drones, ελπίζοντας να προκαλέσει απώλειες που η Ρωσία δεν θα μπορεί να αναπληρώνει επ’ αόριστον.
«Είναι ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά με drones», κατέληξε ο ιστορικός Γιαροσλάβ Χριτσάκ.