Ανάλυση: Η «μεγάλη συμφωνία» του Τραμπ για τη Γροιλανδία μοιάζει περισσότερο με συμβιβασμό παρά με ιστορική ανατροπή

Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε ως «ιστορική» τη νέα συμφωνία των ΗΠΑ με τη Γροιλανδία και τη Δανία, όμως τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί μέχρι στιγμής δείχνουν ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο πεζή: η Γροιλανδία δεν περνά στις ΗΠΑ, η δανική κυριαρχία παραμένει και αρκετές από τις αμερικανικές «κατακτήσεις» υπήρχαν ήδη, τουλάχιστον σε σημαντικό βαθμό, βάσει παλαιότερων συμφωνιών.

Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι ΗΠΑ, Δανία και Γροιλανδία κατέληξαν σε συμφωνία για το μέλλον του αρκτικού νησιού, κάνοντας λόγο για μια μεγάλη επιτυχία της κυβέρνησής του. Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, και η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, επιβεβαίωσαν ότι υπάρχει συμφωνία, η οποία αναμένεται να υπογραφεί την επόμενη εβδομάδα στη Νέα Υόρκη.

Σύμφωνα με ανάλυση του Yle, του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού δικτύου της Φινλανδίας, τα όσα έχουν ανακοινωθεί μέχρι στιγμής δείχνουν ότι η συμφωνία ενισχύει και αποσαφηνίζει ένα ήδη υπάρχον πλαίσιο στρατιωτικής και στρατηγικής συνεργασίας, αντί να αλλάζει ριζικά το καθεστώς της Γροιλανδίας.

Η Γροιλανδία δεν γίνεται αμερικανική

Η σημαντικότερη διάψευση των προηγούμενων φιλοδοξιών του Τραμπ είναι απλή: η Γροιλανδία παραμένει αυτοδιοικούμενη περιοχή του Βασιλείου της Δανίας. Η νέα συμφωνία δεν προβλέπει προσάρτηση στις ΗΠΑ ούτε μεταβίβαση κυριαρχίας. Οι κυβερνήσεις της Δανίας και της Γροιλανδίας έχουν τονίσει ότι η συμφωνία αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Δανίας, καθώς και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των κατοίκων της Γροιλανδίας.

Αυτό αποτελεί σαφή υποχώρηση σε σχέση με τις απειλές και τις δηλώσεις του Τραμπ νωρίτερα μέσα στο έτος, όταν είχε επιμείνει ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τον έλεγχο της Γροιλανδίας για λόγους εθνικής ασφάλειας και είχε αρνηθεί να αποκλείσει ακόμη και τη χρήση στρατιωτικής ισχύος.

Περισσότερα αμερικανικά στρατεύματα, αλλά όχι από το μηδέν

Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ αποκτούν «μόνιμο έλεγχο» επί της ασφάλειας της Γροιλανδίας και τη δυνατότητα να κάνουν ό,τι θεωρούν απαραίτητο για την προστασία της.

Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη από το 1951 εκτεταμένα δικαιώματα στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, βάσει συμφωνίας με τη Δανία. Σήμερα λειτουργούν τη διαστημική βάση Pituffik στη βόρεια Γροιλανδία.

Η νέα συμφωνία φαίνεται ότι κατοχυρώνει ακόμη ισχυρότερα την αμερικανική δυνατότητα να αυξήσει τη στρατιωτική της παρουσία και να δημιουργήσει νέες εγκαταστάσεις, αν και δεν είναι ακόμη σαφές πόση ελευθερία δράσης θα έχουν οι ΗΠΑ χωρίς προηγούμενη έγκριση της Κοπεγχάγης και του Νουούκ.

Ρωσία και Κίνα εκτός Γροιλανδίας

Ένα από τα σημεία που προβάλλει περισσότερο ο Τραμπ είναι ότι η νέα συμφωνία εμποδίζει αντιπάλους των ΗΠΑ, όπως η Ρωσία και η Κίνα, να αποκτήσουν στρατιωτική παρουσία ή πρόσβαση σε ευαίσθητες επενδύσεις στη Γροιλανδία.

Η συμφωνία πράγματι προβλέπει ότι κράτη εκτός ΝΑΤΟ δεν θα μπορούν να δημιουργήσουν στρατιωτικές βάσεις ή άλλη στρατηγική παρουσία στο νησί. Παράλληλα, περιορίζει τις επενδύσεις μη συμμαχικών χωρών σε ευαίσθητους τομείς.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει η ανάλυση του Yle, αυτό δεν αποτελεί τόσο δραματική αλλαγή όσο αφήνει να εννοηθεί η Ουάσινγκτον. Η Δανία είναι ήδη μέλος του ΝΑΤΟ και δεν υπήρχε ρεαλιστική πιθανότητα να επιτρέψει στη Ρωσία ή την Κίνα να εγκαταστήσουν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία.

Οι σπάνιες γαίες στο επίκεντρο

Η Γροιλανδία διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα ορυκτών και σπάνιων γαιών, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα ελκυστική για τις ΗΠΑ στον τεχνολογικό ανταγωνισμό με την Κίνα.

Η νέα συμφωνία φαίνεται να ενισχύει τους περιορισμούς σε επενδύσεις από χώρες εκτός ΝΑΤΟ σε στρατηγικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της εξόρυξης κρίσιμων ορυκτών.

Ωστόσο, η εμπορική αξιοποίηση αυτών των κοιτασμάτων παραμένει δύσκολη. Το σκληρό κλίμα, η περιορισμένη υποδομή και οι γεωλογικές δυσκολίες έχουν μέχρι σήμερα εμποδίσει την ανάπτυξη μεγάλης κλίμακας εξορύξεων σπάνιων γαιών.

Τι θα γίνει αν η Γροιλανδία ανεξαρτητοποιηθεί

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συμφωνίας αφορά το ενδεχόμενο μελλοντικής ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας.

Με βάση όσα έχουν γίνει γνωστά, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία και τα σχετικά δικαιώματα θα συνεχίσουν να ισχύουν ακόμη και εάν η Γροιλανδία αποχωρήσει κάποτε από το Βασίλειο της Δανίας.

Αυτό δίνει στην Ουάσινγκτον μια πολύ πιο σταθερή μακροπρόθεσμη στρατηγική θέση στην Αρκτική, ανεξαρτήτως των πολιτικών εξελίξεων στο νησί.

Ούτε «ενοίκιο», ούτε ημερομηνία λήξης

Ο Τραμπ τόνισε επίσης ότι η συμφωνία δεν θα κοστίζει χρήματα στους Αμερικανούς φορολογούμενους και ότι οι ΗΠΑ δεν θα καταβάλλουν ενοίκιο στη Δανία για τη στρατιωτική τους παρουσία.

Όμως ούτε αυτό αποτελεί απαραίτητα νέα παραχώρηση. Η υφιστάμενη συμφωνία ασφαλείας ήδη δεν προέβλεπε αντίστοιχο ενοίκιο και δεν είχε συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης, σύμφωνα με την ανάλυση του Yle.

Από τις απειλές για προσάρτηση στο «όνειρο που έγινε πραγματικότητα»

Ο Τραμπ χαρακτήρισε τη νέα συμφωνία «όνειρο που έγινε πραγματικότητα για τις Ηνωμένες Πολιτείες» και υποστήριξε ότι επιλύει όλες τις αμερικανικές ανησυχίες γύρω από τη Γροιλανδία.

Η Δανία και η Γροιλανδία εμφανίστηκαν σαφώς πιο συγκρατημένες. Οι ηγεσίες τους έδωσαν έμφαση στην ασφάλεια, τη συνεργασία στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και κυρίως στη διατήρηση της κυριαρχίας και του δικαιώματος αυτοδιάθεσης της Γροιλανδίας.

Η ουσία είναι ότι ο Τραμπ ξεκίνησε τη χρονιά μιλώντας για αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας και φτάνει τώρα σε μια συμφωνία που ενισχύει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία χωρίς να του δίνει το νησί.

Αν αυτό είναι νίκη ή απλώς ένας βολικός συμβιβασμός εξαρτάται από την οπτική. Το βέβαιο είναι ότι η πλήρης εικόνα θα προκύψει μόνο όταν δημοσιοποιηθεί το ακριβές κείμενο της συμφωνίας και φανεί ποιες νέες εξουσίες αποκτούν πράγματι οι ΗΠΑ και ποιες απλώς επαναδιατυπώνονται από το ήδη ισχύον καθεστώς.