Tα νέα προγράμματα «Ανακαινίζω» και «Εξοικονομώ», που θα τεθούν σε εφαρμογή τους επόμενους μήνες, αποτελούν τους δύο βασικούς πυλώνες, οι οποίοι στοχεύουν στην αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος και στη μείωση του ενεργειακού κόστους. Τα προγράμματα συνιστούν μία από τις πιο φιλόδοξες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας και την ουσιαστική αναβάθμιση των κατοικιών. Στην κορυφή των παρεμβάσεων τοποθετείται το πρόγραμμα «Ανακαινίζω», το οποίο σχεδιάζεται να τεθεί σε εφαρμογή τον προσεχή Ιούνιο. Θα ακολουθήσει το ανανεωμένο «Εξοικονομώ 2026» για την ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών, ενώ θα υπάρξει ένα στοχευμένο πρόγραμμα με αποκλειστική επιδότηση για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες. Παράλληλα, παρατείνονται τα υπάρχοντα προγράμματα ηλεκτροκίνησης και εισάγονται νέες, πιο στοχευμένες δράσεις.
Νέο «Ανακαινίζω»
Με συνολικό προϋπολογισμό που αγγίζει τα 500 εκατ. ευρώ και με πόρους εξασφαλισμένους από το ΕΣΠΑ 2021-2027, το πρόγραμμα φιλοδοξεί να αποτελέσει εργαλείο που θα βοηθήσει να πέσουν στην αγορά χιλιάδες ακίνητα τα οποία σήμερα είναι κλειστά. Ωστόσο, δεν αφορά μόνο κλειστές κατοικίες αλλά και ακίνητα που ιδιοκατοικούνται, καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα ιδιοκτητών. Ο στόχος είναι η αύξηση της προσφοράς κατοικιών μέσω της αξιοποίησης ανενεργών ακινήτων, αλλά και η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης σε παλαιά κτίρια. Το πρόγραμμα αφορά δαπάνες για την ανακαίνιση και την ενεργειακή αναβάθμιση. Το σκέλος της ανακαίνισης καλύπτει τις βασικές ανάγκες λειτουργικότητας μιας κατοικίας.
Περιλαμβάνει εργασίες όπως αντικατάσταση υδραυλικών και ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων, επισκευές φθορών, ενίσχυση δομικών στοιχείων, αλλαγή δαπέδων, καθώς και η πλήρης ανακαίνιση κουζίνας και μπάνιου. Με τον τρόπο αυτόν αντιμετωπίζονται τα σημαντικότερα κόστη που έως σήμερα απέτρεπαν πολλούς ιδιοκτήτες από το να προχωρήσουν σε εργασίες.
Παράλληλα, το ενεργειακό σκέλος εισάγει παρεμβάσεις όπως η αντικατάσταση κουφωμάτων με θερμομονωτικά, η εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων, η χρήση αντλιών θερμότητας ή άλλων συστημάτων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, καθώς και στοχευμένες θερμομονώσεις. Προϋπόθεση είναι να υλοποιηθούν τουλάχιστον τρεις παρεμβάσεις, εκ των οποίων δύο βασικές, ώστε να διασφαλίζεται ουσιαστική ενεργειακή βελτίωση.
Σε επίπεδο χρηματοδότησης, το πρόγραμμα είναι ιδιαίτερα γενναιόδωρο. Η επιδότηση μπορεί να φτάσει έως και το 80% του κόστους, με επιπλέον προσαυξήσεις για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και για ακίνητα σε ορεινές ή νησιωτικές περιοχές, αγγίζοντας ακόμη και το 90%-95%. Το ανώτατο ποσό ενίσχυσης υπολογίζεται στα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με συνολικό όριο περίπου τα 36.000 ευρώ ανά κατοικία.
Οι ιδιοκτήτες υποχρεούνται είτε να εκμισθώσουν την κατοικία για πέντε χρόνια είτε να τη χρησιμοποιούν ως κύρια κατοικία για το ίδιο διάστημα. Ετσι, το πρόγραμμα δεν περιορίζεται σε μια απλή επιδότηση, αλλά επιδιώκει να συμβάλει στη σταθεροποίηση της αγοράς ενοικίων.
Κριτήρια
Με βάση τις πληροφορίες, πρέπει να πληρούνται τα παρακάτω κριτήρια:
1. Εισοδηματικά & περιουσιακά κριτήρια
- Οικογενειακό εισόδημα: Το ετήσιο φορολογητέο εισόδημα (πραγματικό ή τεκμαρτό) δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40.000 ευρώ.
- Ακίνητη περιουσία: Η συνολική αξία της ακίνητης περιουσίας δεν πρέπει να ξεπερνά τα 300.000 ευρώ.
- Ποσοστό ιδιοκτησίας: Ο δικαιούχος πρέπει να κατέχει τουλάχιστον το 50% της επικαρπίας ή της πλήρους κυριότητας του ακινήτου.
2. Προϋποθέσεις ακινήτου
Το ακίνητο που πρόκειται να ανακαινιστεί πρέπει:
- Να έχει εμβαδόν έως 120 τ.μ.
- Να βρίσκεται σε οικιστική περιοχή.
- Να μην έχει δηλωθεί ως πρώτη κατοικία ή ως μισθωμένο τα τελευταία τρία χρόνια (να εμφανίζεται ως κενό στο Ε2).
- Παλαιότητα: Για το νέο πρόγραμμα του 2026, η οικοδομική άδεια θα πρέπει να έχει εκδοθεί έως τις 31/12/1990.
«Εξοικονομώ 2026»
Με προϋπολογισμό 1,58 δισ. ευρώ, το νέο «Εξοικονομώ», που θα «τρέξει» το δεύτερο εξάμηνο του έτους, αναμένεται να καλύψει περίπου 62.000 νοικοκυριά και 10.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις. Σε σχέση με προηγούμενες δράσεις, το νέο πρόγραμμα εισάγει υψηλότερα ποσοστά επιδότησης, μεγαλύτερη ευελιξία στην αποπληρωμή και ενεργότερη συμμετοχή των ενεργειακών παρόχων.
Οι επιδοτήσεις μπορούν να φτάσουν έως και το 80% του συνολικού κόστους των παρεμβάσεων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καλύπτεται και ο ΦΠΑ. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών, τα οποία θα έχουν τη δυνατότητα να λάβουν ακόμη υψηλότερα ποσοστά ενίσχυσης. Ετσι, παρεμβάσεις που μέχρι πρότινος θεωρούνταν οικονομικά απαγορευτικές καθίστανται πλέον πιο προσιτές.
Στο πλαίσιο του προγράμματος, επιδοτούνται εργασίες που βελτιώνουν την ενεργειακή απόδοση των κατοικιών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η θερμομόνωση και η θερμοπρόσοψη, η αντικατάσταση κουφωμάτων, η εγκατάσταση συστημάτων σκίασης, η αναβάθμιση των συστημάτων θέρμανσης, καθώς και η αξιοποίηση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Οι παρεμβάσεις αυτές συμβάλλουν όχι μόνο στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης, αλλά και στην αύξηση της αξίας των ακινήτων.
Μία από τις βασικές καινοτομίες του «Εξοικονομώ 2026» είναι η δυνατότητα αποπληρωμής του κόστους μέσω του λογαριασμού ηλεκτρικής ενέργειας, γνωστή ως on-bill financing. Μέσω αυτού του μηχανισμού, οι δικαιούχοι θα μπορούν να εξοφλούν το υπόλοιπο ποσό σε δόσεις με χαμηλό κόστος, απευθείας μέσα από τον λογαριασμό ρεύματος, σε συνεργασία με τους παρόχους ενέργειας. Αυτό μειώνει σημαντικά την ανάγκη για υψηλό αρχικό κεφάλαιο. Για παράδειγμα, για μια δαπάνη συνολικής αξίας 24.800 ευρώ, η επιδότηση μπορεί να φτάσει περίπου τα 19.800 ευρώ, περιορίζοντας το τελικό κόστος για τον ιδιοκτήτη κοντά στα 5.000 ευρώ.
Το πρόγραμμα επεκτείνεται και στις πολύ μικρές επιχειρήσεις με έως εννέα εργαζομένους και κύκλο εργασιών έως 2 εκατ. ευρώ. Η ένταξη αυτών των επιχειρήσεων είναι κρίσιμη, καθώς πολλές δραστηριοποιούνται σε κλάδους με υψηλό ενεργειακό κόστος. Οι επιδοτήσεις είναι ενισχυμένες, με στόχο να διασφαλιστεί ότι η ενεργειακή αναβάθμιση δεν θα επιβαρύνει τη ρευστότητά τους.
«Αλλάζω σύστημα θέρμανσης 2026»
Ενα στοχευμένο πρόγραμμα ύψους 930 εκατ. ευρώ αφορά την επιδότηση για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, με στόχο την απεξάρτηση των νοικοκυριών από τα ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο, φυσικό αέριο). Η πλατφόρμα θα ανοίξει το δεύτερο εξάμηνο του 2026 (μετά την ολοκλήρωση του τρέχοντος κύκλου) και θα επωφεληθούν 280.000 νοικοκυριά.
Η επιδότηση χορηγείται μέσω ψηφιακών επιταγών, τις οποίες ο πολίτης εξαργυρώνει απευθείας στους προμηθευτές και στους εγκαταστάτες της επιλογής του. Οι δικαιούχοι μπορούν να επιλέξουν μία ή συνδυασμό των παρακάτω παρεμβάσεων:
- Αντλίες θέρμανσης: Αντικατάσταση παλαιών συστημάτων (λέβητες πετρελαίου/αερίου) με σύγχρονες αντλίες θερμότητας (αέροςνερού). Επιδοτείται τόσο η αγορά του εξοπλισμού όσο και οι εργασίες εγκατάστασης (σωληνώσεις, fan coils κ.λπ.).
- Ηλιακοί θερμοσίφωνες: Εγκατάσταση νέου ηλιακού συστήματος για παραγωγή ζεστού νερού χρήσης.
- Smart systems: Συστήματα έξυπνης διαχείρισης (χρονοδιακόπτες, έξυπνοι θερμοστάτες). Το ποσοστό ενίσχυσης κυμαίνεται από 50% έως 80%, ανάλογα με το εισόδημα και την κοινωνική κατηγορία (π.χ. πολύτεκνοι, ΑμεΑ), ενώ η συνολική ενίσχυση ανά νοικοκυριό μπορεί να φτάσει έως και τα 5.450 ευρώ.
Το πρόγραμμα χωρίζεται συνήθως σε δύο ή τρεις κατηγορίες. Τα ευάλωτα νοικοκυριά λαμβάνουν τη μέγιστη επιδότηση (80%), ενώ για υψηλότερα εισοδήματα το ποσοστό μειώνεται περίπου στο 50%. Αφορά φυσικά πρόσωπα που έχουν δικαίωμα κυριότητας (πλήρη ή ψιλή) ή επικαρπίας στην κατοικία. Η κατοικία πρέπει να είναι κύρια ή δευτερεύουσα, να είναι νόμιμη και να διαθέτει ηλεκτρονική ταυτότητα κτιρίου (ή να εκδοθεί κατά τη διαδικασία).
Καθαρές μετακινήσεις
Ενα ακόμη σημαντικό σκέλος αφορά την προώθηση της ηλεκτροκίνησης, με συνολικό προϋπολογισμό 732 εκατ. ευρώ. Οι παρεμβάσεις καλύπτουν τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τα νοικοκυριά, με στόχο τη σταδιακή μετάβαση σε καθαρότερες μορφές μετακίνησης. Περίπου 335 εκατ. ευρώ θα διατεθούν για την απόκτηση ηλεκτρικών επαγγελματικών οχημάτων για περίπου 15.000 μικρές επιχειρήσεις. Οι ωφελούµενες επιχειρήσεις θα επιδοτούνται για το 30%-70% του κόστους μίσθωσης ή αγοράς, ανάλογα με το μέγεθος του οχήματος. Ακόμα 174 εκατ. ευρώ θα δοθούν για τη μίσθωση (leasing) ηλεκτρικών οχηµάτων µε μηνιαίο µίσθωµα έως 150 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ) σε 12.500 µεταφορικά ευάλωτα νοικοκυριά για τέσσερα χρόνια. Η μέση επιδότηση ανά δικαιούχο υπολογίζεται στα 13.000 ευρώ με προσαύξηση 2.000 ευρώ για άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ).
Παράλληλα, ακόμα 135 εκατ. ευρώ θα κοστίσει η ανάπτυξη 4.400 προσβάσιµων σηµείων φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν αρκετές σχετικές υποδομές. Επίσης 68 εκατ. ευρώ θα δαπανηθούν για την αντικατάσταση των συμβατικών ταξί με ηλεκτρικά, με επιδότηση 20.000 ευρώ σε κάθε ιδιοκτήτη ταξί που θα συμμετέχει στο πρόγραμμα. Η επιδότηση θα αυξάνεται στα 29.000 ευρώ αν πρόκειται για οχήματα προσβάσιμα σε άτομα με αναπηρία (ΕΔΧ ΤΑΞΙ).