Έρχεται αλλαγή στην Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων – Πώς μπορούν να διεκδικηθούν αναδρομικά

Στις 4 Νοεμβρίου 2026 η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου συζήτησε, έπειτα από δύο αναβολές, αν είναι συνταγματικός ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζεται η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) επί των συντάξεων. Η υπόθεση αφορά περίπου 450.000 συνταξιούχους του Δημοσίου καθώς το ΕλΣυν εξετάζει αποκλειστικά τα θέματα των συνταξιούχων του Δημοσίου Τομέα. Η απόφαση αναμένεται τους πρώτους μήνες του 2027 με αυξημένες πιθανότητες να ανατρέψει τα δεδομένα για την ΕΑΣ και να δημιουργήσει προσδοκία επιστροφής αναδρομικών ποσών αλλά και ελάφρυνσης των συντάξεων τους για το μέλλον για εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους.

Τι είναι η ΕΑΣ

Η ΕΑΣ είναι η τελευταία μνημονιακή περικοπή των συντάξεων και αφορά ποσό που αφαιρείται κάθε μήνα από την κύρια σύνταξη πριν αυτή καταβληθεί. Θεσπίστηκε το 2010 με το άρθρο 38 του ν. 3863/2010 και, για τις συντάξεις του Δημοσίου, με το άρθρο 11 του ν. 3865/2010. Τα χρήματα δεν πηγαίνουν στον e – ΕΦΚΑ αλλά στο Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), ένα αποθεματικό που προορίζεται να στηρίξει τις συντάξεις των επόμενων γενεών. Η κράτηση επιβάλλεται μόνο όταν η μεικτή κύρια σύνταξη ξεπερνά ένα όριο. Από το 2026 το όριο αυτό είναι περίπου 1.468 ευρώ, επειδή με τον ν. 5162/2024 τα όρια αυξάνονται κάθε χρόνο όπως και οι συντάξεις. Ο συντελεστής κυμαίνεται από 3% έως 14%, ανάλογα με το ύψος της σύνταξης, σε οκτώ κλιμάκια. Η περικοπή αφορά μόνο τις κύριες συντάξεις και όχι τις επικουρικές. Εφαρμόζεται και στην περίπτωση αθροίσματός κύριων συντάξεων δηλαδή π.χ. μιας γήρατος και μιας θανάτου.

Πού βασίζονται οι ισχυρισμοί για την αλλαγή

Το ζήτημα που καλείται να ελέγξει η Ολομέλεια του ΕλΣυν δεν είναι η ύπαρξη της εισφοράς αλλά ο τρόπος υπολογισμού της. Μόλις η σύνταξη ή το άθροισμα κύριων συντάξεων ξεπεράσει το όριο, ο συντελεστής εφαρμόζεται σε ολόκληρο το ποσό της σύνταξης από το πρώτο ευρώ και όχι μόνο στο τμήμα που ξεπερνά το όριο.

Για παράδειγμα παράδειγμα με συντελεστή 6%:

• Για κύρια σύνταξη 2.000 ευρώ, η κράτηση γίνεται στο σύνολο :

2.000 × 6% = 120 ευρώ τον μήνα.

• Η ίδια σύνταξη, με κράτηση μόνο στο τμήμα πάνω από το όριο (2.000 – 1.468 = 532 ευρώ) :

532 × 6% = περίπου 32 ευρώ τον μήνα.

Η διαφορά ξεπερνά τα 1.000 ευρώ τον χρόνο. Η πρόσφορη αφορά την αλλαγή της αρχιτεκτονικής και τον κλιμακωτό υπολογισμό, όπως στον φόρο εισοδήματος, της εν λόγω εισφοράς. Κάθε τμήμα της σύνταξης να επιβαρύνεται με τον δικό του συντελεστή και το πρώτο τμήμα, έως το όριο, να μένει πάντα ελεύθερο.

Τι έχει κρίνει ως τώρα το Ελεγκτικό Συνέδριο

Το Ελεγκτικό Συνέδριο έχει ασχοληθεί ξανά με την ΕΑΣ των συνταξιούχων του Δημοσίου. Με τις αποφάσεις της Ολομέλειας 244/2017, 32/2018 και 504/2021 έκρινε την κράτηση αντισυνταγματική για το διάστημα από τις αρχές του 2017 έως τις 31.12.2018. Για το διάστημα από 1.1.2019 και μετά, η νομολογία δέχθηκε ότι η ΕΑΣ είναι συνταγματική.

Όμως η παρούσα υπόθεση δεν αφορά την αντισυνταγματικότητα της ΕΑΣ στο σύνολό της αλλά την αρχιτεκτονική της κράτησης. Επίσης εκδικάζεται ως «πρότυπη» ή «πιλοτική» δίκη. Αυτό σημαίνει ότι η Ολομέλεια καλείται να λύσει ένα νομικό ζήτημα που αφορά χιλιάδες συνταξιούχους και η λύση θα ακολουθηθεί στο σύνολο των υποθέσεων. Αιτών είναι ο πρώην πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου και το αίτημα αφορά τον τρόπο υπολογισμού και την επιστροφή της διαφοράς που παρακρατήθηκε.

Το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους εκπροσωπώντας το Δημόσιο ζήτησε να απορριφθεί η αίτηση υποστηρίζοντας ότι η ΕΑΣ εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και δεν θίγει το επίπεδο διαβίωσης των συνταξιούχων. Υποστήριξε επίσης ότι ο τρόπος υπολογισμού είναι επιλογή του νομοθέτη, την οποία τα δικαστήρια ελέγχουν μόνο αν είναι προδήλως εσφαλμένη.

Όμως στην πρότασή του ο Γενικός Επίτροπος πρότεινε να κριθεί ο σημερινός τρόπος υπολογισμού αντισυνταγματικός και ανίσχυρος και η ΕΑΣ να υπολογίζεται ανά κλιμάκιο εκτιμώντας την απώλεια των συνταξιούχων σε 7.000 έως 8.000 ευρώ τον χρόνο στις υψηλότερες συντάξεις. Πλην όμως έγινε αναφορά και στα αναδρομικά που μπορούν να διεκδικηθούν προτείνοντας να επιστραφούν μόνο σε όσους έχουν προσφύγει στη δικαιοσύνη, ώστε να μην κλονιστούν τα οικονομικά των Ταμείων.

Τα πιθανά σενάρια από εδώ και πέρα

1. Απόρριψη : η Ολομέλεια κρίνει ότι ο τρόπος υπολογισμού είναι επιλογή του νομοθέτη

2. Αντισυνταγματικότητα μόνο για το μέλλον : ο υπολογισμός αλλάζει από τη δημοσίευση της απόφασης, χωρίς αναδρομικά.

3. Αντισυνταγματικότητα με αναδρομικά μόνο για όσους έχουν ασκήσει ένδικο βοήθημα : όσοι κινηθούν δικαστικά παίρνουν πίσω τη διαφορά, οι υπόλοιποι όχι.

Στην περίπτωση που ευδοκιμήσει το τρίτο σενάριο και για το οποίο είναι εξαιρετικά σημαντικές οι πιθανότητες, υπάρχει σοβαρός να κινηθεί κανείς πριν από την έκδοση της απόφασης ώστε να εγείρει αξιώσεις αναδρομικών.

Τις αξιώσεις αυτές μπορούν να εγείρουν συνταξιούχοι του Δημοσίου (πολιτικούς, στρατιωτικούς, Σωμάτων Ασφαλείας) γήρατος αλλά και θανάτου. Η διεκδίκηση γίνεται με αγωγή που ζητά να αναγνωριστεί η υποχρέωση του φορέα να επιστρέψει τη διαφορά ανάμεσα σε ό,τι παρακρατήθηκε και σε ό,τι θα παρακρατούνταν με κλιμακωτό υπολογισμό, έντοκα.

Αυτό θα πρέπει να συμβεί άμεσα καθώς υπάρχει ο κίνδυνος της παραγραφής που σημαίνει ότι, αν μια απαίτηση δεν διεκδικηθεί μέσα σε ορισμένο χρόνο, χάνεται οριστικά, όσο βάσιμη κι αν είναι. Μάλιστα οι αξιώσεις των συνταξιούχων κατά του Δημοσίου για διαφορές από συντάξεις παραγράφονται σε δύο χρόνια με την παραγραφή να αρχίζει από το τέλος του έτους μέσα στο οποίο γεννήθηκε η απαίτηση. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι οι κρατήσεις του 2024 παραγράφονται στις 31.12.2026. Όποιος δεν κινηθεί ως τότε, χάνει οριστικά τη διαφορά του 2024 και μπορεί να διεκδικήσει μόνο τη διαφορά του 2025 και του 2026.

Η αλλαγή στην ΕΑΣ είναι ένα από τα σημαντικότερα θέματα που αφορούν τους συνταξιούχους εδώ και τουλάχιστον 10 χρόνια. Μάλιστα η όποια απόφαση θα αποτελέσει πυξίδα και για προσφυγές ενώπιον του ΣτΕ.

*Γράφει ο Διονύσης Ρίζος, Δικηγόρος Αθηνών