Την αναπτυξιακή πορεία της ελληνικής οικονομίας, τις επιπτώσεις της ακρίβειας στα νοικοκυριά και το πολιτικό διακύβευμα των εκλογών του 2027 θέτει στο επίκεντρο της συνέντευξής του στη Wall Street Journal ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας στον δημοσιογράφο Gordon Fairclough. Παράλληλα, παρουσιάζει το σχέδιό του για την επόμενη κυβερνητική θητεία, το οποίο περιγράφει ως ένα «νέο συμβόλαιο» με τους πολίτες, με βασικό στόχο την επίτευξη ρυθμών ανάπτυξης τουλάχιστον διπλάσιων από τον μέσο όρο της ευρωζώνης.
Ο Πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η Ελλάδα έχει εισέλθει σε μια περίοδο ισχυρότερων οικονομικών επιδόσεων, καταγράφοντας ρυθμούς ανάπτυξης υψηλότερους από εκείνους της ευρωζώνης, διατηρώντας σταθερά πρωτογενή πλεονάσματα και μειώνοντας το δημόσιο χρέος με τον ταχύτερο ρυθμό μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Στα θετικά στοιχεία της οικονομίας συμπεριλαμβάνει, επίσης, την αποκατάσταση της διεθνούς αξιοπιστίας της χώρας και την προσέλκυση σημαντικών ξένων άμεσων επενδύσεων.
Ενδεικτική της αλλαγής του κλίματος, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η εικόνα που παρουσιάζει η Ελλάδα στις διεθνείς αγορές ομολόγων. Όπως επισημαίνει, σε μια περίοδο κατά την οποία οι παγκόσμιες αγορές χρέους βρίσκονται σε αναταραχή, η χώρα δανείζεται με χαμηλότερο επιτόκιο από τέσσερις εκ των επτά χωρών της G7. «Δεν νομίζω ότι πριν από μερικά χρόνια πολλοί θα πίστευαν ότι κάτι τέτοιο θα ήταν δυνατό», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η ακρίβεια και τα μέτρα στήριξης
Παρά τη βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναγνωρίζει ότι η κρίση του κόστους ζωής εξακολουθεί να αποτελεί τη σημαντικότερη ανησυχία των Ελλήνων. Όπως τονίζει, τα πρωτογενή πλεονάσματα δημιουργούν τις δημοσιονομικές δυνατότητες για την εφαρμογή στοχευμένων μέτρων, με σκοπό την οικονομική ενίσχυση των πολιτών και την αντιμετώπιση των πιέσεων που δέχονται τα νοικοκυριά.
Ο Πρωθυπουργός επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις για την αντιμετώπιση της ακρίβειας, σημειώνοντας παράλληλα ότι η Ελλάδα δεν εφαρμόζει μέτρα λιτότητας, όπως συμβαίνει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αλλά επιλέγει στοχευμένες παρεμβάσεις εισοδηματικής στήριξης.
Το «νέο συμβόλαιο» με τους πολίτες και οι στόχοι για την οικονομία
Περιγράφοντας την πρότασή του ενόψει των εκλογών του 2027, ο Κυριάκος Μητσοτάκης κάνει λόγο για ένα νέο συμβόλαιο με την ελληνική κοινωνία, το οποίο θα βασίζεται σε έναν συγκεκριμένο αναπτυξιακό στόχο: η Ελλάδα να επιτύχει ρυθμό ανάπτυξης τουλάχιστον διπλάσιο από εκείνον της υπόλοιπης ευρωζώνης.
Όπως εξηγεί, η επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μείωση της ανεργίας, την αύξηση των μισθών και τη βελτίωση του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών. Διευκρινίζει, μάλιστα, ότι η αναπτυξιακή αυτή προοπτική θα πρέπει να στηρίζεται πρωτίστως στις επενδύσεις.
Ο Πρωθυπουργός αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι οι θετικές επιδόσεις σε μακροοικονομικό επίπεδο δεν αρκούν από μόνες τους, εάν δεν μεταφράζονται σε απτά οφέλη για την κοινωνία. «Σε μακροοικονομικό επίπεδο έχουμε εξαιρετικές επιδόσεις, θέλω αυτό να μετουσιωθεί σε καλύτερη ζωή για τους απλούς πολίτες», σημειώνει, δίνοντας έμφαση στη σύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης με την καθημερινότητα των νοικοκυριών.
Η οικονομική κρίση και το ζήτημα της πολιτικής εμπιστοσύνης
Στη συνέντευξή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης κάνει εκτενή αναφορά και στην περίοδο της οικονομικής κρίσης, επισημαίνοντας ότι οι Έλληνες δοκιμάστηκαν ιδιαίτερα και υπέστησαν σημαντικές θυσίες. Αποδίδει, μάλιστα, μέρος της επιδείνωσης της κατάστασης στην περίοδο διακυβέρνησης της ριζοσπαστικής αριστεράς, την οποία χαρακτηρίζει λαϊκιστική, υποστηρίζοντας ότι είχε συμμαχήσει με την άκρα δεξιά και είχε υποσχεθεί στους πολίτες εύκολες λύσεις στα προβλήματά τους.
Σύμφωνα με τον Πρωθυπουργό, η συγκεκριμένη πολιτική επιλογή οδήγησε τη χώρα κοντά σε μια ολοκληρωτική καταστροφή και είχε ως αποτέλεσμα την αδικαιολόγητη, όπως αναφέρει, παράταση της κρίσης κατά τέσσερα χρόνια. Εκτιμά ότι αυτή η εμπειρία εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την επιφυλακτικότητα που εξακολουθούν να επιδεικνύουν οι Έλληνες απέναντι στις πολιτικές υποσχέσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, χαρακτηρίζει την εμπιστοσύνη θεμέλιο του νέου συμβολαίου με τους πολίτες, υπογραμμίζοντας ότι η αποκατάστασή της προϋποθέτει λογοδοσία και συνέπεια μεταξύ δεσμεύσεων και αποτελεσμάτων. Όπως τονίζει, ζητούμενο είναι η δυνατότητα μιας κυβέρνησης να αποδεικνύει στην πράξη ότι μπορεί να υλοποιεί όσα υπόσχεται.
Το δίλημμα των εκλογών του 2027
Αναφερόμενος στο πολιτικό διακύβευμα της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης, ο Πρωθυπουργός θέτει ως βασικό δίλημμα την επιλογή ανάμεσα στη «ρεαλιστική ελπίδα» και στους «πειραματισμούς». Όπως υποστηρίζει, η πολιτική σταθερότητα είναι απαραίτητη στη σημερινή συγκυρία, καθώς συνδέεται με τη συνέχιση της αναπτυξιακής πορείας και τη δυνατότητα υλοποίησης των στόχων που τίθενται για την οικονομία και την κοινωνία.
Με αυτό το πλαίσιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχειρεί να συνδέσει τις οικονομικές επιδόσεις της χώρας με την επόμενη ημέρα για τους πολίτες, παρουσιάζοντας την αύξηση των εισοδημάτων, τη μείωση της ανεργίας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου ως βασικούς άξονες της πρότασής του για την επόμενη τετραετία.
Ολόκληρη η συνέντευξη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην εφημερίδα «Wall Street Journal» και στον δημοσιογράφο Gordon Fairclough
«Gordon Fairclough: Πώς θα λέγατε ότι έχει αλλάξει η Ελλάδα από την εποχή της οικονομικής κρίσης;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Όταν αναλάβαμε για πρώτη φορά τη διακυβέρνηση της χώρας, το 2019, η Ελλάδα εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει δυσκολίες μετά από μια δεκαετία σκληρής λιτότητας. Χάσαμε το 25% του ΑΕΠ μας και, ειλικρινά, δεν υπήρχαν πολλές ελπίδες για την Ελλάδα, θεωρούνταν μία χώρα στην οποία ήταν σχεδόν αδύνατη η υλοποίηση μεταρρυθμίσεων. Θα έλεγα όμως ότι, 7,5 χρόνια αργότερα, αν εξετάσει κανείς τη συνολική πρόοδο που έχουμε σημειώσει, πιστεύω ότι όσα έχουμε πετύχει είναι πραγματικά αξιοσημείωτα.
Είμαστε πλέον μία χώρα που αναπτύσσεται με πολύ υψηλότερο ρυθμό από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Καταγράφουμε συνεχώς πρωτογενή πλεονάσματα, το χρέος μειώνεται με τον ταχύτερο ρυθμό ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ, έχουμε αποκαταστήσει τη συνολική αξιοπιστία της Ελλάδας, προσελκύουμε σημαντικές ροές ξένων άμεσων επενδύσεων. Και όλα αυτά αντανακλώνται στον τρόπο με τον οποίο μας αντιμετωπίζουν οι αγορές.
Σε μια εποχή που οι παγκόσμιες αγορές ομολόγων βρίσκονται σε κατάσταση αναταραχής, η Ελλάδα δανείζεται με χαμηλότερο επιτόκιο από τέσσερις εκ των επτά χωρών του G7. Δεν νομίζω ότι πριν από μερικά χρόνια πολλοί θα πίστευαν ότι κάτι τέτοιο θα ήταν δυνατό.
Ταυτόχρονα, δημιουργούμε υγιή πρωτογενή πλεονάσματα που μας επιτρέπουν να προσφέρουμε στοχευμένα μέτρα στήριξης για να βοηθήσουμε τον ελληνικό λαό να αντιμετωπίσει την κρίση του κόστους ζωής. Η κρίση του κόστους ζωής είναι πολύ πραγματική, αποτελεί την πρώτη ανησυχία των Ελλήνων.
Δεν υπάρχει μαγική λύση. Ωστόσο, τουλάχιστον βρισκόμαστε σε θέση να μην επιβάλλουμε μέτρα λιτότητας -πολλές ευρωπαϊκές χώρες αναγκάζονται να το κάνουν αυτό- και να προσφέρουμε στοχευμένα μέτρα εισοδηματικής στήριξης, εστιάζοντας ταυτόχρονα στη συνεχή μείωση του φορολογικού βάρους για τις ελληνικές επιχειρήσεις και τους Έλληνες πολίτες.
Gordon Fairclough: Έχετε λοιπόν θέσει υπό έλεγχο το ζήτημα του χρέους, αλλά οι μισθοί παραμένουν αρκετά χαμηλοί και το ΑΕΠ δεν έχει επιστρέψει στα προ της κρίσης επίπεδα. Τι πρέπει να κάνετε για να ενισχυθεί η ανάπτυξη;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Έχετε δίκιο να επισημαίνετε ότι οι μισθοί παραμένουν σχετικά χαμηλοί, αλλά είναι σημαντικά υψηλότεροι από ό,τι ήταν πριν από επτά χρόνια. Και αν εξετάσετε τον μέσο μισθό, θα διαπιστώσετε ότι έχει επίσης αυξηθεί σημαντικά. Βεβαίως, η κρίση του κόστους ζωής και η γενική αύξηση των τιμών των αγαθών έχει καταστήσει μη ορατό ένα μεγάλο μέρος αυτής της αύξησης.
Επομένως, αν εξετάσω τους στόχους μου για τα επόμενα χρόνια -και έχουμε εκλογές το 2027-, αυτό που προτείνω στον ελληνικό λαό είναι ένα είδος νέου συμβολαίου, στο πλαίσιο του οποίου θα θέσουμε ως στόχο την ανάπτυξη με ρυθμό τουλάχιστον διπλάσιο από αυτόν της υπόλοιπης ευρωζώνης. Αυτός είναι ο τρόπος για να μειώσουμε περαιτέρω την ανεργία, να αυξήσουμε τους μισθούς και να αυξήσουμε το διαθέσιμο εισόδημα. Ασφαλώς, αυτή η ανάπτυξη πρέπει να βασίζεται στις επενδύσεις.
Gordon Fairclough: Είστε ικανοποιημένος με το είδος των επενδύσεων που δέχεστε; Διευρύνεται το χαρτοφυλάκιό πέρα από τους τομείς των ακινήτων και του τουρισμού;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Πιστεύω ότι αυτό που επισημαίνετε είναι πολύ σημαντικό. Η οικονομία μας δεν βασίζεται μόνο σε έναν τομέα. Φυσικά, ο τουρισμός είναι πολύ σημαντικός. Υποδεχόμαστε πάνω από 35 εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο. Βρίσκουν μια πολύ όμορφη χώρα που προσφέρει εξαιρετικές υπηρεσίες σε τιμές που, κατά τη γνώμη μου, παραμένουν πολύ ανταγωνιστικές.
Όμως, δεν πρόκειται μόνο για τον τουρισμό και τα ακίνητα. Πρόκειται για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τον αγροδιατροφικό τομέα, τα φαρμακευτικά προϊόντα, την εφοδιαστική αλυσίδα. Η ναυτιλία αποτελεί έναν τομέα που, όπως γνωρίζετε, παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για ξένους επενδυτές. Και, φυσικά, υπάρχει ο κλάδος της τεχνολογίας.
Gordon Fairclough: Πώς θα λέγατε ότι έχει αλλάξει το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ των Ελλήνων πολιτών και του κράτους από την κρίση και μετά;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Οι Έλληνες δοκιμάστηκαν πολύ κατά τη διάρκεια της κρίσης. Και πιστεύω ότι αυτός ο πόνος επιδεινώθηκε σε κάποιο βαθμό από το γεγονός ότι, εν μέσω της κρίσης, εκλέξαμε μια λαϊκιστική κυβέρνηση της ριζοσπαστικής αριστεράς, που συμμάχησε με την άκρα δεξιά και υποσχέθηκε στους πολίτες μαγικές λύσεις στα προβλήματά τους. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν ότι παραλίγο να οδηγηθούμε σε πλήρη καταστροφή. Έτσι παρατείναμε, αχρείαστα, την κρίση κατά τέσσερα χρόνια.
Οι Έλληνες είναι, λοιπόν, επιφυλακτικοί. Το νέο συμβόλαιο, όμως, πρέπει να βασίζεται πρώτα απ’ όλα στην εμπιστοσύνη. Η εμπιστοσύνη χτίζεται εστιάζοντας στη λογοδοσία και διασφαλίζοντας ότι μπορείς πράγματι να το υλοποιήσεις αυτά που υπόσχεσαι στους πολίτες.
Έτσι, όταν εξετάζω την οικονομία για παράδειγμα, ποια είναι η κύρια πρόκλησή μου; Σε μακροοικονομικό επίπεδο έχουμε εξαιρετικές επιδόσεις, θέλω αυτό να μετουσιωθεί σε καλύτερη ζωή για τους απλούς πολίτες. Έχουμε φτάσει ακόμα σε αυτό το σημείο; Η ειλικρινής απάντηση είναι όχι, δεν είμαστε εκεί όπου θέλω να είμαστε.
Αν όμως μιλώ μόνο για την μακροοικονομία, αν μιλάω μόνο για τη διαφορά στα επιτόκια και για τις εκθέσεις των οίκων αξιολόγησης, παραβλέπω το άλλο μέρος της εξίσωσης. Πρέπει λοιπόν να αναγνωρίσουμε ότι οι πολίτες αντιμετωπίζουν δυσκολίες, αλλά πρέπει επίσης να διασφαλίσουμε ότι αυτά που τους λέμε είναι πραγματικά ρεαλιστικά. Διότι ο πειρασμός να δώσουμε υπερβολικές υποσχέσεις και να περάσουμε κάτω από τον πήχυ στα έργα είναι πάντα υπαρκτός, αλλά αυτό είναι τελικά που διαρρηγνύει το κοινωνικό συμβόλαιο και καταστρέφει τις σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ της κυβέρνησης και των πολιτών.
Gordon Fairclough: Οφείλω να πω ότι από τις συζητήσεις μου εδώ με απλούς Έλληνες πολίτες έχω την εντύπωση πως ο μέσος Έλληνας γνωρίζει πολύ περισσότερα για τους προϋπολογισμούς, τα ελλείμματα και τη δημοσιονομική πολιτική από ό,τι, για παράδειγμα, ο μέσος Αμερικανός.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Ναι, γιατί βιώσαμε τον πόνο. Έχουμε πλέον γνώση και πιστεύω ότι δεν θα επιστρέψουμε ποτέ σε μια περίοδο όπου δανειζόμαστε πέρα από τις δυνατότητές μας. Αυτή είναι προσωπική μου δέσμευση. Είμαι υπερήφανος για το γεγονός μειώνουμε το χρέος μας με τόσο γρήγορους ρυθμούς, γιατί η επόμενη γενιά, η γενιά και των δικών μου παιδιών, θα κληρονομήσει μικρότερο βάρος χρέους από εκείνο που κληρονόμησα εγώ.
Αν αυτό σημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις πρέπει να λαμβάνω επώδυνες αποφάσεις ή να λέω στους πολίτες «κατανοώ τις δυσκολίες που αντιμετωπίζετε, κατανοώ ότι ζητάτε περισσότερα, αλλά αν ικανοποιούσα τώρα αυτά τα αιτήματα, θα προκαλούσα μεγαλύτερες δυσκολίες στο μέλλον», οφείλω να είμαι απολύτως ειλικρινής και να τους το εξηγώ.
Gordon Fairclough: Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, τα διδάγματα που μπορούν να αντλήσουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες από την εμπειρία της Ελλάδας;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Όπως ξέρετε, κάθε χώρα είναι διαφορετική. Αν όμως κάνω μία ανασκόπηση όσων έχουμε πετύχει, θα έλεγα το πρώτο δίδαγμα είναι πως οι μεταρρυθμίσεις αποδίδουν. Οι δύσκολες μεταρρυθμίσεις που προωθείς ως πολιτικός αποφέρουν, πράγματι, απτά αποτελέσματα. Ωστόσο, πρέπει να περάσεις από μία περίοδο κατά την οποία καλείσαι να διαχειριστείς το πολιτικό κόστος. Σε τελική ανάλυση, πρέπει να επιτυγχάνεις αποτελέσματα, γιατί αν δεν το κάνεις οι πολίτες θα αναζητήσουν άλλη εναλλακτική λύση.
Πιστεύω ότι το πραγματικό δίλημμα στις επόμενες εκλογές είναι ανάμεσα στη ρεαλιστική ελπίδα και στους πειραματισμούς, ιδίως σε μία συγκυρία κατά την οποία η σταθερότητα είναι απαραίτητη.
Gordon Fairclough: Τι θα συμβουλεύατε, λοιπόν, τους ομολόγους σας στη Γαλλία;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Δεν μου αρέσει να δίνω συμβουλές. Διατηρώ εξαιρετικές σχέσεις με τη Γαλλία, καθώς και προσωπική σχέση με τον Γάλλο Πρόεδρο, τον Emmanuel Macron. Ωστόσο, πιστεύω η επόμενη κυβέρνηση θα πρέπει κάποια στιγμή, ασφαλώς, να μειώσει το έλλειμμα. Όχι επειδή το ζητά η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά επειδή οι αγορές είναι αμείλικτες απέναντι στις χώρες που δεν επιτυγχάνουν τους δημοσιονομικούς τους στόχους.
Gordon Fairclough: Και πώς εξασφαλίζετε τη στήριξη των πολιτών σε τέτοια πολιτική;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Η εφαρμογή μέτρων λιτότητας δεν είναι ποτέ εύκολη. Ευτυχώς έχουμε αφήσει στο παρελθόν αυτή την περίοδο. Αν όμως χρειαστεί να εφαρμόσετε μέτρα λιτότητας, φροντίστε να το κάνετε στην αρχή της θητείας σας. Αυτή είναι η μόνη συμβουλή που θα μπορούσα να δώσω, γιατί τα μέτρα αυτά αποδίδουν, αλλά βραχυπρόθεσμα έχουν επώδυνες συνέπειες.
Gordon Fairclough: Αναφερθήκατε στις τιμές ενέργειας και στο κόστος ζωής. Οι αγορές, γενικότερα, βρίσκονται σε αναταραχή. Ανησυχείτε μήπως όλες αυτές οι αντιξοότητες εκτροχιάσουν την Ελλάδα από την πορεία που ακολουθεί σήμερα;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Όχι, δεν θα μας βγάλουν από την πορεία μας, αλλά θα μας δυσκολέψουν. Πιστεύω ότι οι Έλληνες κατανοούν πως πρόκειται για μια κρίση που δεν προκαλέσαμε εμείς. Υπάρχει ένας πόλεμος. Ακόμη και ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ θεωρώ ότι αναγνώρισαν ότι ο πόλεμος είχε επίδραση, σε κάποιον βαθμό, στα εκλογικά αποτελέσματα την περασμένη εβδομάδα.
Οπότε, ναι, θα μας δυσκολέψει, γιατί ο πληθωρισμός έχει μεγάλο πολιτικό κόστος για τους κυβερνώντες. Δεν πρόκειται, όμως, να μας βγάλει από την πορεία μας. Η δημοσιονομική ισορροπία πρόκειται να διατηρηθεί. Φυσικά, αν τα πράγματα επιδεινωθούν ξανά -δεν είναι αυτή η πρόβλεψή μου, αλλά ποιος ξέρει τι μπορεί να συμβεί-, η κατάσταση θα γίνει πιο περίπλοκη για όλους».
