Στην καρδιά της αρχαίας Ετρουρίας, το έδαφος της Πολιτείας της Ταρκυνίας αρχίζει σιγά-σιγά, εκατοστό προς εκατοστό, να ξεδιπλώνει τα κρυμμένα μυστικά μιας κάποτε ισχυρής πόλης. Μέχρι σήμερα, η ιστορία της ψιθυριζόταν με έναν σχεδόν αποκλειστικό ύμνο στην ετρουσκική της δόξα και μεγαλοπρέπεια, αλλά τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η ιστορία της ήταν πολύ πιο πολύπλοκη και δεν αφορούσε μόνο την ετρουσκική περίοδο.
Μια διεθνής αρχαιολογική ανασκαφή με τη συμμετοχή του πανεπιστημίου Jaume I (UJI) της Ισπανίας, φέρνει συστηματικά και με αυστηρή επιστημονική μεθοδολογία στο φως τα υλικά τεκμήρια της ρωμαϊκής Ταρκυνίας, μιας πόλης αξιοθαύμαστου μεγέθους και πολυπλοκότητας, η οποία επιβάλλει την αναθεώρηση των σχολικών εγχειριδίων ιστορίας και διευρύνει το ενδιαφέρον για τη σημασία του χώρου αυτού κατά την Αρχαιότητα.
Η παρέμβαση πραγματοποιείται με ειδική άδεια του ιταλικού υπουργείου πολιτισμού και με συνεπιβλέποντες τους καθηγητές Josep Benedito του UJI και την καθηγήτρια Giulia Baratta από το πανεπιστήμιο της Macerata, στο πλαίσιο διεθνούς ερευνητικού προγράμματος, στο οποίο συμμετέχει και το πανεπιστήμιο της Βερόνα.
Το έργο διεξάγεται με τη λογιστική και θεσμική στήριξη της υπηρεσίας Μεσογειακής Αρχαιολογίας του UJI, του Δήμου της Ταρκυνίας και του συλλόγου Archeotuscia, συγκροτώντας μια ακαδημαϊκή σύμπραξη με στόχο την αποκάλυψη των ιστορικών στρωμάτων μιας περιοχής ύψιστης σημασίας: Της αγοράς (forum) της Πολιτείας της Ταρκυνίας.
Μια πόλη στη σκιά των Ετρούσκων
Στον χώρο των ανασκαφών, η ομάδα που αποτελείται από φοιτητές του Τμήματος Ιστορίας και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Πανεπιστημίου Jaume I (UJI) και από ιταλικά πανεπιστήμια καταφέρνει να φέρει στο φως τη δομή μιας οχυρωμένης ρωμαϊκής πόλης, της οποίας η περίμετρος κάλυπτε περίπου 160 εκτάρια. Δηλαδή, ένα μέγεθος που από μόνο του μαρτυρά τη δημογραφική και στρατηγική του σημασία.
Η μελέτη εστιάζει στην αποκάλυψη των κύριων διαδρομών επικοινωνίας που περιστρέφονταν γύρω από το ιερό Ara della Regina, έναν ναό στον οποίο έχει πραγματοποιήσει ανασκαφές ο αρχαιολόγος Πιέτρο Ρομανέλι.
Οι δρόμοι αυτοί, λιθόστρωτοι με στιβαρότητα και τεχνοτροπία συγκρίσιμη με εκείνη των καλά διατηρημένων οδών της Πομπηίας, συγκροτούν το πλαίσιο επάνω στο οποίο οργανώθηκε η αστική ζωή.
Κατά μήκος των αξόνων αυτών, η ανασκαφή αποκαλύπτει ένα αστικό πλέγμα αξιοσημείωτης πολυπλοκότητας, με ανοιχτούς χώρους που λειτουργούσαν ως πλατείες, μια σημαντική δημόσια περιοχή της οποίας οι επιμέρους λειτουργίες διερευνώνται, καθώς και υποδομές σαφώς συνδεδεμένες με την εμπορική δραστηριότητα, ενδείξεις μιας ζωντανής οικονομίας που ήταν ενταγμένη στα ανταλλακτικά δίκτυα της ρωμαϊκής Μεσογείου.
Κάποιες από τις πιο αποκαλυπτικές μαρτυρίες για το επίπεδο ευημερίας που είχε κατακτήσει η πόλη, προκύπτουν από τις ανασκαφές στην «ιδιωτική σφαίρα». Οι domus, κατοικίες πλούσιων και επιφανών οικογενειών, είναι διακοσμημένες με τοιχογραφίες και μωσαϊκά, πολυτελή στοιχεία που φανερώνουν υψηλή κοινωνική θέση και οικονομική δυνατότητα αρκετή ώστε να χρηματοδοτηθούν αυτές οι ποιοτικές διακοσμήσεις. Η ανακάλυψη των στοιχείων της αρχιτεκτονικής, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν οι κίονες και ένα κιονόκρανο, συμπληρώνει το πανόραμα ως μια σιωπηρή μαρτυρία δημόσιων ή ιδιωτικών κτιρίων σπουδαίας κατασκευαστικής και αισθητικής αξίας.
Το ευρύ χρονολογικό τόξο που κρύβεται πίσω από τα ανεσκαμμένα υλικά και τις δομές, από τη ρωμαϊκή δημοκρατική περίοδο έως την ύστερη αρχαιότητα, αποκαθιστά την εικόνα της Ταρκυνίας ως μιας ζωντανής και δυναμικής πόλης, ενός αστικού οργανισμού που ήξερε να προσαρμόζεται και να αντέχει στο διάβα των αιώνων.
Κάθε άλλο παρά το απομεινάρι του παρελθόντος των Ερούσκων, η Ταρκυνία αναδεικνύεται ως μια σημαντική ρωμαϊκή πόλη, με φάσεις κατοίκησης οι οποίες – σύμφωνα με τα στοιχεία – εκτείνονται έως και τους πρώιμους μεσαιωνικούς χρόνους, αποδομώντας την αντίληψη που λέει ότι περιέπεσε σε απότομη παρακμή μετά την ενσωμάτωσή της στη Ρώμη.
Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία της παρούσας ανασκαφικής εκστρατείας έγκειται στην επιστημονική επιβεβαίωση προηγούμενων υποθέσεων. Τα απτά αρχαιολογικά ευρήματα, που αποκτήθηκαν μέσω στρωματογραφικής μεθοδολογίας, επιβεβαιώνουν με ακρίβεια τα δεδομένα που είχαν συγκεντρωθεί από γεωμαγνητικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια από το Πανεπιστήμιο της Βερόνας. Οι μη επεμβατικές αυτές μελέτες, που λειτουργούν σαν μια «ακτινογραφία» του υπεδάφους, είχαν ήδη αποκαλύψει το περίγραμμα μιας πόλης με πολύ μεγάλες διαστάσεις και αξιοσημείωτη πολυπλοκότητα στον αστικό της σχεδιασμό.
Ένας μυστηριώδης πολιτισμός: Οι Ετρούσκοι
Η δομή που αναδύεται σήμερα επιβεβαιώνει τον ύπαρξη ενός εξελιγμένου πολεοδομικού σχεδιασμού και μιας λειτουργικής διάρθρωσης των χώρων, όπου το δημόσιο και το ιδιωτικό κατανέμονταν σύμφωνα με μια προηγμένη λογική αστικού σχεδιασμού. Η διαμόρφωση που έρχεται τώρα στο φως τοποθετεί την Ταρκυνία ως ένα σημαντικό αστικό κέντρο της Αρχαιότητας, του οποίου η υπόσταση αμφισβητεί ανοιχτά τις παραδοσιακές αφηγήσεις που είχαν την τάση να εστιάζουν σχεδόν αποκλειστικά στην ετρουσκική της φάση.
Η συνέχεια των αρχαιολογικών παρεμβάσεων, οι οποίες έχουν ήδη προγραμματιστεί για τα επόμενα χρόνια, αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για την ανασκαφή τομέων της Ρωμαϊκής Ταρκυνίας που έχουν παραμείνει ανεξερεύνητοι και κρυμμένοι κάτω από το έδαφός της.
Το εγχείρημα, συνολικά, συμβάλλει αποφασιστικά στον εμπλουτισμό της ιστορικής και πολεοδομικής γνώσης της πόλης, ο πολιτιστικός πλούτος της οποίας, “παίρνει το αίμα του πίσω” για τη Ρωμαϊκή φάση, που παρέμενε στη σκιά της διεθνώς αναγνωρισμένης φάσης των Ετρούσκων.
Η σχολαστική εργασία που διεξάγεται στην Ταρκυνία φιλοδοξεί τελικά να ανασυνθέσει το πλήρες προφίλ μιας σύνθετης και πολυδιάστατης κοινωνίας, αποκαλύπτοντας νέες εκφάνσεις της εξέλιξής της, ως αστικού κέντρου κατά τη Δημοκρατική, Αυτοκρατορική και την περίοδο της Ύστερης Αρχαιότητας.
Οι ανασκαφές αυτές δεν αποσκοπούν μόνο στην ανακάλυψη αντικειμένων και δομών, αλλά έχουν έναν ευρύτερο στόχο: Την αποκατάσταση της θέσης και τη διεθνή αναγνώριση που γενικά αξίζει στην Ταρκυνία, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ολοκληρωμένη, περίπλοκη και ακριβή ανάγνωση της Ρωμαϊκής εποχής σε μια από τις σημαντικότερες περιοχές της αρχαίας Ιταλίας. Η Ταρκυνία, δεν μιλά μόνο τη γλώσσα των Ετρούσκων, αλλά η δυνατή φωνή της φτάνει μέχρι τη Ρώμη.
