Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Αρχαιολογικές ανασκαφές δίπλα στη Παναγία των Παρισίων έφεραν στο φως έναν καμένο τοίχο από πέτρα και ξύλο, ο οποίος ενδέχεται να ανήκει στη γαλατική πόλη που αναφέρει στα κείμενά του ο Ιούλιος Καίσαρας.
- Ο τοίχος, με εμφανή σημάδια πυρκαγιάς, φέρεται να ανήκει στις οχυρώσεις του oppidum των Παρισίων (Parisii), της γαλατικής πόλης που πυρπολήθηκε το 52 π.Χ. από τις λεγεώνες του Καίσαρα.
- Ο τοίχος θα καταγραφεί με φωτογραμμετρία και 3D αναπαράσταση, ενώ στη συνέχεια θα αποσυναρμολογηθεί και ένα έκτυπό του θα εκτεθεί σε μουσείο του Παρισιού.
Αρχαιολογικές ανασκαφές δίπλα στη Παναγία των Παρισίων έφεραν στο φως έναν καμένο τοίχο από πέτρα και ξύλο, ο οποίος ενδέχεται να ανήκει στη γαλατική πόλη που αναφέρει στα κείμενά του ο Ιούλιος Καίσαρας. Η ακριβής χρονολόγηση δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.
Κανείς δεν περιμένει να ανακαλύψει μια οχύρωση δύο χιλιάδων ετών στις αυλές ενός νοσοκομείου που βρίσκεται σε λειτουργία. Κι όμως, αυτό ακριβώς αποκάλυψαν οι αρχαιολόγοι στο Hôtel-Dieu, στο Île de la Cité, το νησί του Σηκουάνα όπου υψώνεται η Παναγία των Παρισίων (Notre-Dame).
Ο τοίχος εκτείνεται σε μήκος περίπου 20 μέτρων και φέρει εμφανή σημάδια ότι κάηκε με σφοδρότητα. Σύμφωνα με ανακοίνωση του Inrap (το Εθνικό Ινστιτούτο Προληπτικής Αρχαιολογικής Έρευνας της Γαλλίας), η τεχνική κατασκευής του είναι τυπική των γαλατικών οχυρώσεων της Ύστερης Εποχής του Σιδήρου.
Εάν η περαιτέρω έρευνα επιβεβαιώσει την αρχική υπόθεση, ο τοίχος αποτελούσε μέρος των αμυντικών έργων του oppidum -δηλαδή της οχυρωμένης γαλατικής πόλη- των Παρισίων (Parisii), της φυλής από την οποία πήρε το όνομά του το Παρίσι. Η πόλη αυτή πυρπολήθηκε το 52 π.Χ., καθώς πλησίαζαν οι λεγεώνες του Ιουλίου Καίσαρα. Αν επαληθευτεί, θα είναι η πρώτη φορά που η σύγχρονη πόλη συνδέεται τόσο άμεσα με τη γαλατική Λουτητία (Lutetia) των αρχαίων κειμένων.
Από τον Φεβρουάριο του 2026, η Αρχαιολογική Υπηρεσία της Πόλης του Παρισιού (DHAAP) και το Inrap πραγματοποιούν ανασκαφές σε δύο αυλές του Hôtel-Dieu, υπό την επιστημονική και τεχνική εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού μέσω της Περιφερειακής Διεύθυνσης Ιλ-ντε-Φρανς. Πρόκειται για προληπτική αρχαιολογία, το είδος των ανασκαφών που διεξάγονται πριν από την έναρξη οικοδομικών εργασιών (αυτό που συχνά αποκαλείται σωστική αρχαιολογία). Στην προκειμένη περίπτωση, οι εργασίες προηγούνται της αναδιάρθρωσης μιας πτέρυγας του νοσοκομείου από την Αρχή Δημόσιων Νοσοκομείων του Παρισιού (AP-HP).
Μια έρευνα που διεξήχθη από τον δήμο το 2019 είχε ήδη επιβεβαιώσει τη μεγάλη προοπτική της τοποθεσίας, την οποία είχαν τεκμηριώσει παρατηρήσεις του 19ου αιώνα. Το σχέδιο ήταν να μελετηθεί η κατοίκησή της κατά την αρχαία, τη μεσαιωνική και τη νεότερη περίοδο. Ο τοίχος αποκαλύφθηκε αυτό το καλοκαίρι.
Πέτρα, ξύλο και φωτιά
Η κατασκευή συνδυάζει λίθινους όγκους με οριζόντια τοποθετημένα ξύλινα δοκάρια. Αυτό θυμίζει το είδος του τοίχου που περιγράφει ο Καίσαρας στη πολιορκία του Αβάρικου (Avaricum – η σημερινή Μπουρζ), κτισμένου με εναλλάξ δοκούς και πέτρες (Γαλατικός Πόλεμος, VII, 23), αν και η ανακοίνωση του Inrap δεν προβαίνει σε αυτή τη σύγκριση.
Πίσω από τον τοίχο, η ομάδα εντόπισε μια τεχνητή πλατφόρμα από εισαγόμενη άμμο και χαλίκι, πάχους σχεδόν δύο μέτρων. Δεν είναι ακόμη σαφές εάν ο τοίχος ήταν αμιγώς αμυντικός ή αν χρησίμευε επίσης ως υποστηρικτική κατασκευή συγκράτησης, ούτε πώς εντασσόταν στο ευρύτερο σχέδιο της τοποθεσίας.
Η πυρκαγιά αποτελεί τον δεύτερο πυλώνα της υπόθεσης. Η όψη του τοίχου φέρει ίχνη καύσης, υπάρχουν πολλοί απανθρακωμένοι σπόροι, ενώ ένα καμένο ξύλινο κτίσμα βρισκόταν ακριβώς μπροστά του. Στη βάση του εντοπίστηκε επίσης μια γαλατική αιχμή δόρατος. Τα στρώματα εγκατάλειψης που μελετώνται χρονολογούνται στη μετάβαση μεταξύ της ύστερης προϊστορίας και της αρχής της αρχαιότητας.
Τα πρώτα αποτελέσματα της χρονολόγησης με άνθρακα-14 στα ξύλα δίνουν ένα εύρος μεταξύ 200 και 10 π.Χ. Πρόκειται για ένα παράθυρο σχεδόν δύο αιώνων. Περιλαμβάνει το 52 π.Χ., αλλά και πολλές δεκαετίες πριν και μετά, οπότε από μόνο του δεν μπορεί να χρονολογήσει την πυρκαγιά. Το Inrap δηλώνει ακριβώς αυτό: τα ευρήματα είναι συμβατά με μια κατοίκηση της Ύστερης Εποχής του Σιδήρου και μια καταστροφή από πυρκαγιά, αλλά δεν επαρκούν ακόμη για να αποδοθούν με βεβαιότητα στο 52 π.Χ.
Τι λέει ο Καίσαρας και τι δεν μπόρεσε να δείξει η αρχαιολογία
Η γαλατική Λουτητία είναι γνωστή κυρίως από τα γραπτά του Καίσαρα. Το 53 π.Χ., ο ίδιος μεταστάθμευσε στη «Λουτητία των Παρισίων» για να συγκαλέσει συνέλευση των γαλατικών λαών (Γαλατικός Πόλεμος, VI, 3). Τον επόμενο χρόνο, κατά τη διάρκεια της μεγάλης εξέγερσης υπό τον Βερκιγγετόριξ, ο ύπαρχός του, Τίτος Λαβιηνός, διεξήγαγε εκεί τη Μάχη της Λουτητίας (VII, 57-62).
Ο Καίσαρας περιγράφει τον οικισμό ως ένα oppidum των Παρισίων πάνω σε ένα νησί του Σηκουάνα και αναφέρει ότι οι ίδιοι οι Γαλάτες του έβαλαν φωτιά πριν από τη σύγκρουση με τους Ρωμαίους. Αυτό που κανείς δεν μπορούσε να πει με βεβαιότητα ήταν το πού ακριβώς βρισκόταν. Το Île de la Cité ταιριάζει με την περιγραφή του Καίσαρα για ένα νησί συνδεδεμένο με γέφυρες, τοποθετημένο σε μια καμπή του Σηκουάνα, ενώ το όνομα Λουτητία διατηρήθηκε και κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους. Το πρόβλημα είναι ότι, μέχρι τώρα, τα αρχαιολογικά στοιχεία για έναν σημαντικό γαλατικό οικισμό στο νησί ήταν ελάχιστα. Γι’ αυτόν τον λόγο είχε προταθεί μια άλλη τοποθεσία, σε μια καμπή του Σηκουάνα στο Ναντέρ (Nanterre), στα περίχωρα του Παρισιού. Το εύρημα στο Hôtel-Dieu ενδέχεται να ανοίξει ξανά αυτή τη συζήτηση.
Ένα κειμήλιο που δεν θα μείνει εκεί που βρίσκεται
Οι αρχαιολόγοι έχουν τώρα μπροστά τους ένα μακρύ πρόγραμμα εργασιών. Στα μέσα Σεπτεμβρίου, η περιφερειακή επιτροπή αρχαιολογικής έρευνας (Κέντρο-Βορράς) επικύρωσε τη γνωστοποίηση μιας ανακάλυψης εξαιρετικής σημασίας -την κατηγορία που προβλέπεται από τη γαλλική νομοθεσία για την πολιτιστική κληρονομιά- και μια πρόσθετη απόφαση της περιφερειακής διεύθυνσης θα επιτρέψει τη συνέχιση της ανασκαφής.
Η ομάδα θα πρέπει να εξακριβώσει την ακριβή λειτουργία του τοίχου, πότε κατασκευάστηκε, πώς καταστράφηκε και εγκαταλείφθηκε, πώς σχετίζεται με την πλατφόρμα, εάν υπάρχουν κατασκευές από την πλευρά του ποταμού, καθώς και αν υπάρχουν παλαιότερα στρώματα κατοίκησης κάτω από αυτόν.
Η Υπουργός Πολιτισμού Catherine Pégard επισκέφθηκε την ανασκαφή την Τετάρτη μαζί με τον δήμαρχο του Παρισιού Emmanuel Grégoire. Η ίδια συνέστησε επιστημονική επιφυλακτικότητα όσον αφορά τη λειτουργία και τη χρονολόγηση του τοίχου, παραδεχόμενη ωστόσο ότι «η σύγκλιση των στοιχείων είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή σήμερα». Ο Grégoire συνέδεσε την ανακάλυψη με τη στιγμή που οι Παριζιάνοι συμμάχησαν με τον Βερκιγγετόριξ εναντίον της Ρώμης, δηλώνοντας ότι το εύρημα πρέπει να τεκμηριωθεί επιστημονικά και να μοιραστεί με τους κατοίκους του Παρισιού.
Ο τοίχος βρίσκεται σε μεγάλο βάθος. Τα σχέδια ανακαίνισης του νοσοκομείου δεν περιλαμβάνουν αίτημα για τη διατήρησή του in situ, ενώ η κατάστασή του καθιστά δύσκολη τόσο τη διατήρηση όσο και την αποσυναρμολόγησή του. Οι πέτρες, εκτεθειμένες σε σφοδρή πυρκαγιά, έχουν υποστεί σοβαρές αλλοιώσεις και μεγάλο μέρος του ξύλου είναι απανθρακωμένο.
Τις επόμενες εβδομάδες θα κατασκευαστεί ένα έκτυπο (εκμαγείο) για την ανακατασκευή ενός τμήματος του τοίχου με τη χρήση των αυθεντικών λίθων της όψης, το οποίο θα εκτεθεί σε μουσείο του Παρισιού. Ο τοίχος θα καταγραφεί επίσης με φωτογραμμετρία και 3D αναπαράσταση, ενώ στη συνέχεια θα αποσυναρμολογηθεί, με κάθε στοιχείο του να καταγράφεται λεπτομερώς.
Αυτό που απομένει να φανεί είναι αν η φωτιά που σημάδεψε αυτές τις πέτρες είναι η ίδια που, σύμφωνα με τον Καίσαρα, έβαλαν οι Γαλάτες καθώς πλησίαζε ο Λαβιηνός. Αυτό ακριβώς καλείται να εξακριβώσει η νέα έρευνα.