Η αρχαία Σμύρνη, ένας από τους πιο εμβληματικούς ιστορικούς σταθμούς των παραλίων της Μικράς Ασίας, συνεχίζει να εκπλήσσει την παγκόσμια αρχαιολογική κοινότητα. Πρόσφατες ανασκαφές φέρνουν στο φως νέα, ανατρεπτικά δεδομένα.
Συγκεκριμένα, αρχαιολόγοι που πραγματοποιούν ανασκαφές στην αρχαία Σμύρνη στη δυτική Τουρκία εντόπισαν έξι αρχιτεκτονικές φάσεις από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού, καταρρίπτοντας τη μακροχρόνια πεποίθηση ότι ο οικισμός αναπτύχθηκε μέσα από δύο μόνο φάσεις. Τα ευρήματα στο Μπαϊρακλί Χογιούκ (Bayraklı Höyük) της Σμύρνης προσφέρουν μια πιο λεπτομερή εικόνα για μια κοινότητα, η ιστορία της οποίας εκτείνεται περίπου 5.000 χρόνια πίσω.
Η ακτινογραφία μιας αρχαίας μητρόπολης 5.000 ετών
Τα αποτελέσματα, τα οποία επισημάνθηκαν σε πρόσφατη ανακοίνωση του Μητροπολιτικού Δήμου της Σμύρνης, αποτελούν μέρος των συνεχιζόμενων ερευνών σε έναν από τους παλαιότερους οικισμούς της περιοχής του Αιγαίου.
Παράλληλα με τα κατάλοιπα της Εποχής του Χαλκού, οι αρχαιολόγοι έχουν τεκμηριώσει μια αρχαία πόλη με μνημειώδεις οχυρώσεις, προσεκτικά σχεδιασμένους δρόμους και ένα εκτεταμένο αποχετευτικό δίκτυο.
Έξι αρχιτεκτονικές φάσεις ξαναγράφουν την πρώιμη ιστορία της Σμύρνης
Οι ανασκαφές, με επικεφαλής την καθηγήτρια Aylin Ümit Erdem του Πανεπιστημίου Ege, αποκάλυψαν μια πολύ πιο περίπλοκη κατασκευαστική αλληλουχία από ό,τι είχε αναγνωριστεί στο παρελθόν.
Οι ερευνητές είχαν εντοπίσει παλαιότερα δύο αρχιτεκτονικές φάσεις που σχετίζονταν με την κατοίκηση κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού.
Οι μεταγενέστερες έρευνες ανέβασαν αυτόν τον αριθμό στις έξι, ενώ η ραδιοχρονολόγηση με άνθρακα επιβεβαίωσε ότι τα παλαιότερα στρώματα του οικισμού που εξετάστηκαν ανήκουν στην τρίτη χιλιετία π.Χ.
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η τοποθεσία πέρασε από περισσότερες περιόδους ανοικοδόμησης και αρχιτεκτονικών αλλαγών από ό,τι άφηναν να εννοηθεί τα παλαιότερα στοιχεία.
Η ανασκαφική περίοδος του 2026 εξετάζει τον οικισμό της Εποχής του Χαλκού, ένα μεγάλο δημόσιο κτήριο που χρονολογείται στον 4ο αιώνα π.Χ., καθώς και τη βόρεια αμυντική γραμμή.
Αν και οι ανατολικές οχυρώσεις και η μνημειώδης πύλη έχουν ήδη αποκαλυφθεί, μεγάλο μέρος των βόρειων, νότιων και δυτικών αμυντικών ορίων της πόλης παραμένει ελάχιστα κατανοητό.
Μια οχυρωμένη πόλη με ρυμοτομία και υπόγειο αποχετευτικό δίκτυο
Μέχρι τον 7ο αιώνα π.Χ., η Σμύρνη είχε αναπτύξει μια οργανωμένη αστική ρυμοτομία. Οι δρόμοι διασταυρώνονταν σε ορθές γωνίες, ενώ τα κτήρια κατοικιών, οι δημόσιες δομές και οι περιοχές παραγωγής καλάμβαναν καθορισμένους χώρους.
Η Οδός Αθηνάς, μια από τις κύριες οδικές αρτηρίες της πόλης, συνέδεε τη μνημειώδη ανατολική πύλη με το εσωτερικό του οικισμού. Τα αρχαιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι ο δρόμος διατήρησε την ίδια ευθυγράμμιση από τον 7ο έως τα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ.
Η άμυνα της πόλης ήταν εξίσου εξελιγμένη. Οι ανασκαφές έχουν εντοπίσει τρεις διαδοχικές φάσεις οχυρωματικών τειχών που χρονολογούνται στον 9ο, 8ο και 7ο αιώνα π.Χ. Χτισμένα χωρίς κονίαμα (ξερολιθιά), τα τείχη βασίζονταν σε πέτρινους όγκους που «κλείδωναν» μεταξύ τους, με τη βελτίωση των κατασκευαστικών τεχνικών να είναι ιδιαίτερα εμφανής στην τελευταία φάση.
Η ανατολική είσοδος της Σμύρνης διέφερε επίσης από τις πιο συμβατικές οχυρωμένες πύλες. Αντί να πλαισιώνεται από δύο πύργους, υποστηριζόταν από έναν μόνο πύργο και η προσέγγιση σε αυτήν γινόταν μέσω ενός κεκλιμένου δρόμου.
Κάτω από τους δρόμους και τα σπίτια, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν κανάλια απορροής υδάτων, συμπεριλαμβανομένου ενός μεγάλου αγωγού που περνούσε κάτω από τον δρόμο της εισόδου. Μαζί, αυτά τα χαρακτηριστικά αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο οι κάτοικοι ενσωμάτωναν την αποχέτευση και τις αστικές υποδομές στον οικισμό.
Ένας ασημένιος θησαυρός από τους πρώτους αιώνες της Σμύρνης
Η ιστορία της τοποθεσίας κατά την Εποχή του Χαλκού αντιπροσωπεύεται επίσης από μια αξιοσημείωτη συλλογή ασημένιων κοσμημάτων που ανακαλύφθηκε το 2019. Με βάρος περίπου 406 γραμμάρια, το σύνολο των ευρημάτων εντοπίστηκε μέσα σε ένα κεραμικό αγγείο, το οποίο ήταν τοποθετημένο στη γωνία ενός κτηρίου.
Περιλάμβανε σπειροειδή δαχτυλίδια, στολίδια μετώπου (διαδήματα) και κοσμήματα κατασκευασμένα με την τεχνική της κοκκίδωσης. Η Erdem επεσήμανε ομοιότητες ανάμεσα σε αυτά τα αντικείμενα και σε ευρήματα πολύτιμων μετάλλων από την αρχαία Τροία.
Τέτοιες συγκρίσεις προσφέρουν στοιχεία για κοινές παραδόσεις στη μεταλλουργία και πιθανές οικονομικές διασυνδέσεις, αν και οι συνθήκες γύρω από την απόθεση των κοσμημάτων παραμένουν αβέβαιες.
Οι συνεχιζόμενες ανασκαφές στο Μπαϊρακλί Χογιούκ (Bayraklı Höyük) στοχεύουν τώρα στο να αποσαφηνίσουν την έκταση της αρχαίας Σμύρνης και να ανασυνθέσουν την εξέλιξη του αμυντικού της συστήματος.
Με έξι αρχιτεκτονικές φάσεις της Εποχής του Χαλκού να έχουν ήδη εντοπιστεί, η τοποθεσία παρέχει μια πιο λεπτομερή καταγραφή του τρόπου με τον οποίο αυτός ο αιγαιοπελαγίτικος οικισμός εξελίχθηκε στο πέρασμα χιλιάδων ετών.