Σε πολύ δύσκολη θέση έχει βρεθεί ο Τούρκος Πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μετά την ψυχρολουσία που υπέστη με το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών. Ηδη από την επόμενη ημέρα στην Άγκυρα άρχισαν να αντιλαμβάνονται ότι η πλήρης ανατροπή των συσχετισμών στο αμερικανικό Κογκρέσο και η ενίσχυση του ελληνικού λόμπι συνεπάγονται νέα εμπόδια τόσο στο θέμα της επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 όσο και στην προμήθεια αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό πέμπτης γενιάς ΚΑΑΝ.
Των Π. ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ, ΕΥ. ΑΡΕΤΑΙΟΥ, ΧΡ. ΜΑΖΑΝΙΤΗ
Οι Τούρκοι που είχαν επαναπαυθεί στην καλή προσωπική σχέση του Ερντογάν με τον Ντόναλντ Τραμπ, για να προωθήσουν τα συμφέροντά τους, διαπιστώνουν με απογοήτευση πως ο Αμερικανός Πρόεδρος βγαίνει από την εκλογική διαδικασία εξαιρετικά αποδυναμωμένος και πως δεν θα είναι σε θέση να προωθήσει αποτελεσματικά τα τουρκικά αιτήματα. Οι πιο υποψιασμένοι, μάλιστα, καταλαβαίνουν πως το αργότερο από τον Ιανουάριο, όταν αλλάξουν οι συσχετισμοί δυνάμεων στο Κογκρέσο, οι «κολλητοί» του Ντ. Τραμπ που έχουν τον έλεγχο σε Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική (Τομ Μπάρακ και Μάσαντ Μπούλος) με μεγάλο ωφελημένο τα τουρκικά συμφέροντα σε Συρία και Λιβύη, είναι πολύ πιθανό να βρεθούν στο επίκεντρο κοινοβουλευτικών ερευνών και να πάψουν να διαδραματίζουν οποιονδήποτε ρόλο. Εναν πρόσθετο λόγο ανησυχίας πάντως στο «Λευκό Παλάτι» συνιστά και η κατηγορηματική απόρριψη του μοντέλου διακυβέρνησης Τραμπ από τους ψηφοφόρους και το ενδεχόμενο να κάνει σχολή πέραν των αμερικανικών συνόρων, αφού το ίδιο και πιο βίαιο και αυταρχικό μοντέλο διακυβέρνησης ακολουθεί και ο ίδιος ο Ερντογάν. Αυτό, μάλιστα, ήταν ένα ζήτημα που έθιξαν στην Τουρκία ακόμα και φιλοκυβερνητικά μέσα.
Μία ημέρα μετά τις αμερικανικές εκλογές ακολούθησε μια δεύτερη ψυχρολουσία για την κυβέρνηση Ερντογάν με τη δημοσιοποίηση της ετήσιας έκθεσης προόδου από την Κομισιόν, η οποία εγκαλεί την Τουρκία για το casus belli, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και την αντίθεσή της στο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Η έκθεση ενόχλησε σφόδρα την Τουρκία που αντέδρασε με οργή, κάνοντας λόγο για προκατειλημμένη και στερούμενη αντικειμενικότητας και δικαιοσύνης στάση της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αβάσιμους ισχυρισμούς και για υιοθέτηση των μαξιμαλιστικών θέσεων της Ελλάδας που είναι ασύμβατες με το Διεθνές Δίκαιο. Ωστόσο, το επιθετικό ύφος της αντίδρασής της αποδεικνύει πως η Τουρκία δεν έχει συμμάχους στην Ε.Ε. σε ό,τι αφορά τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της – το αντίθετο μάλιστα, βρίσκεται σε πλήρη απομόνωση.
Το απόγευμα της Πέμπτης, η Τουρκία βίωσε ένα ακόμα στραπάτσο, αυτή τη φορά στη Νέα Υόρκη και στην άτυπη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας για την επιλογή του επόμενου γενικού γραμματέα του ΟΗΕ. Ο Φεριντούν Σινιρλίογλου, τον οποίο είχε προτείνει η Αγκυρα μόλις στις αρχές Νοεμβρίου, συγκέντρωσε μόλις τρεις ψήφους ενθάρρυνσης, έναντι οκτώ ψήφων αποθάρρυνσης, ενώ τέσσερα μέλη δεν εξέφρασαν άποψη στο πλαίσιο του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού. Η ψηφοφορία έδειξε τα περιορισμένα όρια της τουρκικής διπλωματικής επιρροής και τις σοβαρές δυσκολίες για την προσπάθεια της Αγκυρας να διεκδικήσει την κορυφαία θέση στον διεθνή οργανισμό. Η καταγραφή του πρώην μόνιμου υφυπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας και νυν γενικού γραμματέα του ΟΑΣΕ ήταν ιδιαίτερα αρνητική, καθώς συγκέντρωσε υπερδιπλάσιες ψήφους αποθάρρυνσης από ό,τι ενθάρρυνσης, ενώ σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, κανένα από τα πέντε μόνιμα μέλη (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο) δεν στήριξε τον Σινιρλίογλου. Ο «τουρκικός αιώνας», που τόσες φορές έχει προαναγγείλει ο Ερντογάν, θα πρέπει να περιμένει ακόμα.
Τα χτυπήματα θα ήταν αρκετά για να στείλουν τον Ερντογάν στα… σχοινιά, ακολούθησε όμως ένα ακόμα, αυτή τη φορά από την Αθήνα. Η περίφημη NAVTEX που αφορά την επανεκκίνηση των ερευνών βυθού για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου εκδόθηκε από τον Υδρογραφικό Σταθμό του Ηρακλείου το απόγευμα της Παρασκευής. Το ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo», που βρίσκεται στο λιμάνι του Ηρακλείου, μπορεί να ξεκινήσει άμεσα τις εργασίες του. Οπως ήταν αναμενόμενο, οι Τούρκοι αντέδρασαν αμέσως. Μία ώρα μετά την ελληνική NAVTEX η Τουρκία προχώρησε στην έκδοση αντι-NAVTEX. Η Αγκυρα υποστηρίζει πως μέρος της περιοχής που αναφέρεται στην ελληνική NAVTEX υπ’ αριθ. HA15-1411/26 βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, όπως αυτή δηλώθηκε στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020: «Οι τουρκικές Αρχές δεν έχουν χορηγήσει άδεια για την ερευνητική δραστηριότητα που αναφέρεται στο μη εξουσιοδοτημένο μήνυμα. Ολες οι ερευνητικές δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές που υπάγονται στην τουρκική δικαιοδοσία πρέπει να συντονίζονται με τις αρμόδιες τουρκικές Αρχές».
Πρόκειται για το εναρκτήριο λάκτισμα ενός νέου μπρα ντε φερ στην περιοχή ανατολικά της Κρήτης και νοτίως της Κάσου; Αυτό θα φανεί μόλις αποπλεύσει το πλοίο από το Ηράκλειο. Εδώ και ημέρες περιθωριακά κυρίως τουρκικά ΜΜΕ απειλούν με παρέμβαση του τουρκικού πολεμικού ναυτικού και ακόμα και με βύθιση του γαλλικού πλοίου κατά τη διάρκεια των εργασιών. Ακόμα και αν υπάρξει τέτοια παρέμβαση πάντως, η Αθήνα δεν είναι διατεθειμένη να κάνει πίσω. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης διαβεβαίωσε την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής για τη βούληση της κυβέρνησης να προχωρήσει το έργο πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου και για την ετοιμότητα της χώρας να αντιμετωπίσει κάθε πιθανή αντίδραση της Τουρκίας. Απαντώντας, μάλιστα, σε ερωτήσεις βουλευτών ανέφερε, σύμφωνα με πληροφορίες, πως σε ενδεχόμενη παρεμπόδιση της πόντισης καλωδίου από την Τουρκία υπάρχουν επιχειρησιακά σχέδια.
Αργά το βράδυ της Παρασκευής σχολιάζοντας την ανακοίνωση των Τούρκων, ελληνικές διπλωματικές πηγές τόνισαν: «Οι εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου θα προχωρήσουν βάσει του επιχειρησιακού προγραμματισμού της εταιρείας σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα, σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας. Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές και δεν χωρεί διαφορετικών ερμηνειών».
Βγαίνει στη θάλασσα το «Abeille Marengo»
Τα σενάρια που επεξεργάζονται οι ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις. Ισορροπίες αναζητεί η γαλλική διπλωματία
Η έκδοση της NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών του γαλλικού ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo» πυροδοτεί αλυσιδωτές εξελίξεις, με τις Ένοπλες Δυνάμεις σε πλήρη ετοιμότητα, τη γαλλική διπλωματία να αναζητεί ισορροπίες και την Αθήνα να δηλώνει αποφασισμένη για απάντηση επί του πεδίου. Σύμφωνα με το παρασκήνιο που αποκαλύπτει η Realnews, η τελετή για τη δεύτερη φρεγάτα Belharra στα ναυπηγεία του Λοριάν την προηγούμενη εβδομάδα δεν αποτέλεσε απλώς μια γιορτή. Στο περιθώριο της τελετής, η συνάντηση του υπουργού Αμυνας, Νίκου Δένδια, με τη Γαλλίδα ομόλογό του, Κατρίν Βοτρέν, αν και δεν συνοδεύτηκε από επίσημες ανακοινώσεις, εστίασε στην ηλεκτρική διασύνδεση. Η γαλλική πλευρά εμφανίστηκε αποφασισμένη να ενθαρρύνει μια διπλωματική διευθέτηση γύρω από την έκδοση της ελληνικής NAVTEX, επιδιώκοντας παράλληλα τον κατευνασμό των τουρκικών αντιδράσεων. Ειδικότερα, αυτό που φαινόταν να προκρίνει η γαλλική πλευρά είναι η απευθείας ενημέρωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών από την εταιρεία Meridiam.
Πρόκειται για μια τακτική κίνηση με στόχο να χρυσώσει το χάπι στην Αγκυρα, ενέχοντας όμως τον κίνδυνο να πυροδοτήσει επικίνδυνες εξελίξεις. Ο αντίλογος ήταν έντονος ότι μια τέτοια ενημέρωση θα εκλαμβανόταν από την Τουρκία ως ευκαιρία προβολής των παράνομων διεκδικήσεών της, οδηγώντας την στην έκδοση τουρκικής NAVTEX για τις κινήσεις του γαλλικού ερευνητικού «Abeille Marengo» και την άμεση αντίδραση του υδρογραφικού σταθμού Ηρακλείου, με έκδοση αντι-NAVTEX.
Η ελληνική στρατιωτική ηγεσία παρακολουθεί τις διπλωματικές διεργασίες χωρίς καμία αυταπάτη. Το γαλλικό ερευνητικό «Abeille Marengo» καλείται να πιάσει το νήμα των ερευνών ακριβώς από το σημείο όπου σταμάτησαν, νότια της Κάσου, το καλοκαίρι του 2024. Πρόκειται για μια θαλάσσια περιοχή εξαιρετικά ευαίσθητη, όπου η ελληνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα αμφισβητούνται ευθέως από το ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Όπως τόνιζαν κύκλοι του ελληνικού Πενταγώνου στην «R», η ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων, με προμετωπίδα το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού, έχει εκπονήσει ένα ολοκληρωμένο επιχειρησιακό σχέδιο, το οποίο τίθεται σε πλήρη εφαρμογή με την έξοδο του πλοίου στο πεδίο. Ο ελληνικός Στόλος διατηρεί αυξημένη εγρήγορση, έχοντας πανέτοιμες μονάδες επιφανείας και υποβρύχια που επιτηρούν κάθε κίνηση, με τους σχεδιασμούς να εστιάζουν σε τρία βασικά σενάρια. Το πρώτο σενάριο βασίζεται στο πρόσφατο προηγούμενο της Κάσου. Σε αυτή την περίπτωση, η Αγκυρα αναμένεται να αντιδράσει αμέσως μόλις το «Abeille Marengo» βρεθεί στο σημείο των ερευνών σε διεθνή ύδατα υπό την κάλυψη της ελληνικής NAVTEX, στέλνοντας στην περιοχή ερευνητικά σκάφη ή μονάδες του τουρκικού ναυτικού για να παρακολουθούν στενά το γαλλικό πλοίο.
Η τουρκική πλευρά θεωρείται βέβαιο ότι θα επιχειρήσει να εφαρμόσει τακτικές παρενοχλήσεων μέσω ασυρμάτου, στέλνοντας μήνυμα στο γαλλικό σκάφος ότι εισήλθε σε «τουρκική υφαλοκρηπίδα» και καλώντας το να αποχωρήσει ή να ζητήσει άδεια από τις τουρκικές Αρχές. Το σενάριο προέκρινε τουρκικές φρεγάτες να πραγματοποιούν επικίνδυνους ελιγμούς σε κοντινή απόσταση. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, τα ελληνικά πολεμικά πλοία που θα συνοδεύουν το γαλλικό ερευνητικό θα παρεμβληθούν, εκπέμποντας τις απαραίτητες προειδοποιήσεις και διατηρώντας το «Abeille Marengo» εντός του προστατευτικού τους κλοιού. Στόχος της Αθήνας είναι η αποτρεπτική παρουσία να εξαναγκάσει την Αγκυρα σε υπαναχώρηση.
Κλιμάκωση
Το δεύτερο σενάριο είναι το πλέον ανησυχητικό και ξυπνά μνήμες από το θερμό καλοκαίρι του 2020 με το «Oruc Reis». Εάν η τουρκική ηγεσία αποφασίσει να τραβήξει το σχοινί στα άκρα, αμφισβητώντας ευθέως την ελληνική δικαιοδοσία και την παρουσία του «Abeille Marengo» στο πεδίο, δεν αποκλείεται να αποστείλει πολυμελή ναυτική δύναμη νότια της Κάσου, επιχειρώντας τον φυσικό αποκλεισμό του γαλλικού ερευνητικού.
Σε μια τέτοια εξέλιξη, η Αγκυρα θα επιδιώξει να εξαναγκάσει το «Abeille Marengo» σε διακοπή των ερευνών μέσω της παρουσίας τουρκικών πολεμικών πλοίων που θα κλείνουν το πέρασμα. Η κατάσταση αυτή εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους για ένα «ατύχημα». Το Πολεμικό Ναυτικό είναι έτοιμο να απαντήσει με την ανάπτυξη ισχυρότατων δυνάμεων, δημιουργώντας μια διάταξη μάχης. Η τακτική αυτή απαιτεί τεράστια ψυχραιμία από τους Έλληνες κυβερνήτες, καθώς η εγγύτητα των πολεμικών μονάδων μπορεί να μετατρέψει μια λεκτική αντιπαράθεση σε θερμό επεισόδιο μέσα σε δευτερόλεπτα.
«Παγίδα»
Το τρίτο σενάριο συμπλέει με τους γαλλικούς σχεδιασμούς περί ενημέρωσης της Αγκυρας από τη Meridiam, αλλά εμπεριέχει σοβαρούς κινδύνους για τα ελληνικά συμφέροντα. Εάν η Τουρκία λάβει την ενημέρωση από τη γαλλική εταιρεία, ενδέχεται να μην επιλέξει την άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση, αλλά να προχωρήσει στην έκδοση δικής της NAVTEX, επικαλυπτόμενης με την ελληνική, δίνοντας δήθεν «άδεια» στο «Abeille Marengo» να διεξάγει τις έρευνες.
Από την αρχή εκφράστηκαν οι ενστάσεις ότι με αυτόν τον τρόπο η Αγκυρα στήνει μια «παγίδα» επιχειρώντας να δημιουργήσει ένα νομικό και διπλωματικό προηγούμενο, ισχυριζόμενη ότι το γαλλικό σκάφος επιχειρεί υπό τη δική της δικαιοδοσία. Η απάντηση του Υδρογραφικού Σταθμού Ηρακλείου με την έκδοση αντι-NAVTEX θα είναι ακαριαία, απορρίπτοντας ως άκυρη την τουρκική οδηγία.
Ψυχρολουσία στην Άγκυρα
Με έκδηλη ανησυχία υποδέχθηκε τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ ο τουρκικός Τύπος, που βλέπει ότι ο Ερντογάν έχει πλέον έναν αποδυναμωμένο Πρόεδρο για σύμμαχο
«Του έμεινε μόνο η καρέκλα», «Γαλάζιο τσουνάμι», «Το Ισραήλ έκανε τον Τραμπ να χάσει», «Ξεκίνησε για την Τεχεράνη, βρέθηκε στο Τέξας». Οι τουρκικές εφημερίδες αντιμετώπισαν την εκλογική ήττα του Ντόναλντ Τραμπ με αιχμηρά πρωτοσέλιδα, αλλά πίσω από τους πανηγυρικούς τίτλους διακρίνεται μια σοβαρή ανησυχία για την Αγκυρα που διέπει όλο το πολιτικό φάσμα του τουρκικού Τύπου. Ο Αμερικανός Πρόεδρος παραμένει μεν στον Λευκό Οίκο αλλά η απώλεια του ελέγχου του Κογκρέσου περιορίζει τη δυνατότητά του να ανταποκριθεί στις προσδοκίες που είχε καλλιεργήσει η προσωπική του σχέση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η φιλοκαθεστωτική «Sabah» ερμήνευσε στο πρωτοσέλιδό της το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών σύμφωνα με το αφήγημα του καθεστώτος ότι «ο αμερικανικός λαός είπε όχι στον πόλεμο και στον σιωνισμό», ενώ η «Yeni Safak» έγραψε ότι «το Ισραήλ έκανε τον Τραμπ να χάσει». Η επίσης φιλοκαθεστωτική «Hürriyet» επέλεξε μια περισσότερο πολιτική προσέγγιση («Τα χέρια του Τραμπ είναι δεμένα»), η «Milliyet» ανέδειξε ότι άλλαξαν οι ισορροπίες εξουσίας στην Ουάσιγκτον, ενώ η αντιπολιτευόμενη «Cumhuriyet» παρουσίασε έναν Πρόεδρο στον οποίο «έμεινε μόνο η καρέκλα».
Δικαίωση
Για ένα μεγάλο μέρος του φιλοκαθεστωτικού Τύπου, η εκλογική ήττα του Tραμπ αποτελεί πρωτίστως δικαίωση της πολιτικής του Eρντογάν απέναντι στο Ισραήλ. Ο Μπεργκάν Τουτάρ της «Sabah» υποστηρίζει ότι οι Αμερικανοί τιμώρησαν τον Τραμπ επειδή εγκατέλειψε τις υποσχέσεις του για τερματισμό των πολέμων και ταυτίστηκε με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, ενώ εκτιμά ότι η ενίσχυση των Δημοκρατικών μπορεί να περιορίσει την ισραηλινή επιρροή στο Κογκρέσο, δημιουργώντας ευκαιρίες ακόμη και για τις τουρκοαμερικανικές σχέσεις.
Πολύ πιο επιθετικός ως συνήθως, ο Ιμπραήμ Καραγκιούλ της «Yeni Safak» παρουσιάζει την ήττα ως κατάρρευση της ισραηλινής στρατηγικής και ως ενίσχυση του περιφερειακού ρόλου του Eρντογάν, εντάσσοντας παράλληλα την Ελλάδα, την Κύπρο και τις συνεργασίες τους με το Ισραήλ σε ένα υποτιθέμενο σχέδιο περικύκλωσης της Τουρκίας. Η ερμηνεία του αποτυπώνει μια ευρύτερη αντίληψη στον φιλοκαθεστωτικό χώρο, σύμφωνα με την οποία η αποδυνάμωση του Ισραήλ θα περιορίσει και τις περιφερειακές πιέσεις προς την Αγκυρα.
Η πραγματική διπλωματική εικόνα, ωστόσο, είναι πολύ πιο σύνθετη και την παραδέχονται ακόμα και ορισμένοι καθεστωτικοί αρθρογράφοι. Η Χαντέ Φιράτ της «Hürriyet» προειδοποιεί ότι οι σχέσεις Τουρκίας – ΗΠΑ δεν μπορούν πλέον να στηρίζονται αποκλειστικά στην προσωπική συνεννόηση μεταξύ Eρντογάν και Τραμπ, καθώς οι αποφάσεις για τα F-35, τους ρωσικούς S-400 και τις κυρώσεις CAATSA εξαρτώνται και από το Κογκρέσο. Πρόκειται για μια σημαντική παραδοχή από τον φιλοκαθεστωτικό Τύπο, καθώς αμφισβητεί την αποτελεσματικότητα της προσωποκεντρικής διπλωματίας του Τούρκου Προέδρου. Ο καθηγητής Μπουράκ Κιουνταΐ, μιλώντας στην καθεστωτική «Milliyet», υπενθύμισε ότι ούτε τα F-35 ούτε οι κυρώσεις επιλύθηκαν όταν οι Ρεπουμπλικανοί ήλεγχαν το Κογκρέσο, ενώ στην ίδια εφημερίδα, ο Ιλτέρ Τουράν ήταν ακόμη πιο σαφής: η Αγκυρα επένδυσε υπερβολικά στη φιλία των δύο Προέδρων, ενώ η επιρροή της στο αμερικανικό Κογκρέσο παραμένει περιορισμένη.
Ο ελληνικός παράγοντας
Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία ο ελληνικός παράγοντας, όπως αυτός αναδείχθηκε από τα τουρκικά μέσα. Ο Μουράτ Μουράτογλου, σε άρθρο του στην αντιπολιτευόμενη «Nefes» με τίτλο «Ενα ακόμη πλήγμα στην Τουρκία, αυτή τη φορά από την Αμερική», προειδοποιεί ότι η ενίσχυση πολιτικών όπως ο Γκρέγκορι Μικς και ο ελληνικής καταγωγής Κρις Πάππας μπορεί να δυσκολέψει περαιτέρω την άρση των κυρώσεων, την επιστροφή στα F-35 και την εξασφάλιση αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό KAAN. Η ανησυχία αφορά τη δυνατότητα της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας να συνδέουν τις αμερικανικές εξοπλιστικές αποφάσεις με την τουρκική συμπεριφορά στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο.
To πρόγραμμα των F-35
Ο Ναΐμ Μπαμπούρογλου της αντιπολιτευόμενης «Sozcu», αμφισβητεί ευθέως τα οφέλη που υποτίθεται ότι εξασφάλισε στην Τουρκία η προσωπική σχέση Eρντογάν – Τραμπ, υπενθυμίζοντας ότι ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος απέκλεισε την Αγκυρα από το πρόγραμμα των F-35, ενέκρινε τις κυρώσεις CAATSA και άνοιξε τον δρόμο για τη μερική άρση του εμπάργκο όπλων προς την Κυπριακή Δημοκρατία. Το πολιτικό του συμπέρασμα είναι ότι η Αγκυρα επένδυσε σε έναν Πρόεδρο, ο οποίος, ακόμη και όταν διέθετε την πλήρη πολιτική ισχύ του, δεν εξυπηρέτησε βασικά τουρκικά συμφέροντα. Από διαφορετική αφετηρία, ο Αλί Σαϊντάμ της φιλοκαθεστωτικής «Yeni Safak», προειδοποιεί ότι ούτε η επικράτηση των Δημοκρατικών δικαιολογεί αισιοδοξία, επικαλούμενος τόσο την αμερικανική υποστήριξη προς τις κουρδικές δυνάμεις στη Συρία επί Μπαράκ Ομπάμα όσο και την επιστολή του Τζόνσον το 1964, με την οποία η Ουάσιγκτον επιχείρησε να αποτρέψει τουρκική στρατιωτική επέμβαση στην Κύπρο. Παρά τις διαφορετικές πολιτικές τους αφετηρίες, οι δύο αρθρογράφοι συγκλίνουν σε ένα ουσιαστικό συμπέρασμα: η Τουρκία δεν μπορεί να θεωρεί ότι οι προσωπικές σχέσεις του Eρντογάν ή οι κομματικές εναλλαγές στην Ουάσιγκτον αρκούν για να μεταβάλουν τις αμερικανικές στρατηγικές επιλογές, ιδιαίτερα όταν αυτές αφορούν την Ελλάδα, την Κύπρο και την ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, αρκετοί Τούρκοι αναλυτές φοβούνται ότι ένας αποδυναμωμένος Τραμπ μπορεί να γίνει περισσότερο επικίνδυνος. Ο Γιουνούς Πακσού της «Hurriyet» εκτιμά ότι ο Τραμπ και ο Nετανιάχου ενδέχεται να επιχειρήσουν να ξεπεράσουν τις εκλογικές τους ήττες μέσω νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης κατά του Ιράν. Αντίθετα, η Φιράτ θεωρεί ότι το ενδεχόμενο παραμένει ανοιχτό αλλά μια νέα ενεργειακή κρίση θα επιδείνωνε ακριβώς την οικονομική δυσαρέσκεια που τιμώρησε τον Τραμπ.
Για την Αγκυρα, μια νέα ανάφλεξη θα σήμαινε αυξημένο ενεργειακό κόστος και περιφερειακή αστάθεια, ενώ η πιθανή υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής θα μπορούσε να ενισχύσει τη σημασία της αμυντικής συνεργασίας Τουρκίας – Σαουδικής Αραβίας – Πακιστάν, όπως επισημαίνει στην «Cumhuriyet» ο Μεχμέτ Ακίφ Κοχ.
Η ήττα του Τραμπ τροφοδοτεί, παράλληλα, μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση για την ίδια την Τουρκία και τα όρια της εξουσίας του Eρντογάν. Ο Αμπντουλκαντίρ Σελβί της «Hurriyet» επικαλείται τη γνωστή φράση του πρώην Τούρκου Προέδρου Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ ότι «δεν υπάρχει εξουσία που να μην μπορεί να την ανατρέψει η άδεια κατσαρόλα», υποστηρίζοντας ότι ο Τραμπ πλήρωσε την αδυναμία του να προστατεύσει τους Αμερικανούς από την ακρίβεια και τις οικονομικές συνέπειες των πολέμων που ο ίδιος υποσχόταν να τερματίσει. Πρόκειται για μια διαπίστωση με προφανείς πολιτικές προεκτάσεις στην Τουρκία, όπου η παρατεταμένη οικονομική δυσπραγία και η μείωση της αγοραστικής δύναμης αποτελούν σοβαρές πηγές κοινωνικής δυσαρέσκειας, αν και ο Σελβί αποφεύγει να μεταφέρει την κριτική του στο καθεστώς, προβάλλοντας αντίθετα την κουρδική ειρηνευτική διαδικασία ως ιστορικό επίτευγμα του Τούρκου Προέδρου.
Πολύ πιο άμεσος είναι ο Ιμπραήμ Κιράς της αντιπολιτευόμενης «Karar», ο οποίος θεωρεί ότι οι Αμερικανοί δεν απέρριψαν απλώς τον Τραμπ, αλλά έναν ολόκληρο τρόπο άσκησης της πολιτικής, που στηρίζεται στην πόλωση, στην ταύτιση του ηγέτη με το έθνος, στη συστηματική απαξίωση των αντιπάλων και στη χρησιμοποίηση της εξωτερικής πολιτικής για την προσωπική πολιτική επιβίωση. Χωρίς να αναφέρεται ευθέως στον Eρντογάν, η ανάλυσή του «φωτογραφίζει» χαρακτηριστικά του τουρκικού προεδρικού συστήματος και θέτει ένα ουσιαστικό ερώτημα για την πολιτική αντοχή του καθεστώτος: κατά πόσο η επίκληση της εθνικής ισχύος, των γεωπολιτικών επιτυχιών και των θρησκευτικών αξιών μπορεί να εξακολουθήσει να εξασφαλίζει κοινωνική υποστήριξη όταν η οικονομική πραγματικότητα και η συγκέντρωση εξουσίας προκαλούν αυξανόμενη δυσαρέσκεια.
Τριπλό χαστούκι από τις Βρυξέλλες
Τα ηχηρά μηνύματα από την Κομισιόν προς την Τουρκία για το καλώδιο, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και το casus belli
Πολλαπλή αποδοκιμασία για την Αγκυρα σε ό,τι αφορά τις σχέσεις της με την Ελλάδα καταγράφεται στην ετήσια έκθεση Προόδου της Κομισιόν, που δόθηκε στη δημοσιότητα την περασμένη εβδομάδα στις Βρυξέλλες. Η Τουρκία παραμένει μακριά από κάθε προοπτική ένταξης στην Ε.Ε. και ένας σημαντικός λόγος είναι η επιθετική στάση και οι πράξεις της απέναντι στην Ελλάδα, με τις οποίες αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και υπονομεύει τις σχέσεις καλής γειτονίας.
Αν και αναγνωρίζει τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων από το 2023 και έπειτα, η Κομισιόν καταγράφει στην έκθεση τις προκλητικές ενέργειες της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα στο σύνολό τους: τη συστηματική έκδοση μη εγκεκριμένων NAVTEX, τις αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, την ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια, την αύξηση των υπερπτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και από κατοικημένα, και τα περιστατικά παραβίασης των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Αυτό που ξεχωρίζει είναι η ειδική αναφορά σε τρία ζητήματα στο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων: στο casus belli, στο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι παραμένει σε ισχύ το casus belli της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης από το 1995 και καλεί την Αγκυρα να δεσμευτεί για σεβασμό στις σχέσεις καλής γειτονίας και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, ακόμη και μέσω προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Αναφορά γίνεται επίσης στην αντίθεση της Τουρκίας όσον αφορά τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα, αλλά και στην ανακήρυξη δύο αντίστοιχων τουρκικών πάρκων τον Αύγουστο του 2026.
Παρεμπόδιση εργασιών
Κατηγορηματικές είναι οι διατυπώσεις που επιλέγει η Κομισιόν για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου, το Great Sea Interconnector. Η Κομισιόν αναφέρει ότι η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, που είναι έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Ζητά από την Αγκυρα να απέχει από απειλές και ενέργειες που υπονομεύουν την περιφερειακή συνεργασία και να σέβεται τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος έρευνας και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων.
Αυστηρή κριτική ασκεί η Κομισιόν για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, με αφορμή την πρόσφατη κύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας, χαρακτηρίζοντάς το άκυρο και ανυπόστατο ως προς την παραγωγή έννομων συνεπειών για τρίτες χώρες. Την ίδια στιγμή, όμως, η Κομισιόν αναγνωρίζει τον ενεργό ρόλο της Τουρκίας στη Λιβύη, την ενίσχυση της στρατιωτικής και οικονομικής παρουσίας της και τη συμμετοχή της στις προσπάθειες πολιτικής σταθεροποίησης.
Όπως κάθε χρόνο, η έκθεση αναφέρεται στο Κυπριακό και επισημαίνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αρνείται την αναγνώριση και τη συνεργασία με την Κυπριακή Δημοκρατία. Καταγράφει το μνημόνιο για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου με τα κατεχόμενα, τις στρατιωτικές δραστηριότητες στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου, την αναβάθμιση στρατιωτικών εγκαταστάσεων και τη μη αναστροφή των ενεργειών στα Βαρώσια. Η Ε.Ε. επαναλαμβάνει ότι στηρίζει λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και απορρίπτει τη θέση της Αγκυρας για δύο κράτη.
Σε γενικές γραμμές, η Κομισιόν διαπιστώνει ότι υφίσταται χάσμα από τον διακηρυγμένο στόχο της Τουρκίας για ένταξη στην Ε.Ε., το οποίο μάλιστα έχει διευρυνθεί σε ό,τι αφορά τα θεμελιώδη πολιτικά κριτήρια. Επισημαίνει, μάλιστα, πως η κατάσταση στη γειτονική χώρα για το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και τα θεμελιώδη δικαιώματα προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία.
Παρά ταύτα, οι Βρυξέλλες εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν την Τουρκία ως «βασικό εταίρο» και να επιδιώκουν τη διατήρηση διαύλων συνεργασίας. Εξήγηση γι’ αυτό σίγουρα αποτελεί το γεγονός ότι η Τουρκία παραμένει ένας πολύ σημαντικός οικονομικός και εμπορικός εταίρος της Ε.Ε. Αλλωστε, το διμερές εμπόριο έφθασε τα 218 δισ. ευρώ το 2025.
Η έκθεση προκάλεσε την έντονη αντίδραση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, που σε ανακοίνωσή του κατηγόρησε την Ευρωπαϊκή Ενωση για προκατειλημμένη και στερούμενη αντικειμενικότητας και δικαιοσύνης στάση απέναντι στην Τουρκία.
«Απορρίπτουμε τους αβάσιμους ισχυρισμούς που περιλαμβάνονται στην έκθεση, ιδίως όσους αφορούν τα πολιτικά κριτήρια, τη Δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα», αναφέρει η ανακοίνωση που κατηγορεί την Κομισιόν για δύο μέτρα και δύο σταθμά. Αναφέρει επίσης ότι «υιοθετούνται και υποστηρίζονται οι μαξιμαλιστικές θέσεις της Ελλάδας και της ελληνοκυπριακής πλευράς, οι οποίες είναι ασύμβατες με το Διεθνές Δίκαιο και αποκομμένες από την πραγματικότητα, ενώ παραγνωρίζονται για ακόμη μία φορά τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα, καθώς και οι δίκαιες πολιτικές της Τουρκίας και της τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου. Με την ευκαιρία αυτή, υπενθυμίζουμε εκ νέου ότι όσο η Ε.Ε. υιοθετεί άνευ όρων τη στάση της ελληνοκυπριακής πλευράς στο Κυπριακό, δεν είναι δυνατόν να συμβάλει στις προσπάθειες επίλυσής του».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην απάντηση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών για το τουρκολιβυκό μνημόνιο. «Οι αξιολογήσεις της έκθεσης σχετικά με την ανατολική Μεσόγειο αντιβαίνουν πλήρως στο Διεθνές Δίκαιο και στην αρχή της ευθυδικίας, ενώ οι διατυπώσεις που αφορούν το Μνημόνιο Κατανόησης που έχει υπογραφεί μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης στερούνται οποιασδήποτε ισχύος», αναφέρει το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.